Poziom interwencji:

Oddziaływanie na nauczycieli specjalistów; Oddziaływanie na nauczycieli; oddziaływanie na dziecko/ucznia

Etap edukacyjny:

Szkoła podstawowa klasy 1–3, szkoła podstawowa klasy 4–8, szkoła ponadpodstawowa

Kategoria interwencji:

metoda/technika/strategia nauczania

Problem:

Intensyfikacja procesów migracyjnych sprawia, że uczniowie z doświadczeniem migracji tworzą coraz większą grupę stanowiącą integralną część społeczności polskich szkół. Nadal jednak wspieranie procesu edukacji dzieci i młodzieży ze środowisk migracyjnych to dla kadry pedagogicznej duże wyzwanie. Zmiana specyfiki kulturowej szkół w Polsce stawia przed kadrą pedagogiczną priorytet ustawicznego rozwijania kompetencji niezbędnych do pracy. Coraz ważniejsza staje się umiejętność diagnozowania zróżnicowanych/indywidualnych potrzeb edukacyjnych uczniów z doświadczeniem migracji wynikających z odmienności językowej, kulturowej oraz specyfiki ich sytuacji życiowej. Pojawienie się w szkołach dzieci i młodzieży przybywających spoza granic Polski wpływa na potrzebę realizacji określonych zadań przez placówki oświatowe wynikających z zapisów prawa. Organizację procesu edukacyjnego wszystkich uczniów ze zróżnicowanymi/indywidualnymi potrzebami edukacyjnymi reguluje Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno‑pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. z 2017, poz. 1591 ze zm.). §2 pkt 2 ppkt 12 tego rozporządzenia wskazuje na możliwość i potrzebę objęcia pomocą psychologiczno‑pedagogiczną na terenie szkoły ucznia z doświadczeniem migracji (bez względu na jej typ), tzn. ucznia, którego problemy w szkole wynikają z trudności adaptacyjnych związanych z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanych z wcześniejszym kształceniem za granicą.

Nasze dotychczasowe doświadczenia wynikające z pracy w środowisku szkół zróżnicowanych kulturowo wskazują na to, że umiejętność organizacji procesu edukacji uczniów z doświadczeniem migracji i tym samym znajomość metodyki nauczania tej grupy często wykracza poza kompetencje zawodowe nauczycieli. Efektywna praca z uczniami z doświadczeniem migracji wymaga systematycznego diagnozowania i monitorowania ich sytuacji oraz dostosowywania form, metod pracy, treści kształcenia i oceniania do zróżnicowanych potrzeb tej grupy uczniów. Jak wynika z badań naukowych (Młynarczuk‑Sokołowska, 2022a,b, Kubin, Świerszcz, 2014, Młynarczuk‑Sokołowska, Szostak‑Król, 2016, Błeszyńska, 2010), naszych doświadczeń oraz doświadczeń innych nauczycieli pracujących w środowiskach międzykulturowych, zróżnicowane potrzeby uczniów z doświadczeniem migracji wynikają m.in z trudności dotyczących: komunikacji w języku polskim, rozumienia treści nauczania, konieczności wyrównywania różnic programowych, rozumienia i spełniania oczekiwań szkoły, rozumienia wzorców zachowań związanych z odmienną przynależnością kulturową, nawiązywania relacji z kolegami i nauczycielami, korzystania z infrastruktury technicznej i informatycznej szkoły. 

Bariera językowa to jeden z podstawowych czynników utrudniających funkcjonowanie w nowej szkole. Brak lub słaba znajomość języka polskiego, w tym języka edukacji szkolnej, uniemożliwia uczniom ze środowisk migracyjnych opanowywanie treści programowych z poszczególnych przedmiotów i jest głównym powodem pogłębiających się trudności szkolnych.

Proces czytania przebiega bez zakłóceń, jeśli nieznane słowa nie przekraczają 5% czytanego tekstu, a 20% nieznanych słów całkowicie uniemożliwia jego zrozumienie (Nation, 2000), dlatego teksty w podręcznikach należy dobierać uważnie, aby przede wszystkim nie zniechęcić uczniów ze słabą znajomością języka do uczenia się. Szczególnie w sytuacji, w której na rynku wydawniczym nie są dostępne podręczniki przedmiotowe dostosowane pod względem treści kształcenia do możliwości językowych uczniów z doświadczeniem migracji.

Aby zniwelować barierę językową podczas realizacji zajęć edukacyjnych, włączyć uczniów z doświadczeniem migracji w główny nurt edukacji i tym samym propagować ideę edukacji dla wszystkich w toku edukacji formalnej, proponujemy zastosowanie metody preparowania/upraszczania tekstów wykorzystywanej w dydaktyce języka polskiego jako obcego (Seretny i in., 2014). Może ona zostać wykorzystana do tekstów zawierających nazewnictwo specjalistyczne z podręczników szkolnych na różnych etapach edukacyjnych.

Cele: