Poziom interwencji:

oddziaływanie na nauczycieli specjalistów; oddziaływanie na nauczycieli; oddziaływanie na dziecko/ucznia; oddziaływanie na rodziców/opiekunów

Etap edukacyjny:

szkoła podstawowa klasy 4–8; uczniowie, których znajomość języka polskiego sytuuje się na poziomie podstawowym

Kategoria interwencji:

metoda/technika/strategia nauczania

Problem:

Dzieci i młodzież z doświadczeniem migracji, przebywając na terenie Polski, mają prawo do nieodpłatnej edukacji (art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 nr 78, poz. 483, ze zm.). Tym samym ich rodzice/opiekunowie prawni są odpowiedzialni za to, aby wypełniali oni obowiązek szkolny. Dlatego też zazwyczaj zaraz po przyjeździe do Polski dzieci i młodzież ze środowisk migracyjnych są włączani w główny nurt edukacji. Niejednokrotnie osoby przynależące do tej grupy rozpoczynają naukę w Polsce bez wcześniejszego przygotowania lub z niewielkim przygotowaniem w zakresie posługiwania się językiem polskim. Uczniowie z doświadczeniem migracji mają możliwość rozwijania swoich kompetencji językowych w ramach dodatkowych zajęć z języka polskiego jako obcego, które są organizowane na terenie szkół przez organ prowadzący na wniosek dyrekcji szkoły. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1283, ze zm.) dzieci i młodzież z doświadczeniem migracji różnych narodowości oraz reemigranci mogą uczestniczyć w dodatkowych zajęciach z języka polskiego w wymiarze 2 godzin tygodniowo. Natomiast uczniowie pochodzący z Ukrainy, na mocy Rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 21 marca 2022 r. w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy (Dz.U. z 2022, poz. 645, ze zm.), mogą uczestniczyć w zajęciach realizowanych w wymiarze aż 6 godzin tygodniowo. Język stanowi podstawowe narzędzie integracji międzykulturowej.

Dzięki kompetencjom komunikacyjnym możliwa jest komunikacja międzyludzka i międzykulturowa. W przypadku dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji brak kompetencji komunikacyjnych lub ich niski poziom w zakresie porozumiewania się nowym językiem stanowią podstawową barierę w procesie edukacji i integracji rówieśniczej. Za pomocą systemu symboli językowych uczniowie z doświadczeniem migracji uczą się wyrażania swoich myśli, poglądów, idei itd. Język umożliwia im również nabywanie wiedzy o nowej rzeczywistości społeczno‑kulturowej (funkcja kognitywna) oraz nadawanie znaczeń poszczególnym jej elementom. Jest on narzędziem nawiązywania i budowania relacji międzyludzkich ze społeczeństwem przyjmującym oraz podziału ról społecznych (funkcja społeczna). Dzięki językowi możliwe jest również wyrażanie własnych emocji – zarówno w codziennym życiu, jak i na płaszczyźnie twórczej (funkcja ekspresywna) (zob. Kilklewicz, 2010). Dlatego też, w kontekście optymalizacji procesów edukacji i integracji uczniów ze środowisk migracyjnych, niezbędne jest systematyczne i przemyślane rozwijanie kompetencji komunikacyjnych, z uwzględnieniem wiedzy na temat społeczno‑kulturowych realiów życia w nowym kraju.

Na potrzebę rozwijania międzykulturowej kompetencji komunikacyjnej dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji w różnym wieku, włączania tej grupy uczniów w główny nurt edukacji i tym samym propagowania idei „Edukacji dla wszystkich”, odpowiada zaprezentowana tu interwencja, metoda międzykulturowego portfolio (innowacja pedagogiczna).

Cele: