Polska polityka zagraniczna
Zaangażowanie Polski na rzecz osób prześladowanych na całym świecie
Przedstawisz najważniejsze organizacje regionalne oraz obszar ich działania.
Wyjaśnisz rolę organizacji regionalnych w zapobieganiu konfliktom na świecie.
Podasz przykłady działań organizacji regionalnych w kontekście konfliktów w różnych częściach świata.
Czy państwo może pozostać obojętne wobec prześladowanych za poglądy, religię lub pochodzenie? Współczesne konflikty i naruszenia praw człowieka sprawiają, że wiele osób na świecie zmuszonych jest szukać ochrony poza granicami własnego kraju. W takich sytuacjach szczególnego znaczenia nabiera międzynarodowy system ochrony uchodźców. Polska, jako państwo należące do społeczności międzynarodowej, uczestniczy w tych działaniach, udzielając ochrony osobom prześladowanym oraz współpracując z organizacjami międzynarodowymi zajmującymi się pomocą uchodźcom.
Międzynarodowa ochrona osób prześladowanych
jedną z podstawowych form reagowania społeczności międzynarodowej na prześladowania i naruszenia praw człowieka jest system ochrony uchodźców oraz szeroko rozumiana pomoc humanitarna. Jego fundament stanowi Konwencja dotycząca uchodźców z 1951 roku (konwencja genewska) oraz uzupełniający ją Protokół nowojorski z 1967 roku, które określają przesłanki uznania danej osoby za uchodźcę oraz zobowiązania państw w zakresie udzielania ochrony osobom zmuszonym do opuszczenia swojego kraju z powodu prześladowań. Zgodnie z postanowieniami tych aktów prześladowanie może być związane m.in. z poglądami politycznymi, religią, narodowością czy przynależnością do określonej grupy społecznej. Państwa będące stronami konwencji - w tym Polska - zobowiązują się do zapewnienia takim osobom ochrony oraz do przestrzegania zasady non‑refoulement, czyli zakazu wydalania lub zawracania cudzoziemców do państwa, w którym groziłoby im prześladowanie lub poważne naruszenie praw człowieka.
Zaangażowanie Polski w pomoc osobom prześladowanym realizowane jest zarówno poprzez działania instytucji państwowych, jak i aktywność organizacji pozarządowych oraz instytucji kościelnych. Na poziomie państwowym obejmuje ono udzielanie ochrony międzynarodowej cudzoziemcom ubiegającym się o azyl lub status uchodźcy oraz uczestnictwo w międzynarodowych działaniach humanitarnych i pomocowych. Istotną rolę odgrywają także organizacje społeczne, które prowadzą programy wsparcia dla ludności dotkniętej konfliktami zbrojnymi, katastrofami humanitarnymi czy prześladowaniami politycznymi i religijnymi. Do najbardziej znanych należy Polska Akcja Humanitarna, realizująca projekty pomocy humanitarnej i rozwojowej w regionach dotkniętych kryzysami na świecie. W działania na rzecz osób prześladowanych angażują się również organizacje o charakterze kościelnym, w tym Papieskie Stowarzyszenie „Pomoc Kościołowi w Potrzebie”, które koncentruje się na wsparciu wspólnot religijnych prześladowanych ze względu na wyznanie oraz pomocy ofiarom wojen domowych i konfliktów zbrojnych.
Współdziałanie państwa, organizacji pozarządowych oraz instytucji religijnych pokazuje, że pomoc osobom prześladowanym ma charakter wielowymiarowy i wykracza poza działania pojedynczego podmiotu. Polska, uczestnicząc w międzynarodowym systemie ochrony uchodźców oraz wspierając inicjatywy humanitarne, wpisuje się w szersze działania społeczności międzynarodowej na rzecz ochrony praw człowieka oraz niesienia pomocy osobom dotkniętym prześladowaniami i konfliktami zbrojnymi.
Konflikty zbrojne jako źródło prześladowań i kryzysów humanitarnych
Prześladowania wielu społeczności na świecie są często bezpośrednim skutkiem konfliktów zbrojnych oraz napięć politycznych, etnicznych czy religijnych. Aby lepiej zrozumieć skalę tych zjawisk, warto przyjrzeć się najważniejszym przyczynom współczesnych konfliktów oraz ich konsekwencjom.
Jednak skutki konfliktów zbrojnych są zdecydowanie szersze i odnoszą się niemal do każdej sfery funkcjonowania państw objętych konfliktem.
Wybrane przykłady konfliktów zbrojnych
Najtrwalszy konflikt – Afganistan
Jednym z konfliktów zbrojnych, w który zaangażowała się społeczność międzynarodowa, w tym także Polska, była wieloletnia wojna w Afganistanie. Po zamachach terrorystycznych z 11 września 2001 r. Stany Zjednoczone wraz z państwami sojuszniczymi rozpoczęły działania militarne przeciwko rządzącym wówczas krajem talibom. W ich następstwie powstała międzynarodowa misja stabilizacyjna NATO- ISAF (International Security Assistance Force) - w której uczestniczyły również polskie siły zbrojne. Polska, jako członek NATO, zaangażowała się w tę operację przede wszystkim militarnie, wysyłając do Afganistanu Polski Kontyngent Wojskowy. W latach 2008 -2014 polscy żołnierze odpowiadali za działania stabilizacyjne w prowincji Ghazni, gdzie ich zadaniem było m.in. zapewnienie bezpieczeństwa ludności cywilnej, szkolenie afgańskich sił bezpieczeństwa oraz wspieranie odbudowy lokalnych instytucji. udział w misji w Afganistanie był jednym z największych zagranicznych zaangażowań militarnych Polski po 1989 roku i stanowi przykład udziału państwa w operacjach stabilizacyjnych prowadzonych w ramach sojuszy międzynarodowych.
Materiał filmowy przedstawia najważniejsze etapy konfliktów zbrojnych w Afganistanie - od interwencji Związku Sowieckiego w latach 80. XX w., przez wojny domowe, aż po działania militarne prowadzone przez Stany Zjednoczone i państwa NATO po 2021 roku.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R19GkFAqUgn6a
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Dlaczego doszło do interwencji w Afganistanie?
Wyjaśnij, dlaczego Afganistan stał się miejscem wieloletnich interwencji zbrojnych różnych państw i organizacji miedzynarodowych.
Oceń znaczenie udziału Polski w operacji wojskowej w Afganistanie dla jej pozycji w sojuszach międzynarodowych.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1YRO468wiT6Z
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Bilans interwencji w Afganistanie.
Wyjaśnij, dlaczego po wycofaniu wojsk miedzynarodowych w 2021 roku talibowie stosunkowo szybko odzyskali władzę w Afganistanie.
Wyjaśnij, dlaczego mimo osłabienia Al‑Kaidy terroryzm nadal pozostaje poważnym zagrożeniem w regionach objętych konfliktami zbrojnymi.
Najbrutalniejsza wojna – Syria
Udane rewolucje w Tunezji i Egipcie w czasie tzw. arabskiej Wiosny Ludów w 2011 r. skłoniły syryjską opozycję do wystąpień przeciwko autorytarnym rządom prezydenta Baszara al‑Asada. W ciągu kilku miesięcy państwo stało się areną krwawej wojny domowej, w którą zaangażowały się światowe mocarstwa i państwa regionu.
Szacuje się, że w dotychczasowych walkach zginęło około 500 tys. osób, a 13 mln mieszkańców Syrii zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. Znaczna część infrastruktury kraju została niszczona, a straty materialne są ogromne. Ponad 6 mln Syryjczyków uciekło za granicę, głównie do Turcji, Libanu i Jordanii, a także do państw europejskich. Wielu tych, którzy pozostali w kraju, żyje w obozach dla uchodźców lub w zniszczonych miastach, często w bardzo trudnych warunkach.
Syria do dziś pozostaje podzielona na obszary kontrolowane przez siły rządowe oraz różne ugrupowania rebelianckie. Chociaż Daesz (ISIS) zostało w 2019 r. militarnie rozbite, to jego pozostałe struktury nadal stanowią zagrożenie, wykorzystując słabo kontrolowane, często pustynne obszary kraju do prowadzenia działalności terrorystycznej.
Konflikt w Syrii stał się jednym z najpoważniejszych kryzysów humanitarnych początku XXI w., prowadząc do masowych prześladowań ludności cywilnej, naruszeń praw człowieka oraz jednej z największych fal uchodźców od zakończenia II wojny światowej. W odpowiedzi na dramatyczną sytuację mieszkańców regionu w działania pomocowe zaangażowała się również społeczność międzynarodowa, w tym Polska. Wsparcie to miało przede wszystkim charakter humanitarny i było realizowane zarówno przez instytucje państwowe, jak i organizacje pozarządowe, które uczestniczyły w udzielaniu pomocy ofiarom wojny oraz uchodźcom.
Zaangażowanie polskich organizacji pozarządowych w pomoc ofiarom konfliktów
Współczesne działania humanitarne nie są realizowane wyłącznie przez państwa i organizacje międzynarodowe. Istotną rolę odgrywają w nich także organizacje pozarządowe, które często jako pierwsze docierają do ludności dotkniętej konfliktami zbrojnymi i kryzysami humanitarnymi. Również Polska angażuje się w pomoc ofiarom prześladowań i wojen poprzez działalność takich podmiotów. Szczególną rolę odgrywają tu m.in. Polska Akcja Humanitarna oraz organizacja „Pomoc Kościołowi w Potrzebie”, które prowadzą projekty pomocowe skierowane do ludności cywilnej w regionach objętych konfliktami, w tym także na Bliskim Wschodzie. Ich działania obejmują m.in. dostarczanie żywności i wody, pomoc medyczną, wsparcie uchodźców oraz pomoc społecznościom prześladowanym z powodów religijnych.
O działalności Polskiej Akcji Humanitarnej mówi w materiale filmowym jej założycielka - Janina Ochojska.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RRBUOyE2dlt5w
Nagranie wideo. Na początku pojawia się czarna plansza z białym napisem: „Czym zajmuje się Polska Akcja Humanitarna?". Następnie pokazana jest kobieta w krótkich, brązowych włosach oraz czerwonym swetrze, spod którego widoczny jest fragment szarej koszulki. Siedzi w pokoju, w tle za nią widoczny jest regał z książkami. W lewym dolnym rogu pojawia się napis: „Janina Ochojska, założycielka i prezes Polskiej Akcji Humanitarnej”. Na końcu pojawia się czarna plansza z białymi napisami: „Wystąpiła: Janina Ochojska, scenariusz i realizacja: Contentplus.pl, na zlecenie: Uniwersytetu Wrocławskiego, w ramach projektu: „E‑podręczniki do kształcenia ogólnego”, grudzień 2014”.
Oceń, jaką rolę w niesieniu pomocy ofiarom wojen mogą odgrywać organizacje pozarządowe.
Wyjaśnij, jakie działania podejmują organizacje humanitarne, aby pomagać ludności cywilnej w regionach dotkniętych konfliktami.
Polska inicjatywa na rzecz ochrony wolności religijnej
Dużym sukcesem w edukowaniu społeczności międzynarodowej na temat problemu prześladowań religijnych, było ustanowienie Międzynarodowego Dnia Upamiętniającego Ofiary Aktów Przemocy ze względu na Religię lub Wyznanie, który obchodzony jest 22 sierpnia.
Warto wspomnieć, że inicjatywa ustanowienia takiego dnia wyszła ze strony polskiej dyplomacji w 2018 roku. Nad tekstem rezolucji współpracowało wiele państw - nie tylko chrześcijańskich (m.in. Egipt, Irak, Kanada czy Jordania). Nad ostatecznym kształtem tekstu czuwało 88 państw członkowskich ONZ reprezentujących najróżniejsze kultury oraz wyznania.
Celem takiego działania ma być budowa wspólnoty opartej na dialogu, edukacja w zakresie różnych religii i kultur, pomoc ofiarom prześladowań ze względu na wyznanie oraz intensyfikacja działań zapobiegających represjom w przyszłości.
Wolność religii to jedno z podstawowych praw człowieka. Tam, gdzie jest ono łamane działają rozmaite organizacje, których celem jest niesienie pomocy prawnej i wsparcia psychologicznego poszkodowanym, a także edukowania społeczeństwa w temacie pokojowego współistnienia wyznawców różnych religii. Oto wybrane organizacje:
Podsumowanie
Zaangażowanie Polski w działania społeczności międzynarodowej obejmuje zarówno udział w operacjach pokojowych i stabilizacyjnych prowadzonych przez organizacje międzynarodowe, jak i aktywność dyplomatyczną oraz pomoc humanitarną. Polska wspiera działania na rzecz bezpieczeństwa międzynarodowego, ochrony praw człowieka oraz pomocy osobom dotkniętym konfliktami zbrojnymi i prześladowaniami. Pokazuje to, że współczesna polityka zagraniczna państw nie ogranicza się jedynie do obrony własnych interesów, lecz obejmuje również współodpowiedzialność za utrzymanie pokoju i solidarność z ofiarami kryzysów na świecie.
Słownik
stan walki zbrojnej między państwami; definiowana jest także jako przeciwieństwo pokoju, oznacza zerwanie stosunków pokojowych (w tym także stosunków dyplomatycznych) pomiędzy co najmniej dwoma państwami; zazwyczaj rozpoczyna się oficjalnym jej wypowiedzeniem przez jedno z państw, aczkolwiek nie zawsze przestrzeganym; charakteryzuje się wystąpieniami zbrojnymi oraz wszelkimi innymi wrogimi aktami
rodzaj przemocy zbrojnej, która opiera się na dążeniu do osiągnięcia celów państwa (koalicji, grupy społecznej); dzieje się to poprzez wzajemne działania zbrojne z użyciem sił zbrojnych bądź uzbrojonych, zorganizowanych grup
forma prowadzenia działań zbrojnych, gdzie obok konwencjonalnych metod prowadzenia wojny wykorzystuje się działania nieregularne, terroryzm oraz nowoczesne technologie, co przenosi wojnę do internetu