Zamknięte i otwarte obrazy – zabawa z kompozycją na talerzu
Scenariusz lekcji realizowanej z wykorzystaniem modułowego e‑podręcznika opracowany w ramach projektu „Pilotażowe wdrożenie modułowych e‑podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e‑materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się”
Informacje ogólne
Imię i nazwisko autora: Sylwia Jasionek
Szkoła: podstawowa - klasa V
Przedmiot: plastyka
Czas potrzebny na realizację lekcji: 45 min.
Podczas lekcji uczniowie poznają pojęcia kompozycji otwartej i zamkniętej oraz uczą się je rozróżniać na przykładach oryginalnych dzieł sztuki i ilustracji.
W części praktycznej tworzą dwie własne prace: kompozycję otwartą i zamkniętą na papierowych talerzach jednorazowych, wykorzystując te same motywy
(np. kwiaty, drzewa, domy). Lekcja łączy teorię z twórczym działaniem, rozwija wyobraźnię i umiejętność świadomego planowania układu plastycznego. Uczniowie korzystają z modułowego e‑podręcznika i materiałów plastycznych. Efektem dla uczniów będzie: rozpoznawanie kompozycji otwartej i zamkniętej; wskazanie różnic między obiema formami kompozycji; wykonanie przykładowej kompozycji otwartej i zamkniętej; samodzielne planowanie układu elementów
w pracy plastycznej. Ocena efektów lekcji odbywa się poprzez obserwację pracy uczniów, możliwą samoocenę lub ocenę koleżeńską.
Tematy modułów z e‑podręcznika, w oparciu o które prowadzona jest lekcja:
Cele lekcji oraz realizowane punkty podstawy programowej
Cel ogólny lekcji:
Uczeń poznaje i rozróżnia pojęcia kompozycji otwartej i zamkniętej, wykorzystuje zdobytą wiedzę w działaniach plastycznych.
Cele operacyjne w sferze kognitywnej zgodnie z taksonomią Blooma:
Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji).
Uczeń zapamiętuje definicje kompozycji otwartej i zamkniętej.
Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji).
Uczeń wskazuje i uzasadnia różnice między kompozycją otwartą a zamkniętą.
Z zakresu zastosowania informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu).
Uczeń tworzy przykładową kompozycję otwartą i zamkniętą, wykorzystując te same elementy plastyczne.
Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów).
Uczeń samodzielnie planuje układ elementów w swoich pracach i dokonuje wyborów artystycznych zgodnych z poznanymi zasadami.
Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:
Nauczyciel inicjuje dyskusję o kompozycji otwartej i zamkniętej, korzystając
z materiałów modułowego e‑podręcznika. Przeprowadza krótką analizę ilustracji
i dzieł sztuki, a następnie wprowadza do zadania praktycznego. Monitoruje pracę uczniów, zadaje pytania pomocnicze, wspiera przy planowaniu kompozycji
i podsumowuje lekcję refleksją uczniów.
Metody pracy obejmują metodę praktyczną, umożliwiającą naukę przez działanie i tworzenie, metodę pokazową, gdy nauczyciel wyjaśnia i ilustruje różnice między kompozycją otwartą i zamkniętą, a także metodę burzy mózgów, sprzyjającą wymianie opinii i refleksji nad efektami pracy. Dzięki temu uczniowie aktywnie uczestniczą w procesie twórczym oraz rozwijają umiejętność krytycznej oceny własnych i cudzych prac.
Formy pracy obejmują pracę indywidualną uczniów, podczas której uczniowie samodzielnie wykonują dwie kompozycje o tej samej tematyce, oraz pracę całą klasą podczas omówienia i analizy efektów zadania plastycznego.
Przygotowanie do lekcji
Przygotowanie nauczyciela
zapoznanie się z tematem i materiałem teoretycznym;
przeczytanie i przestudiowanie modułów z e‑podręcznika dotyczących kompozycji otwartej i zamkniętej;
przygotowanie przykładów ilustracji lub dzieł sztuki prezentujących oba typy kompozycji jako prezentacja na tablicy interaktywnej.
Pomoce dydaktyczne:
materiały plastyczne (zapasowe papierowe talerze jednorazowe (po 2 na ucznia), flamastry, kredki, pastele, dodatkowe akcesoria plastyczne);
laptop dla nauczyciela;
tablica multimedialna lub projektor do prezentacji tematów z modułowego e‑podręcznika, przykładów zdjęć, filmu;
ewentualnie laptopy/tablety dla uczniów do pracy z modułami
e‑podręcznikadostęp do internetu;
tablica.
Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?
W przypadku obecności uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi nauczyciel dostosowuje tempo pracy oraz stopień trudności zadań.
Może zaproponować uproszczoną wersję ćwiczenia (np. wykonanie tylko jednej kompozycji lub użycie gotowych szablonów elementów do naklejenia). W razie potrzeby zapewnia dodatkowe wsparcie indywidualne, używa jasnych, krótkich poleceń i wizualnych instrukcji krok po kroku.
Uczniom z trudnościami manualnymi można zaproponować pracę w parze lub wykorzystanie grubych kredek i flamastrów ułatwiających rysowanie.
W przypadku uczniów z dysfunkcją wzroku nauczyciel stosuje kontrastowe kolory oraz wyraźne kontury.
Przygotowanie uczniów
Uczniowie przynoszą na lekcję dwa papierowe talerze jednorazowe, kredki, flamastry lub pastele.
W ramach przygotowania uczniowie w domu wykonują quiz przypominający ogólne pojęcie kompozycji i wprowadzający inne jej rodzaje - otwartą i zamkniętą.
Mogą także wyszukać w domu zdjęcia lub ilustracje, które – ich zdaniem – przedstawiają kompozycję otwartą lub zamkniętą, i przynieść je w wersji papierowej lub elektronicznej.
Przebieg lekcji
Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.
Faza wprowadzająca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
2 min. | Nauczyciel wita uczniów, zapisuje temat lekcji na tablicy: „Zamknięte i otwarte obrazy – zabawa z kompozycją na talerzu”. Przedstawia cel lekcji: poznanie różnic między kompozycją otwartą i zamkniętą oraz wykonanie własnych prac w tych dwóch kompozycjach. Krótko omawia plan lekcji. | Uczniowie witają się z nauczycielem. | Zaleca się, by każdy uczeń lub para miała dostęp do urządzenia. Jeśli sprzęt jest ograniczony, wątek można wyświetlać na tablicy lub projektorze i realizować zadania wspólnie z klasą. |
2 min. | Nauczyciel przypomina pojęcie kompozycji i przeprowadza krótką burzę mózgów, pytając uczniów, jakie typy kompozycji znają. | Uczniowie odpowiadają, podają przykłady i skojarzenia z poprzedniej lekcji. | Warto zapisać definicję kompozycji na tablicy i dopisać hasła - słowa kluczowe. |
3 min. | Nauczyciel wyświetla wątek „Kompozycja otwarta i zamknięta” w modułowym e‑podręczniku na tablicy interaktywnej. Prosi o zapoznanie się i wykonanie polecenia 1. | Uczniowie otwierają laptopy lub tablety na lekcji, na wątku „Kompozycja otwarta i zamknięta” w modułowym e‑podręczniku. Wykonują polecenie 1 „Wiem, nie wiem”, segregując pojęcia na znane i nieznane. Następnie, poprzez podniesienie ręki, biorą udział w głosowaniu, wskazując, które pojęcie znają, a którego nie. | Warto przypomnieć uczniom, aby podczas ćwiczenia „Wiem, nie wiem” odpowiadali szczerze – to nie test, lecz diagnoza ich wiedzy. Na tablicy można zapisać liczbę uczniów, którzy uważają dane pojęcie za znane, a następnie wrócić do jego omówienia w podsumowaniu lekcji. |
Faza realizacyjna
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
3 min. | Nauczyciel zachęca uczniów do samodzielnego zapoznania się z tekstem o kompozycji otwartej i wykonania ćwiczenia 1 w e‑podręczniku indywidualnie lub w parach. | Uczniowie czytają tekst i wykonują ćwiczenie 1. Porównują odpowiedzi z kolegami. | |
4 min. | Nauczyciel, korzystając z modułowego e‑podręcznika, przedstawia definicje kompozycji otwartej i zamkniętej oraz pokazuje przykłady ilustracji zawartych w wątku. Następnie prowadzi krótką analizę, zadając pytania: „Co widzicie? Jakie są różnice?”, zwracając uwagę na cechy charakterystyczne obu rodzajów kompozycji. | Uczniowie uważnie obserwują prezentowane ilustracje, odpowiadają na pytania nauczyciela, wskazując zauważone różnice i cechy charakterystyczne kompozycji otwartej i zamkniętej. Aktywnie uczestniczą w analizie, formułując własne spostrzeżenia. | Warto podkreślić, że celem jest samodzielne dostrzeżenie różnic, a nie tylko zapamiętanie definicji. |
25 min. | Nauczyciel zapowiada zadanie plastyczne: wykonanie dwóch prac na papierowych talerzach – jednej z kompozycją otwartą, drugiej z zamkniętą, z tymi samymi motywami. Wyjaśnia, jakie materiały będą potrzebne, zachęca do wykonania wcześniejszego szkicu ołówkiem. Nauczyciel monitoruje postępy uczniów, udziela wskazówek i pomaga w trudniejszych momentach. | Uczniowie przygotowują dwa talerze i w razie potrzeby wykonują na nich szkice ołówkiem. Przygotowują również flamastry, kredki lub pastele, w zależności, od tego, którą technikę wybrali. | Można zaprezentować przykładową parę talerzy z dwiema kompozycjami o tej samej tematyce, wykonaną wcześniej przez nauczyciela. |
Faza podsumowująca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
5 min. | Nauczyciel wraz z uczniami organizują miniwystawę prac w klasie np. na gazetce ściennej. | Uczniowie eksponują swoje prace na wystawie. Porównują wykonane kompozycje, aktywnie uczestniczą w dyskusji, odpowiadają na pytania nauczyciela. | Warto podkreślić indywidualne mocne strony uczniów, aby wzmocnić ich motywację i poczucie sukcesu. |
1 min. | Nauczyciel wyjaśnia dodatkowe zadanie dla chętnych uczniów do wykonania w domu - Twórz tradycyjnie! (polecenie 2) z modułowego e‑podręcznika. | Chętni uczniowie notują zadanie i w razie potrzeby pytają o szczegóły. | Można zasugerować uczniom dokumentowanie etapu pracy (zdjęcia, krótki filmik) co ułatwi refleksję i późniejszą prezentację. Warto zapewnić możliwość podzielenia się efektami z klasą, by motywować innych do prac dla chętnych. |
Po lekcji
Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy
Wspólna wystawa prac — zorganizowanie klasowej wystawy wykonanych kompozycji na talerzach (lub na gazetce ściennej), podczas której uczniowie mogą prezentować swoje prace, opowiadać o zastosowanych technikach i wymieniać się spostrzeżeniami na temat kompozycji otwartej i zamkniętej.
Praca w parach lub małych grupach — na kolejnej lekcji uczniowie wymieniają się swoimi pracami i analizują je pod kątem kompozycji, wspólnie próbując zidentyfikować, które elementy wpływają na efekt otwartej lub zamkniętej przestrzeni.
Zadanie dla chętnych — wykonanie kolejnej pracy plastycznej w domu metodą asamblażu, wykorzystując gotowe przedmioty przyklejając je do tekturki, deski lub np. w pudełku po butach. Udokumentowanie tego procesu (np. zdjęcia, krótki filmik).
Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych
Obserwacja aktywności i zaangażowania uczniów — monitorowanie podczas lekcji, w jaki sposób uczniowie uczestniczą w dyskusji, wykonują ćwiczenia w e‑podręczniku i tworzą prace plastyczne.
Analiza wykonanych prac plastycznych — ocena, czy uczniowie potrafili zastosować w swoich kompozycjach zasady kompozycji otwartej i zamkniętej, czy wykazują zrozumienie różnic między nimi.
Wyniki ćwiczenia „Wiem, nie wiem” — porównanie wyników z fazy wprowadzającej i po lekcji, aby zobaczyć, czy nastąpił wzrost wiedzy i pewności w rozpoznawaniu pojęć.
Quiz utrwalający wiedzęQuiz utrwalający wiedzę - krótki quiz na początku kolejnej lekcji, w którym uczniowie rozpoznają kompozycje otwarte i zamknięte na talerzach wykonanych przez siebie podczas poprzednich zajęć.
Bibliografia i załączniki
Linki do wykorzystanych stron z modułowego e‑podręcznika:
Kompozycja otwarta i zamknięta
Inne niezbędne środki i pomoce dydaktyczne
przykłady ilustracji i dzieł sztuki – przygotowane wcześniej przez nauczyciela, dostępne w wersji elektronicznej do analizy i omówienia,
materiały plastyczne: papierowe talerze jednorazowe (po 2 na ucznia), kredki, flamastry, pastele, ołówki do szkiców, oraz ewentualne dodatkowe akcesoria plastyczne,
tablica multimedialna/projektor,
laptopy/tablety dla uczniów oraz nauczyciela,
dostęp do Internetu,
tablica,
dostęp do modułowego e‑podręcznika z ZPE.