R1RgeiQ1lND3p1
Dziecko ufające swojej matce. Źródło: pixabay, Dziecko ufające swojej matce., licencja: CC 0.
Dziecko ufające swojej matce.
pixabay, Dziecko ufające swojej matce., licencja: CC 0

Jak przejawia się zaufanie? Na pewno związane jest ze słowami. W słowach deklarujemy ufność. Słowa, jeśli zawierają prawdę, mogą uczynić tego, kto je wypowiada, godnym zaufania. Człowiek taki nie będzie kłamał, składał pochopnych obietnic czy lekceważył przyjętych na siebie zobowiązań. Zaufanie rodzi się z emocji i różnorodne emocje wzbudza. Słowom towarzyszą uczucia ściśle związane z postawą ufności. Najdobitniej o zaufaniu świadczą jednak czyny. I to przede wszystkim podjęte lub zaniechane działania rozstrzygają o tym, czy zasługujemy na zaufanie, czy też tracimy do niego prawo.

Już wiesz

1) Wypisz ze słownika języka polskiego pięć związków frazeologicznych ze słowem „zaufanie” i ułóż z nimi pięć zdań.
2) Określ cechy osoby, która – w twoich oczach – byłaby godna zaufania.

j000000055B3v28_0000000G
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Czarnoksiężnik z Archipelagu Ursuli Kroeber Le Guinj000000055B3v28_000tp001Kroeber Le Guin

Ursula K. Le Guin
RJ6Sx94KhFDwM1

Ursula K. Le Guin

Amerykańska pisarka, autorka wielu cieszących się uznaniem krytyki i popularnością wśród czytelników powieści fantastycznonaukowych i fantasy. Jest córką małżeństwa Alfreda i Theodory Kroeberów, znanych amerykańskich antropologów. Wpływy i inspiracje antropologiczne stanowią – oprócz problemów psychologicznych i społecznych – ważny element tworzonej przez Le Guin prozy. Do najbardziej znanych jej dokonań literackich należą zwłaszcza cykl Ziemiomorze (obejmujący pięć powieści i zbiór opowiadań, 1968–2001) oraz cykl Hain (1966–2000).

Powieść Czarnoksiężnik z Archipelagu jest pierwszą częścią serii o Ziemiomorzu. Głównym bohaterem utworu jest Ged, zwany Krogulcem, który dzięki swoim talentom rozpoczyna kształcenie w dziedzinie magii – najpierw u swej ciotki, wiejskiej czarownicy, później u maga Ogiona Milczącego, wreszcie – w szkole magii na wyspie Roke. Jednak podczas nauki brakuje mu pokory i cierpliwości. W rezultacie dochodzi do tragedii: chcąc dowieść swej mocy, Ged używa zaklęcia zbyt potężnego, by potrafił nad nim zapanować, i uwalnia Cień, reprezentujący Moce Przeciw‑Życia. Tragiczny wypadek odmienia Geda: przerażony swym czynem i ceną, jaką okupione zostało jego ocalenie, bohater odsuwa się od ludzi, w ciszy i samotności szukając ukojenia. Zdaje sobie jednak sprawę, że w końcu będzie musiał opuścić bezpieczne schronienie na wyspie Roke, a wówczas nie uniknie konfrontacji z Cieniem. Ład wykreowanego przez Ursulę K. Le Guin świata opiera się na zasadzie równowagi. Nierozważny, arogancki, egocentryczny czyn Geda zakłóca ten porządek. Aby zakończyć to, co rozpoczął rozpętanymi przez siebie czarami, bohater musi zrozumieć zasadę równowagi i nauczyć się odpowiedzialności, jaka ciąży na nim w związku z posiadaną przezeń mocą. Jedną z naczelnych zasad, jakie rządzą magią w Ziemiomorzu, jest „prawo imion”: aby dysponować mocą wpływania na rzeczywistość, trzeba poznać prawdziwe nazwy rzeczy, istot i zjawisk. Dlatego mieszkańcy Ziemiomorza pilnie strzegą swych prawdziwych imion, wyjawiając je jedynie tym, których obdarzają największym zaufaniem. By zwyciężyć w zmaganiach z Cieniem, Ged musi się dowiedzieć, jakie Cień ma imię...

Czarnoksiężnik z ArchipelaguUrsula K. Le Guin
Ursula K. Le Guin Czarnoksiężnik z Archipelagu

(fragment)

W nocy poprzedzającej jego przeprowadzkę do Wieży odwiedził go w jego izbie człowiek ubrany w brązowy płaszcz podróżny i trzymający dębową laskę okutą żelazem. Ged podniósł się na widok laski czarnoksiężnika.
– Krogulcze...
Na dźwięk głosu Ged podniósł oczy: to Vetch stał przed nim, krępy i kwadratowy jak zawsze; jego ciemna, szczera twarz stała się starsza, ale uśmiech nie zmienił się. Na ramieniu Vetcha kuliło się zwierzątko o cętkowanym futerku i jasnych oczach.
– Został u mnie, gdy byłeś chory, i teraz przykro mi się z nim rozstawać. A jeszcze bardziej przykro rozstawać się z tobą, Krogulcze. Ale jadę do domu. Dalej, Hoeg! Idź do swojego prawdziwego pana! – Vetch poklepał otakaj000000055B3v28_000tp002otaka i posadził na podłodze. Zwierzątko ruszyło przed siebie, usiadło na sienniku Geda i zaczęło myć swoje futerko suchym brązowym językiem podobnym do listka. Vetch zaśmiał się, ale Ged nie potrafił się uśmiechnąć. Schylił się, głaszcząc otaka, aby ukryć twarz.
– Myślałem, że nie przyjdziesz do mnie, Vetch – powiedział.
Nie miał zamiaru robić mu wymówek, ale Vetch odparł:
– Nie mogłem. Mistrz Ziół zabronił mi; a od zimy przebywałem z nim zamknięty w Gaju. Nie byłem wolny, póki nie zdobyłem swojej laski. Posłuchaj: gdy też będziesz wolny, przyjedź na Wschodnie Rubieże. Będę na ciebie czekał. W tamtejszych miasteczkach wesoło się żyje, a czarnoksiężnicy są mile widziani.
– Wolny... – mruknął Ged i wzruszył odrobinę ramionami, próbując się uśmiechnąć.
Vetch patrzył na niego, nie całkiem tak jak zwykle: z nie mniejszą miłością, ale zapewne z większą czarnoksięską wiedzą. Powiedział miękko:
– Nie pozostaniesz na zawsze na Roke.
– Cóż... miałem nadzieję, że będę mógł pójść na naukę do Mistrza w Wieży, aby zostać jednym z tych, którzy szukają w księgach i gwiazdach zgubionych imion, i w ten sposób... w ten sposób nie czynić przynajmniej nic złego, jeśli już nic dobrego nie mogę...
– Zapewne – powiedział Vetch. – Nie jestem jasnowidzem, ale widzę przed tobą nie komnaty i księgi, lecz dalekie morza, ognie smoków, wieże miast i wszystko to, co widzi sokół, gdy leci wysoko i daleko.
– A za mną – co widzisz za mną? – spytał Ged i mówiąc, powstał, tak że błędny ognik, który płonął pośrodku nad ich głowami, rzucił jego cień w tył, na ścianę i podłogę. Ged zwrócił twarz w bok i rzekł, zająkując się: – Ale opowiedz mi, dokąd ty się udasz, co ty będziesz robił.
– Pojadę do domu odwiedzić braci i siostrę, o której ci nieraz mówiłem. Zostawiłem ją jako małe dziecko, a wkrótce będzie obchodziła swoje święto Nadania Imienia – dziwnie jest o tym pomyśleć! A potem znajdę sobie zajęcie jako czarnoksiężnik gdzieś wśród małych wysp. Och, zostałbym dłużej i pogadał z tobą, ale nie mogę, mój statek wyrusza w rejs dziś wieczorem i przypływ już się zaczął. Krogulcze, jeśli kiedykolwiek twoja droga powiedzie na wschód, odwiedź mnie. A jeśli będziesz mnie kiedykolwiek potrzebował, sprowadź mnie, wezwij mnie moim imieniem: Estarriol.
Na te słowa Ged podniósł swoją pokrytą bliznami twarz; ich spojrzenia spotkały się.
– Estarriol – powiedział – mam na imię Ged.
Potem w milczeniu pożegnali się ze sobą; Vetch odwrócił się i zszedł do kamiennej sieni, po czym opuścił Roke.
Ged stał przez chwilę bez ruchu, jak ktoś, kto dowiedział się wielkich nowin i musi rozszerzyć swą duszę, aby je przyjąć. Wspaniałym darem było to, co ofiarował mu Vetch: znajomość jego prawdziwego imienia.
Prawdziwego imienia mężczyzny nie zna nikt oprócz niego samego i tego, kto mu je nadał. Mężczyzna może się w ostateczności zdecydować, aby zdradzić je swemu bratu, żonie czy przyjacielowi, jednakże nawet ci nieliczni nie użyją nigdy owego imienia tam, gdzie może je usłyszeć ktoś trzeci. W obecności innych ludzi będą, tak jak inni, nazywać mężczyznę jego imieniem użytkowym, jego przydomkiem – takim imieniem, jak Krogulec, Vetch, co oznacza „wyka”, albo Ogion, co oznacza „szyszka jodłowa”. Jeśli zaś prości ludzie ukrywają swoje prawdziwe imię przed wszystkimi oprócz tych paru, których kochają i którym ufają bezgranicznie, tym bardziej muszą tak czynić ludzie zajmujący się czarnoksięstwem – bardziej niebezpieczni i bardziej narażeni na niebezpieczeństwo. Kto zna imię człowieka, ten ma w swojej mocy jego życie. I właśnie Gedowi, który utracił wiarę w siebie, Vetch ofiarował ten dar, na który stać tylko przyjaciela – dowód niezachwianego, niedającego się zachwiać zaufania.

j000000055B3v28_00000_BIB_001Ursula K. Le Guin, Czarnoksiężnik z Archipelagu, tłum. Stanisław Barańczak, Warszawa 2003, s. 79–81.
1
Wskazówka

Przekonanie o istnieniu związku między nazwą a rzeczą (imieniem i istotą) jest jedną z podstawowych zasad myślenia magicznego. Antropologiczne badania nad magią pierwotną ujawniły ten mechanizm w wielu różnych kulturach. Ślady tego przekonania odnajdziemy we współczesnym języku polskim, a także w literaturze, zwłaszcza popularnej. Uczniowie, odwołując się do znanych im tekstów kultury, nie powinni mieć trudności ze wskazaniem innych przykładów zastosowania tej zasady w kreacji świata przedstawionego (np. w cyklu o Harrym Potterze).

Po przeczytaniu fragmentu Czarnoksiężnika z Archipelagu wykonaj polecenia i odpowiedz na pytania.

Ćwiczenie 1.1
R140huDNCqoIQ1
zadanie interaktywne
Ćwiczenie 1.2
Re0E6M15inQrl1
zadanie interaktywne
Ćwiczenie 1.3
R8RRDJdojvYZ11
zadanie interaktywne
Ćwiczenie 1.4

Uzasadnijnij, że wyjawienie prawdziwego imienia było świadectwem wielkiego zaufania Vetcha‑Estarriola do Krogulca‑Geda.

Ćwiczenie 1.5

Jakimi motywami kierował się Vetch, powierzając przyjacielowi swe prawdziwe imię?

Ćwiczenie 1.6

Co może oznaczać poznanie prawdziwego imienia kogoś?

Ćwiczenie 1.7

Odpowiedz, do jakiej odmiany powieści należy utwór Ursuli Le Guin. Podaj cechy tej odmiany powieści.

j000000055B3v28_000tp001
j000000055B3v28_000tp002
j000000055B3v28_0000001S
JPOL_E3_E4_Konteksty

Imię i człowiek

R19E6VLz8hBra
Krogulec w locie
Tony Hisgett, Krogulec,
R1ZZEj9DfCx2i
Krogulec na ziemi
Pierre Dalous, Sparrowhawk with its prey,
REA4cppOqkHUU
Kwiat wyki
Yoko Nekonomania, Hairy Vetch,
Ćwiczenie 2.1

Użytkowe imię Geda brzmi „Krogulec”, natomiast Estarriol posługuje się imieniem „Vetch”, co jest angielską nazwą rośliny – wyki. Przyjrzyj się prezentowanym ilustracjom, a następnie zaproponuj cechy charakteru, którym mogłyby odpowiadać tak dobrane imiona użytkowe.

Ćwiczenie 2.2

Wyobraź sobie, że możesz wybrać dla siebie takie imię użytkowe, które byłoby zarazem nazwą pospolitą. Jaki byłby twój wybór? Uzasadnij swoją decyzję.

Ćwiczenie 2.3

Korzystając ze słownika lub leksykonu imion, sprawdź i zanotuj w zeszycie pochodzenie i znaczenie twojego imienia lub imionj000000055B3v28_000tp003znaczenie twojego imienia lub imion. Czy odnalezione znaczenia odpowiadają – w twojej ocenie – twojemu charakterowi i osobowości? Uzasadnij odpowiedź.

Ćwiczenie 2.4

Odwołując się do znanych ci tekstów kultury, wskaż inne przykłady utworów, w których istnieje ważny związek między bohaterem a jego nazwą lub między rzeczą a jej nazwą.

j000000055B3v28_000tp003
j000000055B3v28_0000002T
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Ćwiczenie 3

Napisz rozprawkę na temat: „Zaufanie to ważny element relacji międzyludzkich”. W uzasadnieniu odwołaj się do przykładów z literatury, historii lub filmu.

Ćwiczenie 4

Zapisz skojarzenia do słowa „zaufanie” i ułóż krzyżówkę – jak ją stworzyć, dowiesz się z instruktażowego filmu‑samouczka. Pamiętaj, że litery z hasła „zaufanie” mogą się znaleźć na początku, na końcu lub w środku wyrazów tworzących łamigłówkę.

R149DBnXzyp7J1
zadanie interaktywne
RzUXSss5gKVZl1
R2zL26RjAPQPA1
zadanie interaktywne