Multimedia

Ilustracja interaktywna

Slajd 1 z 8

R9dXr8qWi2sCV
Ilustracja interaktywna prezentuje obraz, na którym ukazane jest wnętrze kościoła. Są tu trzy osoby: młoda, klęcząca kobieta w szlacheckim stroju, stojący obok niej chłopiec ze złożonymi w geście modlitwy rękami, brat Jana III Sobieskiego, Marek. Jest także drugi, młodszy chłopiec, klęczący i modlący się – to Jan III Sobieski. Opis: 1. Matka Jana III Sobieskiego, Zofia Teofila Sobieska, pochodziła z rodu Daniłłowiczów i była wojewodzianką ruską. W 1623 roku, wraz z matką Zofią i babką Reginą, stojąc na czele służby zamkowej, odparła napad Tatarów na Olesko. Była kobietą surową, religijną, dbała o patriotyczne wychowanie swoich dzieci. 2. Starszy brat Jana Sobieskiego - Marek odebrał gruntowne wykształcenie, podróżował po Europie. Brał udział w tłumieniu buntów kozackich. W 1652 roku został wzięty do niewoli przez Kozaków i ścięty na rozkaz Bohdana Chmielnickiego. 3. Młody Jan Sobieski przy katafalku, na którym spoczywa jego siostra Zofia (zmarła w 1630 roku).
autor nieznany, Zofia Teofila Sobieska z synami, 1862
Źródło: domena publiczna.
Rx2x9Rw0odhhO
Ilustracja interaktywna prezentuje portret Jana III Sobieskiego. Ukazany jest on tu jako dojrzały mężczyzna. Ubrany jest w kolczugę, na ramionach zarzucony ma płaszcz z dużymi, ozdobnymi guzikami. Na piersi mężczyzny widać ryngraf z obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej, trzymającej na rękach Jezusa. Twarz mężczyzny jest owalna, z wyraźnie zarysowanym drugim podbródkiem. Mężczyzna ma ciemne, krótko obcięte włosy, ciemne brwi i oczy oraz długie, sumiaste wąsy. 1. Ryngraf to rodzaj medalionu posiadający zwykle kształt tarczy. Ozdabiały go rysunki o tematyce religijnej, przede wszystkim wizerunki maryjne. W dobie Rzeczypospolitej Sarmackiej ryngrafy, noszone samodzielnie jako element stroju szlacheckiego, były wyrazem patriotyzmu, podkreślały przywiązanie do wiary katolickiej. Miniatury ryngrafów z wizerunkiem Matki Boskiej Ostrobramskiej stały się wówczas zwyczajowym podarunkiem z okazji chrztu świętego.
autor nieznany, Jan III Sobieski z ryngrafem z podobizną Matki Boskiej Częstochowskiej, przed 1696
Źródło: domena publiczna.
R1FWH7rpYOxVF
Ilustracja interaktywna prezentuje portret Jana III Sobieskiego. Ukazany jest on tu jako dojrzały mężczyzna. Ubrany jest w strój starożytnego rzymskiego żołnierza: mężczyzna ma na sobie pancerz składający się z kawałków metalu o kształcie rybich łusek, płaszcz spięty klamrą na prawym ramieniu, w pasie zrobioną ze skórzanych pasów przepaskę. Obok mężczyzny, na stole leży hełm z pióropuszem. Twarz mężczyzny jest owalna, z wyraźnie zarysowanym drugim podbródkiem. Mężczyzna ma ciemne, krótko obcięte włosy, ciemne brwi i oczy oraz długie, sumiaste wąsy. Opis: 1. Szlachta polska chętnie porównywała Jana III Sobieskiego do tak wybitnych wodzów, jak Aleksander Wielki i Juliusz Cezar. Na portretach przedstawiano go bez korony, ponieważ nie był władcą dziedzicznym, z odkrytą głową, za to z berłem i symbolami władzy wojskowej - regimentem, czyli krótką laską pozbawioną głowicy, bądź buławą - rodzajem broni obuchowej. Władca występował jako król wojownik (łac. rex armatus). Modne w dobie baroku były także stylizacje na wzór rzymskich imperatorów - w wieńcu laurowym na głowie, w paludamentum, czyli purpurowym płaszczu, który spinano na prawym ramieniu.
Daniel Schultz, Portret Jana III Sobieskiego, ok. 1673‑1677
Źródło: domena publiczna.
RD4LjBfV80z2r
Ilustracja interaktywna przedstawia scenę przed bitwą pod Wiedniem. Na wzgórzu, na rosłym koniu siedzi Jan III Sobieski. Unosi prawą rękę z krzyżem ku górze w geście błogosławieństwa. Mężczyzna otoczony jest wojskowymi. Sobieski ubrany jest w kontusz i płaszcz, na nogach ma wysokie buty, u boku szablę. Opis: 1. Pisarz Wespazjan Kochowski w swoim Dziele boskim albo pieśni Wiednia wybawionego i inszych transakcji wojny tureckiej w roku 1683 szczęśliwie rozpoczętej przedstawiał Jana III Sobieskiego jako nowego Mesjasza, który walcząc za wiarę chrześcijańską, wypełnia swoją misję.
Juliusz Kossak, Sobieski błogosławi atak wojsk polskich pod Wiedniem, 1871
Źródło: domena publiczna.
R1AMW1brkbHBF
Ilustracja interaktywna przedstawia pole bitewne pod Wiedniem. W centralnej części obrazu widać postać Jana III Sobieskiego, który siedzi na rosłym koniu. Ubrany jest w szlachecki stój, w lewej ręce dzierży buławę, prawą ręką podaje jakiemuś mężczyźnie list. Mężczyzna otoczony jest ze wszystkich stron wojskowymi. Za jego plecami widać konnicę z chorągwiami polskimi. Widoczne są także namioty. U stóp Sobieskiego leżą liczne ciała zabitych Turków i zdobyte chorągwie. Na niebie widać tęczę. Opis: 1. Odsiecz wiedeńska była porównywana przez współczesnych Janowi III Sobieskiemu do wojen krzyżowych. Podkreślano naturalny ciąg dalszy wielkiej tradycji wojny Krzyża z Półksiężycem. Jana III Sobieskiego tytułowano nie tylko określeniem fidei defensor (łac., „obrońca wiary”), ale obdarzano mianem polskiego „Goffreda” w nawiązaniu do postaci Godfryda z Bouillon, wodza pierwszej krucjaty i władcy Królestwa Jerozolimskiego.
Jan III Sobieski wysyła wiadomość o zwycięstwie papieżowi Innocentemu XI, obraz Jana Matejki, 1882–1883
Źródło: domena publiczna.
RvCufBEXBwqIS
Ilustracja interaktywna przedstawia ulicę otoczoną budynkami. W centralnej części obrazu widać postać Jana III Sobieskiego, który siedzi na rosłym koniu. Ubrany jest w szlachecki strój. Mężczyzna otoczony jest ze wszystkich stron wojskowymi jadącymi konno lub idącymi pieszo. Za jego plecami widać szereg żołnierzy na koniach z chorągwiami. Przed jadącym Sobieskim klękają na gruzowisku mieszkańcy Wiednia, dziękując za ocalenie. Opis: 1. W XVII wieku chętnie nawiązywano do antycznej tradycji i wzorem rzymskich bohaterów polscy wodzowie po zwycięskiej bitwie przywdziewali uroczyste ubiory i triumfalnie wjeżdżali do zdobytych miast. Jednym z najczęściej uwiecznianych przez malarzy momentów było wkroczenie III Sobieskiego do Wiednia w otoczeniu polskich i sprzymierzonych wojsk.
Juliusz Kossak, Wjazd Jana III Sobieskiego do Wiednia
Źródło: domena publiczna.
R1O2afi7QCYfW
Ilustracja interaktywna prezentuje portret Jana III Sobieskiego. Ukazany jest on tu jako dojrzały mężczyzna. Ubrany jest w zbroję, na ramionach zarzucony ma płaszcz spięty pod szyją dużą broszą z kamieniami. W pasie mężczyzna przepasany jest pasem z klamrą wysadzaną szlachetnymi kamieniami oraz przewiązany skórą lamparta. Twarz mężczyzny jest owalna, z wyraźnie zarysowanym drugim podbródkiem. Mężczyzna ma jasne, krótko obcięte włosy, ciemne brwi i oczy oraz długie, sumiaste wąsy. Opis: 1. Order Świętego Ducha to najwyższe odznaczenie królestwa Francji ustanowione w 1578 roku przez Henryka III Walezego. Przyznawano go jedynie katolikom, którzy ukończyli 35 lat i mogli wykazać się trzema generacjami należącymi do stanu szlacheckiego. Jan III Sobieski jako sojusznik Francji otrzymał insygnia Orderu Świętego Ducha 30 listopada 1676 roku w Żółkwi od króla Ludwika XIV.
Jerzy Siemiginowski‑Eleuter, Król Jan III Sobieski z Wielką Wstęgą Orderu Świętego Ducha, po 1683
Źródło: domena publiczna.
RXUqxuMlG72a4
Ilustracja interaktywna prezentuje portret Jana III Sobieskiego. Ukazany jest on tu jako dojrzały mężczyzna. Ubrany jest w zbroję wykonaną z metalowych blaszek w kształcie rybich łusek założoną na aksamitny żupan, na ramionach zarzucony ma płaszcz spięty pod szyją dużą broszą z kamieniami. Na ramionach ma złoty łańcuch z wielkim orderem wiszącym na piersiach. Przy pasie ma przypiętą szablę. Twarz mężczyzny jest owalna, z wyraźnie zarysowanym drugim podbródkiem. Mężczyzna ma ciemne, krótko obcięte włosy, wyraziste brwi i oczy oraz długie, sumiaste wąsy. Opis: 1. Powszechnie znana była miłość Jana III Sobieskiego do rodzimej oraz wschodniej mody. Króla portretowano według obowiązującego stylu - z sarmackim wąsem, w atłasowym żupanie, z mieczem. Choć z czasem dały o sobie znać choroby oraz trudy odciskające się na wizerunku władcy, przedstawiano go zwyczajowo jako przystojnego mężczyznę w sile wieku.
Daniem Schultz, Jan III Sobieski z Orderem Świętego Ducha, ok. 1674
Źródło: domena publiczna.
Polecenie 1

Przyjrzyj się wizerunkom Jana III Sobieskiego. Stwórz mapę myśli, na której umieścisz jak najwięcej określeń odnoszących się do wyglądu, zachowania i sposobu prezentacji władcy na poszczególnych obrazach. Zwróć uwagę na to, w jakich okolicznościach portretowano króla.

R17mrXRWSQWKg
Mapa myśli dotycząca wizerunku Jana III Sobieskiego
Polecenie 1
RWZNCi4nfYpOD
(Uzupełnij).

Mapa myśli

RaqF6vV6BtwEH

  • Mapa myśli.

  • Elementy należące do kategorii Listy Jana III Sobieskiego do Marysieńki

    • Nazwa kategorii: Styl

  • Koniec elementów należących do kategorii Listy Jana III Sobieskiego do Marysieńki

  • Elementy należące do kategorii Styl

    • Nazwa kategorii: familiarny – odrzucenie konwenansu towarzyskiego, brak ceremonialności, oschłości

    • Nazwa kategorii: bezpośredni

    • Nazwa kategorii: intymny

    • Nazwa kategorii: korespondencyjny - odwoływanie się do listu adresata

    • Nazwa kategorii: kwiecisty – stosowany, aby upiększyć wypowiedź i olśnić odbiorcę

  • Koniec elementów należących do kategorii Styl

  • Elementy należące do kategorii familiarny – odrzucenie konwenansu towarzyskiego, brak ceremonialności, oschłości

    • Nazwa kategorii: „Najśliczniejsza i  najukochańsza duszy i serca pociecho!”

  • Koniec elementów należących do kategorii familiarny – odrzucenie konwenansu towarzyskiego, brak ceremonialności, oschłości

  • Elementy należące do kategorii bezpośredni

    • Nazwa kategorii: „(...) obłapiam i całuję milion razy wszystkie śliczności najwdzięczniejszej Jutrzenki”

  • Koniec elementów należących do kategorii bezpośredni

  • Elementy należące do kategorii intymny

    • Nazwa kategorii: „Całuję nóżeczki, rączeczki i muszeczkę milion razy (...)”

  • Koniec elementów należących do kategorii intymny

  • Elementy należące do kategorii kwiecisty – stosowany, aby upiększyć wypowiedź i  olśnić odbiorcę

    • Nazwa kategorii: zdania rozbudowane

    • Nazwa kategorii: porównania

    • Nazwa kategorii: hiperbole

    • Nazwa kategorii: nagromadzenie epitetów, w tym w stopniu najwyższym

    • Nazwa kategorii: poetyckie obrazy

    • Nazwa kategorii: bogata metaforyka – szyfry i pseudonimy pochodzące z  francuskich romansów

    • Nazwa kategorii: wtrącenia francuskie lub łacińskie

    • Nazwa kategorii: peryfrazy - dotyczące erotyki

    • Nazwa kategorii: liczne wyliczenia odnoszące się do urody i charakteru adresatki

    • Nazwa kategorii: liczne eufemizmy – przede wszystkim dotyczące seksualności

    • Nazwa kategorii: język bezpośredni, dosadny, opisujący namiętność

  • Koniec elementów należących do kategorii kwiecisty – stosowany, aby upiększyć wypowiedź i olśnić odbiorcę

  • Elementy należące do kategorii liczne eufemizmy – przede wszystkim dotyczące seksualności

    • Nazwa kategorii: „muszeczka”

  • Koniec elementów należących do kategorii liczne eufemizmy – przede wszystkim dotyczące seksualności

  • Elementy należące do kategorii język bezpośredni, dosadny, opisujący namiętność

    • Nazwa kategorii: „Całuję nóżeczki, rączeczki i muszeczkę milion razy”

  • Koniec elementów należących do kategorii język bezpośredni, dosadny, opisujący namiętność

  • Elementy należące do kategorii liczne wyliczenia odnoszące się do urody i  charakteru adresatki

    • Nazwa kategorii: „Jedyne duszy i serca kochanie, wszystkie na tym świecie pociechy, najśliczniejsza i najwdzięczniejsza Marysieńku, pani i  dobrodziejko moja!”

  • Koniec elementów należących do kategorii liczne wyliczenia odnoszące się do urody i charakteru adresatki

  • Elementy należące do kategorii peryfrazy - dotyczące erotyki

    • Nazwa kategorii: „te sprawy”; „te rzeczy”

  • Koniec elementów należących do kategorii peryfrazy - dotyczące erotyki

  • Elementy należące do kategorii korespondencyjny - odwoływanie się do listu adresata

    • Nazwa kategorii: „Na dwa listy moje, z  Pielaskowic pisane, ledwom się tu jednego w Żółkwi doczekał responsu”.

  • Koniec elementów należących do kategorii korespondencyjny - odwoływanie się do listu adresata

  • Elementy należące do kategorii zdania rozbudowane

    • Nazwa kategorii: „O jakożem sobie życzył obrócić się w jaką kropelkę deszczu albo rosy a spaść na najśliczniejszą busieńkę serca mego albo którążkolwiek partię najwdzięczniejszego ciała, wiedząc, że moje kochanie na deszcz rado wychodzi”.

  • Koniec elementów należących do kategorii zdania rozbudowane

  • Elementy należące do kategorii porównania

    • Nazwa kategorii: „We wtorek puszczono mi krew, która była czerniejsza od smoły (...)”.

  • Koniec elementów należących do kategorii porównania

  • Elementy należące do kategorii hiperbole

    • Nazwa kategorii: „Bo miłość moja jedna w Wci sercu moim przewyższa milion razy wszystkie (...)”

  • Koniec elementów należących do kategorii hiperbole

  • Elementy należące do kategorii nagromadzenie epitetów, w tym w stopniu najwyższym

    • Nazwa kategorii: „najcudowniejsza”; „najukochańsza”; „najpiękniejsza”

  • Koniec elementów należących do kategorii nagromadzenie epitetów, w tym w stopniu najwyższym

  • Elementy należące do kategorii bogata metaforyka – szyfry i pseudonimy pochodzące z  francuskich romansów

    • Nazwa kategorii: „konfitury” – Listy „odor” – zdrowie

  • Koniec elementów należących do kategorii bogata metaforyka – szyfry i pseudonimy pochodzące z francuskich romansów

  • Elementy należące do kategorii wtrącenia francuskie lub łacińskie

    • Nazwa kategorii: „(...) je vous admire coraz więcej, widząc perfekcję a tak dobrą i w tak pięknym ciele duszę”.

  • Koniec elementów należących do kategorii wtrącenia francuskie lub łacińskie

  • Elementy należące do kategorii poetyckie obrazy

    • Nazwa kategorii: „O jakożem sobie życzył obrócić się w jaką kropelkę deszczu albo rosy a spaść na najśliczniejszą busieńkę serca mego albo którążkolwiek partię najwdzięczniejszego ciała, wiedząc, że moje kochanie na deszcz rado wychodzi”.

  • Koniec elementów należących do kategorii poetyckie obrazy

Jan Sobieski Listy do Marysieńki

We Lwowie, 25 VII [1675].

Wszystkie duszy, myśli i życia pociechy, najśliczniejsza, najwdzięczniejsza i najukochańsza Marysieńku, jedyny serca mego panie!
Będąc wczora na Wysokim Zamku, uważałem długo zachodzące nad Jarosławiem słońce i w tamtą obłoki bieżące stronę. O jakożem sobie życzył obrócić się w jaką kropelkę deszczu albo rosy a spaść na najśliczniejszą busieńkę serca mego albo którążkolwiek partię najwdzięczniejszego ciała, wiedząc, że moje kochanie na deszcz rado wychodzi. W tej tedy tak miłej będąc ponurzony imaginacji, nie oderwałem się od niej, aż rzetelniejszą rzeczą, tj. pisaniem ślicznej rączeńki pana mego, które mi oddał p. Bliskowski. Napieściwszy się tedy, nacałowawszy i łzami skropiwszy, powróciłem do siebie, gdzie z kilku miejsc oraz zastałem przyprowadzonych języków. Poszczęścił bowiem P. Bóg w kilku miejscach jednego dnia naszym, tj. pod Dubnem, Leśniowem i Szczurowicami, gdzie wszędzie Tatarów hałasowali nasi i języków nabrali. Ci wszyscy języcy zgadzają się, że nieprzyjaciel ze wszystką potęgą już stanął pod Zbarażem, którego dobywać chce, że komisarze nasi pod wartą turecką, a że Adzi Girej poszedł w zagony ku Polesiu, a syn chański ku Sokalowi. Ale ten już powracał nazad, tj. syn chański, nie bawiąc mało co; trzecich, co się byli zapuścili ku Pokuciowi, prędkim zawrócono ordynansem. To z tych trzech miejsc pobrani języcy tak się na jedną zgadzają; z czwartego zaś miejsca, których pobrał p. Puhaczewski, rotmistrz p. wojewody ruskiego, i tu ich sam przyprowadził, między Zbarażem a Załoźcami, osobliwie jeden,czy‑li wielki frant, czy‑li nazbyt rzeczy wiadomy, cale się z tamtymi nie zgadza, bo powiada, że chan i Imbraim pasza lubo stanęli pod Zbarażem, ale to tylko uczynili dla odmiany paszy, i szyję w tym swoją stawia, że go dobywać nie będą, że się Kamieńcem samym kontentować będą; że „wczorajszego dnia miało być generalne consilium, po którym waszych komisarzów z pokojem odprawią”; że ,,to już teraz ostatnie wyprawione zagony, o których aby byli nie dawali znać komisarze, dlatego
nie pozwolono im nikogo do was posyłać”. Owo zgoła, cokolwiek może być dobrego i do wiary podobnego, to ten frant powiada,
za każdą razą szyję swoją stawiając, jeśliby to nie miała być prawda. Czekać tedy będziemy soboty, a najdalej niedzieli, która też z tych będzie się weryfikowała prawda. Poczta warszawska dopiero dziś przyszła. Nie masz, widzę, w niej nic tak osobliwego. Elent prosi Wci serca mego, aby znowu, przy podwyższeniu sumy, mógł być arendarzem kałuskim. Przyznają mu wszyscy,
że podczas tych inkursyj niesłychanie tam dobrze stawał. - Le grand d'Espagne obumiera bez swojej comtesse, tak mu jest nieznośna ta absencja. Minucje wszystkie moje nie wiem gdzie mi chłopcy zapodzieli; powiadają, że tam gdzieś między papierami. Nie wiem, jeśli to prawda; a wszystkie tam w nich mojej muszki imiona. Więcej mi pisać czasu nie dają, bo już się zeszli prowadzić mię do kościoła. Całuję tedy najśliczniejszą busieńkę pana mego, w której się wszystkie tego świata zamykają słodkości i lubości; na niezapominanie zaś, bo o tym moja panna nigdy nie pomyśli, chyba jej przypominać potrzeba, całuję muszkę moją śliczną, la cousine, la brunette, la moutone, les pieces tremblantes, la duchesse de deux ponts, pajączka - swoim i bonifratella imieniem. Dzieci całuję i pozdrawiam. A Mmes Palatine, łowczyna et M. l'Ambassadeur mes compliments.

3 Źródło: Jan Sobieski, Listy do Marysieńki, oprac. Leszek Kukulski, Warszawa 1974, s. 128–129.
Polecenie 2

Zapoznaj się z mapą myśli, dotyczącą stylu epistolografii Jana III Sobieskiego oraz tekstem listu pisanego we Lwowie. Uzupełnij mapę, wypisując cechy języka, stylu oraz stosowne cytaty.

Zapoznaj się z mapą myśli, dotyczącą stylu epistolografii Jana III Sobieskiego oraz tekstem listu pisanego we Lwowie. Uzupełnij informacje z mapy, wypisując poniżej w punktach cechy języka, stylu oraz stosowne cytaty.

RRgeZpsv9weo3
(Uzupełnij).

Film edukacyjny

RYgIqQI4T8q91
Film opowiada o listach Jana III Sobieskiego do Marysieńki.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/RYgIqQI4T8q91

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Film opowiada o listach Jana III Sobieskiego do Marysieńki.

Polecenie 3

Na podstawie filmu wynotuj funkcje, jakie pełniły listy króla Jana Sobieskiego do żony.

R1Z2TUawb9qmP
(Uzupełnij).

Słownik

styl kwiecisty
styl kwiecisty

(ang. florid style, fr. style fleuri) – styl ozdobny wypowiedzi, w którym dominują środki stylistyczne, upiększające, a celem ich użycia jest sprawienie przyjemności odbiorcy

Dowiedz się
Ćwiczenia