Plastyka opiera się w dużym stopniu na poznawaniu twórczości. Aby zrozumieć ten proces, lub choćby się do niego zbliżyć, warto zacząć „od kuchni”, czyli rozpoznania techniki, którą posługuje się artysta.
bg‑red
Ten materiał pomoże Ci
rozróżniać podstawowe techniki malarskie;
charakteryzować ich główne cechy;
rozpoznawać techniki malarskie w dziełach sztuki ;
stosować wybrane techniki plastyczne we własnej pracy twórczej.
Ilustracje interaktywne i filmy pozwolą Ci na przyswojenie wiedzy o technikach malarskich w sposób angażujący i atrakcyjny.
bg‑gray2
Co to jest technika malarska?
To sposób w jaki artysta posługuje się materiałami i przyborami malarskimi w celu osiągnięcia żądanego efektu.
pigment
substancja barwiąca nierozpuszczalna w wodzie i olejach, używana do wyrobu farb.
spoiwo
stała lub płynna substancja, która w połączeniu z substancją barwiącą tworzy farbę.
farba
substancja stosowana do dekoracyjnego lub ochronnego pokrywania różnych powierzchni. Składa się z substancji barwiących i dodatkowych (np. spoiw, wypełniaczy, rozcieńczalników).
bg‑red
Natura i Malarstwo
bg‑gray2
Jak powstawały najstarsze obrazy?
Już w epoce kamienia używano farbyfarbafarby, powstałej z połączenia pigmentupigmentpigmentu i spoiwaspoiwospoiwa. Jak zapewne wiecie -najstarsze malowidła zostały odkryte w jaskiniach, które znajdują się na obszarze dzisiejszej Francji i Hiszpanii. Prawdopodobnie spełniały ważne funkcje magiczne. Do najbardziej znanych należą: jaskinia w Altamirze (odkryta w XIX wieku), jaskinia w Lascaux (odkryta w 1940 r.), jaskinia Chauveta (odkryta w 1994 r.).
RGS8XO5X9D9E5
Ilustracja przedstawia prehistoryczne malowidło z jaskini Lascaux, będące przykładem sztuki europejskiej. Na jasnym, beżowym tle ściany ukazana została grupa zwierząt. Sylwetki namalowano szeroką plamą barwną oraz czarnym konturem o różnej grubości. W dole kompozycji znajdują się małe, czarne, biegnące konie o pękatych brzuchach. W centrum przedstawiony został brązowy, duży koń. Największym elementem sceny jest duża głowa byka o potężnych rogach, namalowana czarnym konturem, która znajduje się jakby w tle za biegnącym stadem. Syntetyczne malowidło wiernie oddaje charakterystyczne cechy przedstawionych zwierząt.
Malowidło naskalne z jaskini Lascaux, ok.15 000 r. p.n.e. Francja
Źródło: wikipedia.org, domena publiczna.
R2UVHJXKAQUEQ
Ilustracja przedstawia prehistoryczne malowidło jaskiniowe z Altamiry. Na ciepłym, beżowym tle spękanej ściany znajduje się namalowana postać byka. Sylwetka nakreślona została przy pomocy dużej, czerwonej plamy. Szczegóły, takie jak dłuższe włosy na karku i przodzie tułowia, rogi, kopyta oraz oko narysowano czarną linią. Syntetyczne malowidło wiernie oddaje charakterystyczne cechy przedstawionego zwierzęcia.
Prehistoryczne malowidło jaskiniowe z Altamiry, ok.13 000 r. p.n.e. Francja
Źródło: UMK, licencja: CC BY 3.0.
Ludzie używali wówczas do malowania barwników naturalnych. Dzięki zastosowaniu tłuszczu jako spoiwa, prehistoryczne malowidła — jak te w Lascaux czy Altamirze — zachowały się w doskonałym stanie przez tysiąclecia.
Materiały naturalne i uzyskiwane z nich pigmenty
Skały i gliny z zawartością glinokrzemianów, krzemianów, siarczanów i barwnych tlenków - dają ochrę, najczęściej stosowany pigment - która przybiera barwę od żółtej, czerwonej do brązowej, a nawet czarnej.
Skały z zawartością związków manganu - pozwalają otrzymać pigment o barwie głębokiej czerni lub ciemnej szarości, stosowany do konturów i cieniowania.
Kaolin i kreda dają białe pigmenty. Kaolin to rodzaj glinki, a kreda to miękka skała wapienna.
Węgiel drzewny - pigment pozyskiwany z wypalania drewna dawał czerń.
Owoce leśne, np. czarne jagody, jeżyny, maliny, czarny bez - mogły dawać czerwony i fioletowy pigment, który jednak był nietrwały.
Spoiwo
Pigmenty mieszano z tłuszczem zwierzęcym, który był najbardziej skutecznym spoiwem, ale również z wodą, śliną, krwią lub sokami roślinnymi, by uzyskać farbę o odpowiedniej konsystencji i trwałości.
black
W jaskini Lascaux odkryto ponad 600 malowideł, a analiza chemiczna wykazała, że pigmenty były starannie przygotowywane — niektóre nawet podgrzewano, by uzyskać lepszy kolor.
Ćwiczenie 1
RCKEC1BMC8F5M
Wymień nazwy kolorów, które były używane przez twórców malarstwa naskalnego:
Wymień nazwy kolorów, które były używane przez twórców malarstwa naskalnego:
Źródło: edycja:online-skills, licencja: CC BY 3.0.
W tym ćwiczeniu jest wiele poprawnych odpowiedzi.
Inna wersja zadania
Z jakich naturalnych materiałów można otrzymać pigmenty w kolorze żółtym, brązowym, białym i czarnym?
RXPHXVV978JXG
Ćwiczenie 2
Zapoznaj się z definicją farby , a następnie zastanów się, co w czasach prehistorycznych mogło być spoiwem. Zaznacz odpowiednią odpowiedź. Możliwe odpowiedzi: 1. popiół, 2. tłuszcz, 3. sok z owoców, 4. próchno
Źródło: edycja:online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑gray2
Jak powstaje współczesny obraz?
Obraz powstaje poprzez nałożenie farby najczęściej pędzlem, ale również innymi przyborami malarskimi na różne powierzchnie. Zawsze jednak powstaje z jakiegoś istotnego powodu. Idea, myśl, która jest na początku - to pierwszy, ważny krok artysty.
RKN7AV6BQRKFM
Ilustracja jest zdjęciem przedstawiającym niebieską deskę, częściowo zamalowaną pędzlem na biało. Po lewej stronie znajduje się zamoczony w farbie szeroki pędzel.
Dominika Łowkajtis, Pędzel jako narzędzie malarskie - fotografia.
Źródło: edycja: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑gray2
Na czym można malować obrazy?
W zależności od techniki artyści malują na papierze, tekturze, płótnie, desce, płytach, metalu, a także na murze. Zanim powstanie na nich obraz, wszystkie podłoża powinny być odpowiednio przygotowane.
bg‑gray2
Jakie mogą być przybory do malowania obrazów?
Malować można oczywiście pędzlami, ale również szpachlą, wałkiem, rękami, za pomocą farby w sprayu lub poprzez rozlewanie farby bezpośrednio z puszki.
RR3LGLQL313MJ
Ilustracja jest fotografią żółtej plamy barwnej, nakładanej szpachlą malarską. Gruba warstwa farby jest nakładana w różnych kierunkach.
Źródło: edycja: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑red
Kilka podstawowych technik malarskich
bg‑gray2
Tempera
To jedna z najstarszych technik malarskich, a także rodzaj farby.
bg‑gray2
Czym wyróżnia się technika tempery?
W technice tempery pigmenty naturalne lub syntetyczne łączone są za pomocą spoiwa organicznego. Najbardziej znane są tempery, których spoiwem była tłusta zawiesina z żółtka kurzego jajka zmieszanego z olejem, z dodatkiem wina lub octu. Niekiedy do tempery dodawało się soku z cytryny, co w znaczny sposób wpływało na świetlistość barwy. Tak powstawało np. gotyckie malarstwo tablicowe, a także ikony.
Przykład 1
Obraz wykonany w technice tempery na desce. Zwróć uwagę na charakterystyczne złote tło, podkreślające boskość przedstawienia. Biały i czarny koń symbolizują dobro i zło doczesnego świata.
RUG3RFC8XOOV7
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz „Ukrzyżowanie”, autorstwa Pietro Lorenzettiego. Oprawiona w złotą ramę tempera ukazuje scenę ukrzyżowania. W centralnym miejscu obrazu znajduje się Chrystus na krzyżu. Z jego boku wypływa strumień czerwonej krwi, głowę wieńczy aureola. Po lewej i prawej stronie sceny wiszą na krzyżach złoczyńcy. Pod krzyżem znajduje się grupka postaci w powłóczystych, kolorowych strojach, podtrzymująca omdlewającą Matkę Boską w czerwonej sukni i niebieskim płaszczu. Na pierwszym planie artysta umieścił dwóch rozmawiających ze sobą mężczyzn, jadących na białym i brązowym koniu. Za krzyżami znajdują się żołnierze, niektórzy z nich przystanęli wpatrzeni w wiszące ciała skazańców. Pod krzyżami znajduje się również postać związanego, nagiego mężczyzny, który uniesioną, lewą ręką próbuje uchronić się przed ciosami żołnierzy. Tło sceny stanowi złote niebo, otacza je ozdobny ornament. Dominującymi kolorami kompozycji jest złoto i czerwień.
Pietro Lorenzetti, "Ukrzyżowanie", tempera na desce, XIV w. Pinakoteka Narodowa w Sienie, Włochy
Źródło: online-skills, domena publiczna.
Przykład 2
Ikona Andrieja Rublowa należy do wyjątkowych dzieł sztuki sakralnej XV wieku. Jej szczególna technika malarska oraz unikalna symbolika skrywają głębokie duchowe przesłania, które przetrwały wieki.
R1EEEP9HK2OP9
Ilustracja przedstawia Ikonę z początku XV w., która powstała najprawdopodobniej w monastyrze, czyli klasztorze Spaso - Andronikowskim w Moskwie. Ikona ukazuje trzy osoby w aureolach, siedzące przy stole. Ramy obrazu są złocone.
Andriej Rublow , Ikona św. Trójcy, tempera na desce, XV w. Galeria Trietiakowska, Moskwa, Rosja.
Źródło: edycja: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 3
Dzieło Rafaela zostało wykonane w technice tempery na tynku. Zwróć uwagę na główne postacie, które są znacznie większe od pozostałych (perspektywa hierarchiczna), a także na symetryczny układ kompozycji.
R155R6UFZ6NZH
Ilustracja przedstawia temperę „Koronacja Matki Bożej”, autorstwa Rafaela Santi. Zamknięta w łuku kompozycja ukazuje siedzące postacie Chrystusa i Matki Bożej wśród aniołów. Młody mężczyzna o jasnych, długich włosach, ubrany w szarą szatę, okrytą czerwonym płaszczem w wyciągniętej nad głową Marii dłoni trzyma koronę. Kobieta, o delikatnych rysach twarzy i złożonych do modlitwy dłoniach, schyla głowę w kierunku Jezusa. Matka Boża ubrana jest w czerwoną suknię, którą szczelnie okrywa wraz z włosami szary, podbity zielenią płaszcz. Naokoło pary artysta umieścił grających na instrumentach aniołów. Skrzydlate postacie ubrane są w powłóczyste, przypasane w talii, różnobarwne stroje. Przy nogach Marii i Jezusa siedzą małe, skrzydlate putta. Z jasno‑niebieskiego nieba wychylają się głowy małych aniołków. Namalowane postacie unoszą się na jasnych obłoczkach.
Rafael Santi , "Koronacja Matki Bożej", tempera na tynku, 1503–1504 r. Pinakoteka Watykańska, Watykan, Włochy
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑red
Kilka podstawowych technik malarskich
bg‑gray2
Technika olejna
Jest jedną z najbardziej trwałych i szlachetnych technik malarskich. Ciekawe informacje o tej technice odkryjesz klikając w punkty interaktywne na fotografii.
RTH22SVXLZQHC
Zdjęcie pod tytułem „Przykład zastosowania farb olejnych” przedstawia narzędzia do wykonywania prac techniką olejną, leżące na drewnianej tacy. Zarówno taca, jak i narzędzia są brudne od farb, taca znajduje się na ciemnym tle. Tło jest szare, a na nim znajdują się brudne żółto‑zielone i ciemne, nieregularne plamy.
Na tacy, od lewej strony, znajdują się: brudna od farby miseczka z brązową cieczą, dwa średniej wielkości pędzle z drewnianą rączką i włosiem w kształcie wachlarza, sześć cieniutkich pędzelków z drewnianą rączką, płaski pędzelek z zieloną rączką i włosiem ubrudzonym jasną farbą, średni płaski pędzel z drewnianą rączką, niebieski pędzel ze złotą skuwką i największy płaski pędzel z drewnianą rączką.
Dodatkowo na ilustracji znajdują się interaktywne punkty. 1. Technika olejna swoją nazwę zawdzięcza użyciu do malowania farb olejnych, których spoiwem jest najczęściej olej lniany. Mimo że podłożem może być zarówno drewno (deska), metal, a nawet pergamin, najbardziej popularne jest zagruntowane płótno., 2. Technika olejna daje szerokie możliwości – można nakładać farbę warstwami, stosując podmalówkę (pierwsza, cienka warstwa farby kładziona jednolicie na całym podłożu) z olejnych lub innych farb szybkoschnących, a także stosować technikę alla prima, polegającą na bezpośrednim nakładaniu właściwej farby na podłoże. Obraz Alberta Handella pod tytułem „Wiosenna mgła” przedstawia cienkie pnie i gałęzie drzew namalowane pionowymi pociągnięciami pędzla. Drzewa znajdują się za szaro‑fioletową mgłą. Pnie i gałęzie namalowane są ciemnymi kolorami, w odcieniach szarości i brązu, z domieszką niebieskiego i zieleni. W dolnej części obrazu znajdują się drobne plamy w odcieniach zielonego. 3. Zaletami techniki olejnej są: nanoszenie poprawek, uzyskiwanie głębokich, nasyconych barw oraz trwałość. Farbę olejna można łączyć z innymi materiałami, np. trocinami namoczonymi w oleju lnianym, piaskiem, opiłkami metalu, sproszkowanym szkłem, woskiem, dzięki czemu powierzchnia obrazu zyskuje ciekawą fakturę. Do zabezpieczania farb olejnych stosuje się werniksy. Farby olejne umożliwiają także stosowanie laserunków oraz pozwala na dodawanie innych materiałów, np. piasku, potłuczonego szkła, co daje ciekawe efekty fakturowe. Ilustracja pod tytułem „Faktura uzyskana metodą malowania szpachlą” , przedstawia zbliżenie na fragment podłoża, na które, za pomocą szpachli, nałożono farby. Farby są naniesione różną grubością, w niektórych miejscach jest to cienka warstwa, a w innych grubsza. Na ilustracji przeważa biały kolor, który miejscami miesza się z kolorem niebieskim i pomarańczowym. Po lewej stronie znajdują się nieregularne plamy niebieskiej farby o różnym stopniu intensywności i nierównomiernej fakturze. W dolnej części plamy są błękitne, następnie średnio niebieskie, a na górze granatowe. Po prawej stronie na górze znajdują się nieregularne plamy z pomarańczowej farby, miejscami wymieszanej z białą farbą. Farbę nakłada się pędzlem lub szpachlą, można także rozcierać ją po nałożeniu palcem. Ilustracja pod tytułem „Faktura uzyskana szpachlą w jednej tonacji barwnej” przedstawia plamy nałożonej i roztartej farby, o zróżnicowanej teksturze. Większość linii jest pozioma, pociągła. Na obrazie użyto farb w szarej tonacji. Na dole przeważa kolor jasnoszary oraz trochę bieli, a w środkowej części użyto różnych odcieni szarości. Na górze obrazu kolory są najciemniejsze, jest to ciemnoszary oraz trochę czarnego. 4. Farbę nakłada się pędzlem lub szpachlą, można także rozcierać ją po nałożeniu palcem. Ilustracja pod tytułem "Faktura uzyskana szpachlą w jednej tonacji barwnej" przedstawia farbę o ciemnej barwie rozprowadzoną na białym tle przy użyciu szpachli.
Zdjęcie pod tytułem „Przykład zastosowania farb olejnych” przedstawia narzędzia do wykonywania prac techniką olejną, leżące na drewnianej tacy. Zarówno taca, jak i narzędzia są brudne od farb, taca znajduje się na ciemnym tle. Tło jest szare, a na nim znajdują się brudne żółto‑zielone i ciemne, nieregularne plamy.
Na tacy, od lewej strony, znajdują się: brudna od farby miseczka z brązową cieczą, dwa średniej wielkości pędzle z drewnianą rączką i włosiem w kształcie wachlarza, sześć cieniutkich pędzelków z drewnianą rączką, płaski pędzelek z zieloną rączką i włosiem ubrudzonym jasną farbą, średni płaski pędzel z drewnianą rączką, niebieski pędzel ze złotą skuwką i największy płaski pędzel z drewnianą rączką.
Dodatkowo na ilustracji znajdują się interaktywne punkty. 1. Technika olejna swoją nazwę zawdzięcza użyciu do malowania farb olejnych, których spoiwem jest najczęściej olej lniany. Mimo że podłożem może być zarówno drewno (deska), metal, a nawet pergamin, najbardziej popularne jest zagruntowane płótno., 2. Technika olejna daje szerokie możliwości – można nakładać farbę warstwami, stosując podmalówkę (pierwsza, cienka warstwa farby kładziona jednolicie na całym podłożu) z olejnych lub innych farb szybkoschnących, a także stosować technikę alla prima, polegającą na bezpośrednim nakładaniu właściwej farby na podłoże. Obraz Alberta Handella pod tytułem „Wiosenna mgła” przedstawia cienkie pnie i gałęzie drzew namalowane pionowymi pociągnięciami pędzla. Drzewa znajdują się za szaro‑fioletową mgłą. Pnie i gałęzie namalowane są ciemnymi kolorami, w odcieniach szarości i brązu, z domieszką niebieskiego i zieleni. W dolnej części obrazu znajdują się drobne plamy w odcieniach zielonego. 3. Zaletami techniki olejnej są: nanoszenie poprawek, uzyskiwanie głębokich, nasyconych barw oraz trwałość. Farbę olejna można łączyć z innymi materiałami, np. trocinami namoczonymi w oleju lnianym, piaskiem, opiłkami metalu, sproszkowanym szkłem, woskiem, dzięki czemu powierzchnia obrazu zyskuje ciekawą fakturę. Do zabezpieczania farb olejnych stosuje się werniksy. Farby olejne umożliwiają także stosowanie laserunków oraz pozwala na dodawanie innych materiałów, np. piasku, potłuczonego szkła, co daje ciekawe efekty fakturowe. Ilustracja pod tytułem „Faktura uzyskana metodą malowania szpachlą” , przedstawia zbliżenie na fragment podłoża, na które, za pomocą szpachli, nałożono farby. Farby są naniesione różną grubością, w niektórych miejscach jest to cienka warstwa, a w innych grubsza. Na ilustracji przeważa biały kolor, który miejscami miesza się z kolorem niebieskim i pomarańczowym. Po lewej stronie znajdują się nieregularne plamy niebieskiej farby o różnym stopniu intensywności i nierównomiernej fakturze. W dolnej części plamy są błękitne, następnie średnio niebieskie, a na górze granatowe. Po prawej stronie na górze znajdują się nieregularne plamy z pomarańczowej farby, miejscami wymieszanej z białą farbą. Farbę nakłada się pędzlem lub szpachlą, można także rozcierać ją po nałożeniu palcem. Ilustracja pod tytułem „Faktura uzyskana szpachlą w jednej tonacji barwnej” przedstawia plamy nałożonej i roztartej farby, o zróżnicowanej teksturze. Większość linii jest pozioma, pociągła. Na obrazie użyto farb w szarej tonacji. Na dole przeważa kolor jasnoszary oraz trochę bieli, a w środkowej części użyto różnych odcieni szarości. Na górze obrazu kolory są najciemniejsze, jest to ciemnoszary oraz trochę czarnego. 4. Farbę nakłada się pędzlem lub szpachlą, można także rozcierać ją po nałożeniu palcem. Ilustracja pod tytułem "Faktura uzyskana szpachlą w jednej tonacji barwnej" przedstawia farbę o ciemnej barwie rozprowadzoną na białym tle przy użyciu szpachli.
Ivan/Getty Images, Przykład zastosowania farb olejnych, liveabout.com, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
Źródło: Ivan/Getty Images, fotografia, dostępny w internecie: https://www.liveabout.com/painting-techniques-sgraffito-2578767 [dostęp 6.10.2021], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
bg‑gray2
Jakie są zalety techniki olejnej?
trwałość;
możliwość długotrwałego malowania;
uzyskiwanie głębokich, nasyconych barw;
możliwość łączenia farb z innymi materiałami, np. trocinami, piaskiem, opiłkami metalu, itp;
stosowanie różnych tekstur, od laserunkówlaseruneklaserunków po zróżnicowaną, grubą fakturęfakturafakturę
laserunek
To technika malarska, polegająca na nakładaniu cienkich, przezroczystych lub półprzezroczystych warstw farby na wcześniej wyschnięte warstwy obrazu. Daje to subtelną zmianę tonu, barwy i głębi, uzyskując efekt świetlistości i przenikania kolorów.
Ciekawostka
O długiej historii malarstwa olejnego świadczą pozostałości po farbach olejnych, pochodzące ze starożytności, odkryte w grobach egipskich.
RS183O49N39MH
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Olej na płótnie”.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Olej na płótnie”.
Olej na płótnie, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Olej na płótnie, licencja: CC BY 3.0.
Źródło: online-skills, Olej na płótnie, licencja: CC BY 3.0.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Olej na płótnie”.
sztuka nowożytna
To okres od XV do połowy XIX wieku, od renesansu po romantyzm. Czas, gdy sztuka zwróciła się ku człowiekowi, emocjom i naturze, odchodząc od średniowiecznego skupienia na religii
pionier w sztuce
To artysta, który robi coś jako pierwszy — zanim stanie się to modne lub powszechnie akceptowane
Dla zainteresowanych
W okresie nowożytnymsztuka nowożytnanowożytnym za pionierapionier w sztucepioniera techniki malowania farbami olejnymi uważa się Jana van Eycka,[czyt: wan ejka] niderlandzkiego malarza z XV wieku. Choć farby olejne były znane już wcześniej, to właśnie van Eyck [czyt. wan ejk] znacząco je udoskonalił i spopularyzował w Europie.
Jego słynne dzieło „Portret małżonków Arnolfinich”, pokazuje mistrzowskie wykorzystanie laserunków – przezroczystych warstw farby, które nadają obrazowi głębię i świetlistość.
R1GHLBKB2TUKL
Ilustracja przedstawia obraz „Portret małżonków Arnolfinich” Jana van Eycka. Ukazuje dwie postacie w centrum oraz psa w prywatnym wnętrzu, prawdopodobnie sypialni. Kobieta ma na sobie długą, zieloną, mocno udrapowaną suknię. Lewą rękę trzyma na brzuchu, co może sugerować, że jest brzemienna. Prawą dłoń kładzie na lewej dłoni mężczyzny. Postacie trzymają się za dłonie. Małżonek ubrany jest w długi płaszcz za kolana z futrzanym wykończeniem, na głowie ma ciemny kapelusz. Prawą rękę unosi na znak przysięgi lub błogosławieństwa. Po lewej stronie wnętrza znajduje się okno z parapetem, na którym lezą owoce, w tle czerwone krzesło, nad którym wisi lustro, a nad nim żyrandol, po lewej stronie natomiast stoi czerwone łóżko z baldachimem. Na ścianie, tuż nad lustrem znajduje się napis Johannes de Eyck fuit hic (Jan van Eyck tu był). Pies stoi przed małżonkami, a po lewej stronie, w narożniku na podłodze stoją drewniane sandały.
Jan van Eyck, „Portret małżonków Arnolfinich”, 1434, National Gallery, Londyn, Anglia
Źródło: wikimedia.org, domena publiczna.
To odkrycie zapoczątkowało rewolucję w malarstwie, które rozwinęło się w renesansie ( Leonardo da Vinci) i trwało przez kolejne stulecia (Rembrandt).
Farby olejne pozwoliły artystom osiągnąć nowy poziom głębi, detalu i ekspresji, który wcześniej był nieosiągalny.
Akwarela
bg‑red
Kilka podstawowych technik malarskich
bg‑gray2
Akwarela
Jest techniką malarską o szczególnej delikatności, dla tych, co cenią ulotność w malarstwie. Odkryj inne właściwości akwareli ukryte w punktach interaktywnych na fotografii.
R154FQAO1XFB3
Fotografia przedstawia pracę akwarelową oraz dłonie autora pracy. Centralną część zdjęcia zajmuje złożona wpół kartka z malunkiem, leżąca na górze pliku innych kartek. Kartka jest wielkości męskiej dłoni. Kciukiem lewej dłoni artysta przytrzymuje lewy dolny róg kartki, zaś w prawej dłoni trzyma ciemny pędzelek ze srebrną skuwką, który znajduje się w centralnym punkcie pracy. Kolorystyka dzieła to głównie odcienie brązu, trochę jasnej i ciemnej zieleni, bieli i błękitu. Praca jest w trakcie powstawania, przedstawia widok z okna wraz z fragmentem tynku przy oknie. Okno jest w kształcie łuku, jego górna część jest półokrągła.
Dodatkowo na ilustracji znajdują się interaktywne punkty. 1. Akwarela (od łacińskiego aqua „woda”) to technika malarska farbami powstałymi z połączenia pigmentu i gumy arabskiej, często z dodatkiem miodu, gliceryny lub cukru. Fotografia pod tytułem „Zestaw farb akwarelowych” przedstawia fragment palety farb akwarelowych. Zestaw jest używany i zabrudzony od farb. Znajdują się w nim dwa rzędy prostokątnych pojemniczków z farbami. W górnym rzędzie są farby w odcieniu pomarańczowym, czerwonym i bordowym, a w dolnym farby w ciemnych kolorach. Nad górnym rzędem farb znajdują się duże, nieregularne plamy z farby w kolorze zielonym i niebieskim. Pomiędzy rzędami farb jest dużo małych plam w kolorze niebieskim, różowym, fioletowym, brązowym. 2. Akwarele wykonuje się na porowatym papierze z widoczną teksturą i posiadającym właściwości odporne na zniekształcenia pod wpływem wody, a także na pergaminie, kości słoniowej (miniatury), jedwabiu. Fotografia pod tytułem „Papier do akwareli” przedstawia zbliżenie na fragment papieru do prac akwarelowych. Papier jest w kolorze białym i jest teksturowany. 3. Ze względu na trudność w nanoszeniu poprawek, technika wymaga niezwykłej precyzji., 4. Akwarelą określa się także samą farbę oraz pracę wykonaną tą techniką; do malowania akwareli używa się pędzli z miękkiego włosia., 5. Plama z nałożonej farby tworzy cienką przezroczystą warstwę – jest to więc technika laserunkowa. Ilustracja pod tytułem „Praca wykonana akwarelą” przedstawia duże, rozmyte plamy z cienko nałożonej farby na poziomo ułożonej białej kartce papieru. Kolory zlewają się ze sobą, plamy mają miękkie krawędzie. Po lewej stronie znajdują się plamy w odcieniach żółtego, przechodzące w nieregularne plamy w odcieniach świerkowej zieleni, które następnie łączą się w jaśniejsze, półprzezroczyste plamy w kolorze zielono‑niebieskim. Plamy kończą się trzeba wąskimi strużkami w kolorze jasnoniebieskim.
Fotografia przedstawia pracę akwarelową oraz dłonie autora pracy. Centralną część zdjęcia zajmuje złożona wpół kartka z malunkiem, leżąca na górze pliku innych kartek. Kartka jest wielkości męskiej dłoni. Kciukiem lewej dłoni artysta przytrzymuje lewy dolny róg kartki, zaś w prawej dłoni trzyma ciemny pędzelek ze srebrną skuwką, który znajduje się w centralnym punkcie pracy. Kolorystyka dzieła to głównie odcienie brązu, trochę jasnej i ciemnej zieleni, bieli i błękitu. Praca jest w trakcie powstawania, przedstawia widok z okna wraz z fragmentem tynku przy oknie. Okno jest w kształcie łuku, jego górna część jest półokrągła.
Dodatkowo na ilustracji znajdują się interaktywne punkty. 1. Akwarela (od łacińskiego aqua „woda”) to technika malarska farbami powstałymi z połączenia pigmentu i gumy arabskiej, często z dodatkiem miodu, gliceryny lub cukru. Fotografia pod tytułem „Zestaw farb akwarelowych” przedstawia fragment palety farb akwarelowych. Zestaw jest używany i zabrudzony od farb. Znajdują się w nim dwa rzędy prostokątnych pojemniczków z farbami. W górnym rzędzie są farby w odcieniu pomarańczowym, czerwonym i bordowym, a w dolnym farby w ciemnych kolorach. Nad górnym rzędem farb znajdują się duże, nieregularne plamy z farby w kolorze zielonym i niebieskim. Pomiędzy rzędami farb jest dużo małych plam w kolorze niebieskim, różowym, fioletowym, brązowym. 2. Akwarele wykonuje się na porowatym papierze z widoczną teksturą i posiadającym właściwości odporne na zniekształcenia pod wpływem wody, a także na pergaminie, kości słoniowej (miniatury), jedwabiu. Fotografia pod tytułem „Papier do akwareli” przedstawia zbliżenie na fragment papieru do prac akwarelowych. Papier jest w kolorze białym i jest teksturowany. 3. Ze względu na trudność w nanoszeniu poprawek, technika wymaga niezwykłej precyzji., 4. Akwarelą określa się także samą farbę oraz pracę wykonaną tą techniką; do malowania akwareli używa się pędzli z miękkiego włosia., 5. Plama z nałożonej farby tworzy cienką przezroczystą warstwę – jest to więc technika laserunkowa. Ilustracja pod tytułem „Praca wykonana akwarelą” przedstawia duże, rozmyte plamy z cienko nałożonej farby na poziomo ułożonej białej kartce papieru. Kolory zlewają się ze sobą, plamy mają miękkie krawędzie. Po lewej stronie znajdują się plamy w odcieniach żółtego, przechodzące w nieregularne plamy w odcieniach świerkowej zieleni, które następnie łączą się w jaśniejsze, półprzezroczyste plamy w kolorze zielono‑niebieskim. Plamy kończą się trzeba wąskimi strużkami w kolorze jasnoniebieskim.
Praca wykonywana techniką akwareli, fot. Dongio, 2007 r., Włochy
Źródło: wikimedia.org, Fotografia, dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Dolceacqua43_-_Artista_locale_mentre_dipinge_un_acquarello.jpg [dostęp 6.10.2021], domena publiczna.
Ciekawostka
Akwareliści sięgają po miękkie, chłonne pędzle, które dobrze utrzymują wodę i pigment. Ale jeden dobry pędzel z naturalnego włosia potrafi zastąpić cały zestaw — pozwala zarówno malować, jak i podpisywać obraz pięknymi literami przypominającymi kaligrafię.
R1AXZU29D4VDE
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Akwarela”.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Akwarela”.
Akwarela, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Akwarela, licencja: CC BY 3.0.
Źródło: online-skills, Akwarela, licencja: CC BY 3.0.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Akwarela”.
1
Przykład 4
Akwarela Juliana Fałata, polskiego artysty malarza, żyjącego na przełomie XIX/XX wieku, uważanego za mistrza akwareli.
RMK73XFMMJ7MB1
Akwarelowa scena przedstawiająca młodą kobietę siedzącą w fotelu na tarasie nad wodą, otoczoną trzema mężczyznami z różnych kultur. Kobieta, ubrana na biało, trzyma ozdobny parasol i wygląda na zamyśloną lub zmęczoną. Jeden mężczyzna w turbanie prezentuje jej wachlarz lub drobne przedmioty, drugi – z zarostem i w ciemnym stroju – pochyla się blisko, a trzeci, ubrany bardziej po europejsku, pracuje nad czymś w dłoniach. W tle widoczny port z łodziami i latarnią morską. Scena ma egzotyczny, podróżniczy charakter i delikatną, malarską stylistykę.
Julian Fałat, " Na statku Colombia, Cejlon", 1885,
Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie, licencja: CC BY 3.0.
bg‑gray2
Jakie są zalety techniki akwarelowej?
nieskomplikowany, poręczny warsztat pracy;
szybkoschnąca;
wygodna do malowania w plenerze;
odpowiednia na małe formaty.
R844FX17T8GA8
Ćwiczenie 3
Zastanów się, jakie cechy ma farba plakatowa – wybierz właściwe odpowiedzi. Możliwe odpowiedzi: 1. farba kryjąca, 2. farba niekryjąca, 3. farba sucha, 4. farba mokra, 5. farba wodna, 6. farba olejna.
bg‑red
Kilka podstawowych technik malarskich
bg‑gray2
Akryl
Farby akrylowe wprowadzono na rynek w latach 50‑tych XX w. Odtąd, dzięki łatwości zastosowania, stały się techniką bardzo popularną nie tylko wśród artystów.
bg‑gray2
Czym wyróżnia się malarstwo akrylowe?
Są to wodne farby kryjące, które po wyschnięciu nie rozpuszczają się, są trwałe. Ich składnikiem jest żywica syntetyczna, która sprawia, że obrazy znacznie szybciej schną. Mogą być kładzione grubo lub bardzo cienko - laserunkowo, przezroczystymi warstwami. Nadają się do malowania na każdej powierzchni, w tym także na szkle.
R1KK16HGQJB4B
Dzieło ukazuje dynamiczną kompozycję abstrakcyjną. Na białym tle płótna, w centrum znajduje się żółto‑pomarańczowa plama, wokół której układają się w łuki i punkty, różnokolorowe ślady chlapnięć pędzla. Dominującymi barwami są żółć i niebieski. Oprócz nich artysta użył czerwieni, fioletów i zieleni. Dzieło namalowane jest techniką akrylu.
Krzysztof Pituła, "Obraz fraktalny 036", akryl
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
RFD7TLSCAHTPF
Fotografia przedstawia artystę malarza w pracowni. Jest to mężczyzna w średnim wieku, ma ciemne włosy, zakola na czole oraz krótką ciemną brodę. Ubrany jest w koszulę w kratę z długimi rękawami, w odcieniach niebieskiego, beżu i brązu oraz beżowy fartuch ubrudzony farbą. Artysta siedzi przy niskim stole. W prawej ręce trzyma cienki, czarny pędzel, którym maluje obraz w szkicowniku leżącym na stole. W lewej ręce malarz trzyma okrągłą paletę farb. Na stole znajduje się wiele pojemników z farbami, część z nich jest otwarta, a część zamknięta za pomocą białych nakrętek. Na podeście nad stołem znajduje się beżowy, walcowaty pojemnik z kilkunastoma czarnymi pędzlami ze złotą skuwką. Pędzle mają rozmaite kształty – pociągłe, płaskie, skośne, wachlarze. Z boku siedzącego artysty znajduje się trójnożna sztaluga. Za plecami artysty jest biała ściana, na której znajdują się trzy obrazy. Dodatkowo na zdjęciu znajdują się interaktywne punkty. 1. Technika akrylowa swą nazwę wzięła od akrylu, czyli rodzaju farby, której spoiwem są syntetyczne żywice. Akryle zastąpiły częściowo farby olejne – ich stosowanie daje podobne efekty, są trwałe., 2. Zaletą farb akrylowych jest czas schnięcia i bezwonność, nie wymagają tak ogromnego przygotowania podłoża. Techniką można malować na każdym podłożu: płótnie, desce, papierze, płycie wiórowej oraz bezpośrednio na odzieży., 3. Akrylami można malować kryjąco, w sposób zbliżony w efekcie do techniki olejnej lub rozcieńczać je wodą jak w akwareli, jednak efekt końcowy będzie tylko zbliżony ze względu na inne właściwości (czas schnięcia, sposób łączenia barw). Ilustracja pod tytułem „Przykład użycia farb akrylowych na płótnie” przedstawia niebieską akrylową farbę nałożoną na poziome białe tło poziomymi pociągnięciami płaskiego pędzla. Linie w większości są poziome, niektóre skośne. Na dole farba jest jaśniejsza, a na samej górze najciemniejsza. Farba zajmuje niemal całą powierzchnię tła. 4. Do malowania używa się pędzli z naturalnego lub syntetycznego włosia i różnej twardości i kształcie, szpachli, którymi można kształtować wyrazistą fakturę. Obraz Chantel Barber pod tytułem „Śnij ze mną” przedstawia niewyraźną twarz o śniadej cerze, zamkniętych oczach, okrągłym nosie i pełnych ustach. Twarz nie jest wyraźna, obraz pokryty jest plamami roztartych farb. Na twarzy postaci znajdują się plamy w kolorze złota, róży i fioletu, niżej plamy są jasnoszare z domieszką fioletu, zieleni i niebieskiego.
Fotografia przedstawia artystę malarza w pracowni. Jest to mężczyzna w średnim wieku, ma ciemne włosy, zakola na czole oraz krótką ciemną brodę. Ubrany jest w koszulę w kratę z długimi rękawami, w odcieniach niebieskiego, beżu i brązu oraz beżowy fartuch ubrudzony farbą. Artysta siedzi przy niskim stole. W prawej ręce trzyma cienki, czarny pędzel, którym maluje obraz w szkicowniku leżącym na stole. W lewej ręce malarz trzyma okrągłą paletę farb. Na stole znajduje się wiele pojemników z farbami, część z nich jest otwarta, a część zamknięta za pomocą białych nakrętek. Na podeście nad stołem znajduje się beżowy, walcowaty pojemnik z kilkunastoma czarnymi pędzlami ze złotą skuwką. Pędzle mają rozmaite kształty – pociągłe, płaskie, skośne, wachlarze. Z boku siedzącego artysty znajduje się trójnożna sztaluga. Za plecami artysty jest biała ściana, na której znajdują się trzy obrazy. Dodatkowo na zdjęciu znajdują się interaktywne punkty. 1. Technika akrylowa swą nazwę wzięła od akrylu, czyli rodzaju farby, której spoiwem są syntetyczne żywice. Akryle zastąpiły częściowo farby olejne – ich stosowanie daje podobne efekty, są trwałe., 2. Zaletą farb akrylowych jest czas schnięcia i bezwonność, nie wymagają tak ogromnego przygotowania podłoża. Techniką można malować na każdym podłożu: płótnie, desce, papierze, płycie wiórowej oraz bezpośrednio na odzieży., 3. Akrylami można malować kryjąco, w sposób zbliżony w efekcie do techniki olejnej lub rozcieńczać je wodą jak w akwareli, jednak efekt końcowy będzie tylko zbliżony ze względu na inne właściwości (czas schnięcia, sposób łączenia barw). Ilustracja pod tytułem „Przykład użycia farb akrylowych na płótnie” przedstawia niebieską akrylową farbę nałożoną na poziome białe tło poziomymi pociągnięciami płaskiego pędzla. Linie w większości są poziome, niektóre skośne. Na dole farba jest jaśniejsza, a na samej górze najciemniejsza. Farba zajmuje niemal całą powierzchnię tła. 4. Do malowania używa się pędzli z naturalnego lub syntetycznego włosia i różnej twardości i kształcie, szpachli, którymi można kształtować wyrazistą fakturę. Obraz Chantel Barber pod tytułem „Śnij ze mną” przedstawia niewyraźną twarz o śniadej cerze, zamkniętych oczach, okrągłym nosie i pełnych ustach. Twarz nie jest wyraźna, obraz pokryty jest plamami roztartych farb. Na twarzy postaci znajdują się plamy w kolorze złota, róży i fioletu, niżej plamy są jasnoszare z domieszką fioletu, zieleni i niebieskiego.
Artysta malarz w swojej pracowni maluje farbami akrylowymi
Źródło: ubuy.com.tr, Fotografia, dostępny w internecie: https://www.ubuy.com.tr/en/product/1ATFKJ5W6-hiboo-art-paintbrush-set-15-different-sizes-of-professionals-paintbrushes-wood-handles-with-oil-sealing-technique-for-watercolor-acrylic-oil-face [dostęp 6.10.2021], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
R42REACLG6AEN
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Akryl”.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Akryl”.
Akryl, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Akryl, licencja: CC BY 3.0.
Źródło: online-skills, Akryl, licencja: CC BY 3.0.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Akryl”.
Pastel
bg‑gray2
Zalety malarstwa akrylowego
farby rozpuszczalne w wodzie
szybkoschnące
żywe, świetliste kolory
osiągalna duża różnorodność tekstur
bg‑red
Kilka podstawowych technik malarskich
bg‑gray2
Pastel
Pastel jest techniką pośrednią między malarską a rysunkową, nazywany jest również farbą suchą. Jest nazwą zarówno materiału, jak i techniki malarskiej.
bg‑gray2
Czym wyróżnia się technika pastelu?
Pastele mają postać cienkich, miękkich pałeczek uformowanych z pigmentów, kredy, gipsu i małej ilości spoiwa. Najlepiej nakładać je na chropowate, miękkie podłoże, na którym można je rozcierać, łącząc kolory. Technika pozwala na dużą różnorodność zastosowania linii, płaszczyzn, miękkich kztałtów i ekspresyjnych form. Ilustracja zawiera kilka ciekawostek związanych z techniką pasteli - kliknij w interaktywne punkty, a dowiesz się więcej.
R15JVXL7P64K9
Fotografia przedstawia stół, na którym znajduje się wiele przedmiotów. Na pierwszym planie widzimy skośnie ułożoną pracę namalowaną pastelami. Praca przedstawia krajobraz, na którym dominuje błękitne niebo z kłębiastymi, białymi chmurami, a także zielona roślinność. Na stole wokół rysunku rozłożone są farby pastelowe w kształcie kwadratowych kredek. Nad rysunkiem znajduje się biały pojemnik z widocznymi farbami i pędzlem. Obok jest czerwony wałek, kwadratowy przezroczysty stoik z błękitną cieczą, na którym ułożony jest wąski pędzelek, biała ścierka ubrudzona farbą oraz żółty kubek z uszkiem, z którego wystaje pomarańczowa papierowa zawieszka od herbaty. Na górze zdjęcia, począwszy od lewej strony, znajduje się fragment drewnianej tacy ze szklanymi pojemnikami, drewniana kostka, fragment drewnianej figurki, turkusowa puszka ze sprayem oraz płaska, drewniana misa, w której znajdują się jabłka, pomarańcze i orzechy włoskie. 1. Pastel (francuskie słowo, z włoskiego pastello - pasta) to zarówno technika malarska, farba w postaci pigmentów, kredy, gipsu i niewielkiej ilości spoiwa (głównie gumy tragantowej – lepkiej wydzieliny roślinnej), w kształcie pałeczek, jak i określenie dzieła wykonanego tą techniką. Ilustracja pod tytułem „Faktura uzyskana za pomocą pasteli” przedstawia ciemnoróżową farbę nałożoną z różną intensywnością na beżowe, poziome tło. Różowy kolor zajmuje prawie całą ilustrację. Na środku farba nałożona jest najgrubszą warstwą, poziomymi pociągnięciami pędzla, nie prześwituje spod niej tło, a duża ilość nałożonej farby powoduje powstanie struktury. Poniżej farba nałożona jest w inny sposób, kulistymi ruchami. Użyto też zdecydowanie mniejszej ilości farby, spod której prześwituje beżowe tło. Na samej górze farba nałożona jest również cienką warstwą, zarówno poziomymi, jak i kulistymi pociągnięciami pędzla. 2. Podobraziem może być papier lub karton o szorstkiej powierzchni, płótno. Często jako podobrazie stosuje się papier kolorowy. Obraz Andersa Palméra pod tytułem „Owca P No 01” przedstawia dwa zespoły plam namalowanych w centralnej części przybrudzonego, białego, teksturowanego tła. Pierwszy zespół plam tworzą trzy równolegle rozmieszczone plamy o nieregularnych kształtach w kolorze brązowym, szarym i czarnym. Nad brązową i szarą plamą jest plama w kolorze żółtym bądź złotym. Po prawej stronie znajduje się cienka, podwójna ukośna czarna linia. Drugi zespół plam znajduje się powyżej, ta część jest większa i tworzy kształt półokrągły. Po lewej stronie użyto koloru czarnego, pośrodku nieco złotego i brązu. W tej części znajduje się też kilka cienkich pociągnięć czarnej farby, układających się w skośne i półokrągłe kreski. W prawym dolnym rogu znajduje się podpis autora dzieła w żółtym kolorze. 3. Obrazy wykonane pastelem są jasne, a nałożone na siebie kolory przenikają się. Delikatne przejścia uzyskuje się poprzez zmniejszenie siły nacisku, rozcieranie pędzlem, szmatką lub palcem. Obraz Lesa Darlowa pod tytułem „Niknące światło” przedstawia krajobraz leśny. Obraz jest kwadratowy, dominują w nim odcienie beżu i brązu. Dolną połowę obrazu stanowi beżowa farba, nałożona w sposób jednolity. W górnej części obrazu przedstawiony jest krajobraz – po prawej stronie znajdują się cienkie, ciemne pnie i gałęzie drzew, pozbawione liści, zaś na środku i po lewej stronie - białe pagórki. W oddali przedstawiono jest niebo w odcieniach beżu oraz daleko znajdujące się pnie drzew. 4. Technika wymaga zabezpieczenia fiksatywą, która powoduje ciemnienie kolorów.
Fotografia przedstawia stół, na którym znajduje się wiele przedmiotów. Na pierwszym planie widzimy skośnie ułożoną pracę namalowaną pastelami. Praca przedstawia krajobraz, na którym dominuje błękitne niebo z kłębiastymi, białymi chmurami, a także zielona roślinność. Na stole wokół rysunku rozłożone są farby pastelowe w kształcie kwadratowych kredek. Nad rysunkiem znajduje się biały pojemnik z widocznymi farbami i pędzlem. Obok jest czerwony wałek, kwadratowy przezroczysty stoik z błękitną cieczą, na którym ułożony jest wąski pędzelek, biała ścierka ubrudzona farbą oraz żółty kubek z uszkiem, z którego wystaje pomarańczowa papierowa zawieszka od herbaty. Na górze zdjęcia, począwszy od lewej strony, znajduje się fragment drewnianej tacy ze szklanymi pojemnikami, drewniana kostka, fragment drewnianej figurki, turkusowa puszka ze sprayem oraz płaska, drewniana misa, w której znajdują się jabłka, pomarańcze i orzechy włoskie. 1. Pastel (francuskie słowo, z włoskiego pastello - pasta) to zarówno technika malarska, farba w postaci pigmentów, kredy, gipsu i niewielkiej ilości spoiwa (głównie gumy tragantowej – lepkiej wydzieliny roślinnej), w kształcie pałeczek, jak i określenie dzieła wykonanego tą techniką. Ilustracja pod tytułem „Faktura uzyskana za pomocą pasteli” przedstawia ciemnoróżową farbę nałożoną z różną intensywnością na beżowe, poziome tło. Różowy kolor zajmuje prawie całą ilustrację. Na środku farba nałożona jest najgrubszą warstwą, poziomymi pociągnięciami pędzla, nie prześwituje spod niej tło, a duża ilość nałożonej farby powoduje powstanie struktury. Poniżej farba nałożona jest w inny sposób, kulistymi ruchami. Użyto też zdecydowanie mniejszej ilości farby, spod której prześwituje beżowe tło. Na samej górze farba nałożona jest również cienką warstwą, zarówno poziomymi, jak i kulistymi pociągnięciami pędzla. 2. Podobraziem może być papier lub karton o szorstkiej powierzchni, płótno. Często jako podobrazie stosuje się papier kolorowy. Obraz Andersa Palméra pod tytułem „Owca P No 01” przedstawia dwa zespoły plam namalowanych w centralnej części przybrudzonego, białego, teksturowanego tła. Pierwszy zespół plam tworzą trzy równolegle rozmieszczone plamy o nieregularnych kształtach w kolorze brązowym, szarym i czarnym. Nad brązową i szarą plamą jest plama w kolorze żółtym bądź złotym. Po prawej stronie znajduje się cienka, podwójna ukośna czarna linia. Drugi zespół plam znajduje się powyżej, ta część jest większa i tworzy kształt półokrągły. Po lewej stronie użyto koloru czarnego, pośrodku nieco złotego i brązu. W tej części znajduje się też kilka cienkich pociągnięć czarnej farby, układających się w skośne i półokrągłe kreski. W prawym dolnym rogu znajduje się podpis autora dzieła w żółtym kolorze. 3. Obrazy wykonane pastelem są jasne, a nałożone na siebie kolory przenikają się. Delikatne przejścia uzyskuje się poprzez zmniejszenie siły nacisku, rozcieranie pędzlem, szmatką lub palcem. Obraz Lesa Darlowa pod tytułem „Niknące światło” przedstawia krajobraz leśny. Obraz jest kwadratowy, dominują w nim odcienie beżu i brązu. Dolną połowę obrazu stanowi beżowa farba, nałożona w sposób jednolity. W górnej części obrazu przedstawiony jest krajobraz – po prawej stronie znajdują się cienkie, ciemne pnie i gałęzie drzew, pozbawione liści, zaś na środku i po lewej stronie - białe pagórki. W oddali przedstawiono jest niebo w odcieniach beżu oraz daleko znajdujące się pnie drzew. 4. Technika wymaga zabezpieczenia fiksatywą, która powoduje ciemnienie kolorów.
Praca wykonana pastelami, staedtler.com, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu)
Źródło: Praca wykonana pastelami, Fotografia, dostępny w internecie: https://www.staedtler.com/intl/en/discover/tips-for-soft-pastel-chalk-painting/ [dostęp 6.10.2021], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
R1JA7J3FEEV2R
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Pastel”.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Pastel”.
Pastel, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Pastel, licencja: CC BY 3.0.
Źródło: online-skills, Pastel, licencja: CC BY 3.0.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Pastel”.
bg‑gray2
Zalety techniki pastelu
nieskomplikowany warsztat
gotowy pigment w postaci pałeczek
szybki sposób pracy
Dla zainteresowanych
Pastelowe portrety dzieci Stanisława Wyspiańskiego wyróżniają się wyjątkowym stylem, rozpoznawalnym dzięki swobodnej, kresce i oszczędnej formie. Przede wszystkim mistrzowsko charakteryzują dziecięce postacie, ukazując ich szczerość i naturalność.. Oto jedna z jego prac.
R1R5S3UONUXVT
Obraz ukazuje pastelowy portret dziewczynki, opartej o fragment kołyski. Postać ubrana jest w jasnoniebieską bluzkę w cienkie paski z kołnierzykiem. Uczesane z przedziałkiem, proste włosy opadają na czoło. Uchylone usta oraz niebieskie, jakby zaspane oczy, nadają twarzy wyraz zdziwienia. Kompozycja utrzymana jest w harmonijnej, beżowo‑niebiesko‑żółtej tonacji. Dzieło wykonane jest techniką pasteli i oprawione w cienką drewnianą ramkę.
Stanisław Wyspiański, "Portret dziecka” (Portret Mietka), 1900 r., Muzeum Narodowe w Warszawie.
Źródło: wikimedia.org, domena publiczna.
RFGRQ17CVHSV9
Ćwiczenie 4
Przyjrzyj się poniższym reprodukcjom pejzaży i zaznacz te, które są wykonane techniką pasteli.
Przyjrzyj się poniższym reprodukcjom pejzaży i zaznacz te, które są wykonane techniką pasteli.
Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.
RF38G56592TS3
Ćwiczenie 5
Dopasuj informacje dotyczące zalet i wad do odpowiednich technik.
Dopasuj informacje dotyczące zalet i wad do odpowiednich technik.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑red
Kilka podstawowych technik malarskich
bg‑gray2
Fresk
To technika malarstwa ściennego. Potocznie jako fresk określa się wszelkie malowidła ścienne, wykonane różnymi technikami, ale nie jest to prawidłowe.
bg‑gray2
Czym charakteryzuje się fresk?
Fresk dotyczy wyłącznie malowideł ściennych, które zostały wykonane na mokrym tynku. Do malowania używane są naturalne pigmenty zmieszane z mleczkiem wapiennym. Freski maluje się partiami tak dużymi, jakie można zamalować w ciągu dnia. Inne nazwy to al fresco [czyt. al fresko] i buon fresco [czyt. błą fresko]
bg‑gray2
Czy łatwo maluje się fresk?
Fresk jest jedną z najtrudniejszych technik malarstwa, ponieważ przy jej stosowaniu dokonywanie jakichkolwiek poprawek i zmian w malowaniu jest praktycznie niemożliwe. Należy jednak do najtrwalszych rodzajów malarstwa ściennego.
R3V4B2EE3KFUN
Fotografia przedstawia malarza w trakcie wykonywania fresku. Centralną część fotografii zajmuje ściana, na której powstaje fresk. Artysta stoi po lewej stronie, na czwartym, najwyższym stopniu przenośnych schodków. Ma sięgające ramion, kręcone i ciemne włosy, ubrany jest w zieloną koszulkę i jeansy. Na podłodze stoi metalowy wózek na kółkach z trzema półkami, na którym znajdują się pędzle, farby i inne przybory malarskie.
Prawa strona fresku jest już gotowa i przedstawia trzy nagie, męskie postacie ze skrzydłami na tle błękitnego nieba i chmur. Postacie przedstawione są w ruchu, jakby w locie i są różnej wielkości. Największa z nich jako jedyna ma głowę skierowaną w dół, a nogi do góry, zaś miejsca intymne ma okryte czerwoną chustą. Postać skierowana jest skośnie w dół, ręce ma wyciągnięte nad głową. Postać średniej wielkości ma jasne włosy, miejsca intymne okryte zieloną chustą i trzyma większą postać za skrzydła, ciągnąc je ku górze. Najmniejsza postać znajduje się na najwyżej, na wysokości kolana najwyższej postaci. Prawą rękę skierowaną ma ku górze i trzyma w niej podłużny, wąski przedmiot. Prawy, górny róg fresku okryty jest podwiniętą, przezroczystą folią.
Artysta pracuje nad lewą stroną fresku, na której znajduje się mokry tynk oraz zarysy kilku stłoczonych postaci, które również ukazane są w sposób dynamiczny.
Dodatkowo na ilustracji znajdują się cztery punkty interaktywne: 1. Fresk (z włoskiego al fresco, buon fresco) to technika malarstwa ściennego oraz malowidło wykonane tą techniką na mokrym tynku. Spoiwem jest wapienne podłoże, które zachodzi w reakcję z farbami., 2. Ten typ malarstwa stosowany był już w starożytnej kulturze minojskiej. Szczególną popularnością cieszył się w średniowieczu, renesansie i baroku., 3. Malowidło wykonuje się partiami, nakładając farbę przy użyciu pędzli., 4. Fresk jest techniką bardzo trudną, ponieważ nie można w nim nanosić poprawek i wprowadzać zmian.
Fotografia przedstawia malarza w trakcie wykonywania fresku. Centralną część fotografii zajmuje ściana, na której powstaje fresk. Artysta stoi po lewej stronie, na czwartym, najwyższym stopniu przenośnych schodków. Ma sięgające ramion, kręcone i ciemne włosy, ubrany jest w zieloną koszulkę i jeansy. Na podłodze stoi metalowy wózek na kółkach z trzema półkami, na którym znajdują się pędzle, farby i inne przybory malarskie.
Prawa strona fresku jest już gotowa i przedstawia trzy nagie, męskie postacie ze skrzydłami na tle błękitnego nieba i chmur. Postacie przedstawione są w ruchu, jakby w locie i są różnej wielkości. Największa z nich jako jedyna ma głowę skierowaną w dół, a nogi do góry, zaś miejsca intymne ma okryte czerwoną chustą. Postać skierowana jest skośnie w dół, ręce ma wyciągnięte nad głową. Postać średniej wielkości ma jasne włosy, miejsca intymne okryte zieloną chustą i trzyma większą postać za skrzydła, ciągnąc je ku górze. Najmniejsza postać znajduje się na najwyżej, na wysokości kolana najwyższej postaci. Prawą rękę skierowaną ma ku górze i trzyma w niej podłużny, wąski przedmiot. Prawy, górny róg fresku okryty jest podwiniętą, przezroczystą folią.
Artysta pracuje nad lewą stroną fresku, na której znajduje się mokry tynk oraz zarysy kilku stłoczonych postaci, które również ukazane są w sposób dynamiczny.
Dodatkowo na ilustracji znajdują się cztery punkty interaktywne: 1. Fresk (z włoskiego al fresco, buon fresco) to technika malarstwa ściennego oraz malowidło wykonane tą techniką na mokrym tynku. Spoiwem jest wapienne podłoże, które zachodzi w reakcję z farbami., 2. Ten typ malarstwa stosowany był już w starożytnej kulturze minojskiej. Szczególną popularnością cieszył się w średniowieczu, renesansie i baroku., 3. Malowidło wykonuje się partiami, nakładając farbę przy użyciu pędzli., 4. Fresk jest techniką bardzo trudną, ponieważ nie można w nim nanosić poprawek i wprowadzać zmian.
Artysta pracujący nad freskiem
Źródło: italian-frescos.com, Fotografia, dostępny w internecie: https://www.italian-frescos.com/ru/affreschi-quadri-e-dipinti-di-grandi-dimensioni/ [dostęp 6.10.2021], Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
R1ATMEUJDHZRT
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Fresk”.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Fresk”.
Fresk, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Fresk, licencja: CC BY 3.0.
Źródło: online-skills, Fresk, licencja: CC BY 3.0.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Fresk”.
Polecenie 1
Wyjaśnij na czym polega trudność malarstwa freskowego.
R8BDDSFRBTND3
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 2
Odpowiedz na pytanie: co trzeba zrobić aby farba dobrze przylegała i wysychała bez pęknięć?
R1PVN8RMKMLD6
(Uzupełnij)
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 3
RRL4CAEPJX153
Odpowiedz na pytanie: jakich pędzli należy użyć do malowania fresków. Możliwe odpowiedzi: 1. Twardych, 2. Miękkich, 3. To bez znaczenia
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Dla zainteresowanych
Do najsłynniejszych fresków należą dzieła renesansowego mistrza Michała Anioła, również doskonałego rzeźbiarza, poety i architekta. Malowane przez niego sceny biblijne pokrywają całe sklepienie i główną ścianę Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie. „Stworzenie Adama” i „Sąd Ostateczny” zachwycają po dzień dzisiejszy.
R1C5SKC79M52V
Zdjęcie przedstawia najsłynniejszą scenę z fresku Michała Anioła, wykonanego na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie – stworzenie Adama. Po prawej stronie dzieła widać unoszącego się w przestworzach Boga, który został ukazany jako dobrze zbudowany, emanujący siłą i energią siwowłosy i siwobrody starzec w białej szacie i czerwonym płaszczu, otoczony tłumem cherubinów, czyli aniołów. Stwórca wyciąga do Adama prawą rękę. Po lewej stronie fresku widać spoczywającego wśród zieleni rajskiego ogrodu nagiego Adama, umięśnionego i proporcjonalnie zbudowanego młodego mężczyznę, który z kolei wyciąga lewą rękę w stronę swego Stwórcy. Palec Boga i palec Adama są blisko siebie – na fresku ukazano moment, gdy Stwórca przekazuje pierwszemu człowiekowi iskrę życia. Bóg spogląda na Adama władczym wzrokiem, natomiast na twarzy Adama maluje się ufność i poddanie.
Sąd Ostateczny Michała Anioła to monumentalny fresk zajmujący centralną ścianę Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie. Artysta przedstawił na fresku około 400 postaci, w większości nagich lub prawie nagich, rozmieszczonych w dwóch strefach: górnej, czyli niebiańskiej, i dolnej, czyli ziemskiej. Niebiańska strefa fresku zajmuje większość dzieła, a przedstawione na niej postaci w większości spoczywają na małych chmurkach i mają za tło błękitne niebo. Ziemska strefa fresku jest zdecydowanie mniejsza od niebiańskiej, zaludniające ją postaci przedstawione są na tle zielonych pagórków i rzeki Styks, a także piekła, widocznego na samym dole dzieła. Fresk jest niezwykle dynamiczny, a plątanina ludzkich ciał wręcz przytłacza. Górna strefa fresku zaczyna się lewym i prawym łukiem, czyli tzw. lunetami rozmieszczonymi nad prawą i lewą stroną fresku. W lunetach ukazano anioły bez skrzydeł i aureoli trzymające w rękach narzędzia męki Chrystusa, czyli krzyż, koronę cierniową, słup, przy którym biczowano Jezusa, i włócznię, którą go przebito. Dwie lunety oddzielone są od reszty fresku obłokami, pod którymi artysta przedstawił sędziów i królów Izraela otaczających głowę Chrystusa. W centrum fresku znajduje się Chrystus ukazany jako sędzia dokonujący sądu ostatecznego. Otoczony świetlistą poświatą Chrystus ma muskularne ciało, jest przepasany jasnofioletowym materiałem, gniewnym gestem podnosi prawą rękę, wskazując potępionym drogę do piekieł. Po prawej stronie Chrystusa, tuż pod jego uniesioną ręką, spoczywa Matka Boska, jako jedna z nielicznych postaci obleczona w szatę. Po obu stronach Chrystusa umieszczone postacie świętych – Jana Chrzciciela, okrytego wielbłądzią skórą i św. Andrzeja, trzymającego krzyż w kształcie litery X, a także św. Piotra z pękiem złotych i srebrnych kluczy i św. Pawła, natomiast u stóp Chrystusa widać świętych wraz z symbolami ich męczeństwa: św. Bartłomieja, trzymającego w rękach nóż i swoją zdartą skórę oraz św. Wawrzyńca z rusztem, na którym go opalano. Dalej widać kolejnych świętych męczenników, a także zbawionych, wznoszących się do nieba. Poniżej świętego Wawrzyńca i św. Bartłomieja artysta przedstawił sześć aniołów dmących w trąby, które miały obudzić ludzi spoczywających w grobach i ogłosić nadejście sądu ostatecznego. Dolna część fresku obrazuje strefę ziemską. Po prawej stronie na dole wije się rzeka Styks, a na niej widać łódź Charona, który przewozi grzeszników w stronę piekieł. Potępieni spadają do piekielnej pieczary, w której widać kłębiące się diabły i demony. Na ich twarzach maluje się lęk, groza i przerażenie. Natomiast po lewej stronie strefy ziemskiej widać scenę zmartwychwstania – na tle zielonych pagórków zbawieni powstają z grobów i zmierzają w stronę nieba.
Michał Anioł Buonarroti [czyt. Błonaroti] Sąd Ostateczny, Kaplica Sykstyńska w Watykanie.
Źródło: wikimedia.org, domena publiczna.
Ciekawostka
Kaplica Sykstyńska to wybudowana na przełomie XV i XVI wieku część Pałacu Watykańskiego. Kaplicę wzniesiono na zlecenie papieża Sykstusa IV – stąd jej nazwa. Jest jednym z najważniejszych miejsc w Watykanie, ponieważ to właśnie tutaj odbywają się wybory nowego papieża. Ścianę główną kaplicy oraz jej sklepienie zdobią freski Michała Anioła, natomiast boczne ściany kaplicy są ozdobione freskami innych włoskich malarzy.
bg‑red
Kilka podstawowych technik malarskich
bg‑gray2
Witraż
Prawdopodobnie widziałeś/ widziałaś już witraże. To zwykle wielkich rozmiarów kompozycje figuralne i ornamentalne wykonane z kawałków kolorowego szkła, które kojarzą się głównie z gotyckimi katedrami i sakralnymi wnętrzami. Najczęściej wypełniają przestrzenie okien, ponieważ światło wydobywa całe ich piękno.
bg‑gray2
Dlaczego witraż znalazł się w dziedzinie malarstwa? Przecież to zupełnie inna technika..
Rzeczywiście, technika może nasuwać pewne wątpliwości. Witraż - podobnie jak mozaikamozaika - zostały zaliczone do technik pokrewnych malarstwu, ze względu na tworzenie barwnych kompozycji. Witraz
R1FGTCH77D8T9
Ilustracja przedstawia mozaikę z San Vitale w Rawennie. W kadrze znajduje się cesarz Justynian w otoczeniu duchownych oraz wojskowych. Wszyscy stoją frontalnie, w jednej linii: czterech duchownych po prawej stronie oraz dwóch duchownych i czterech wojskowych po lewej. Sylwetka cesarza znajduje się w środku kadru, duchowni stoją blisko siebie, a żołnierze są bardzo ciasno ustawieni, jeden przy drugim. Wszystkie postaci mają głowy na jednej wysokości - mamy tutaj do czynienia z izokefalizmem. Justynian wyróżnia się spośród grupy postaci koroną oraz aureolą nad głową i obszerną ciemną szatą. Duchowni są w szatach białych, oprócz biskupa Maksymiliana, który ma również drugą szatę na sobie: ciemniejszą. Nad głową biskupa widnieje napis „Maximianus”. Niektórym postaciom towarzyszą przedmioty: chleb, wielka tarcza, włócznie, księga, krzyż. Całość jest przedstawiona na złotym tle i otoczona wielobarwną bordiurą.
Mozaika, San Vitale w Rawennie
Źródło: UMK, licencja: CC BY 3.0.
RRP5KS9UJ4F9C
Ilustracja o kształcie pionowego prostokąta przedstawia rozetę w północnym transepcie katedry Notre Dame w Paryżu wraz ze znajdującymi się pod nią dziewięcioma oknami. Zdjęcie ukazuje wielobarwne witraże ułożone promieniście. Tworzą one kształt rozwiniętej róży. Podwójne okna u dołu z maswerkami są tej samej wielkości.
Witraż - rozeta w północnym transepcie katedry Notre Dame w Paryżu
Źródło: online-skills, domena publiczna.
R1KJL17X8K24E
Fotografia przedstawia sufit witrażowy. Witraż zajmuje całą powierzchnię fotografii, jest w kształcie okrągłym, składa się z dwóch części – zewnętrznej i wewnętrznej. Część zewnętrzna wykonana jest z szklanych, nieregularnych elementów w kształcie wielokątów w kolorze beżowym, połyskującym na złoto. Zespoły wielokątów oddzielone są metalowymi sztabami w kształcie linii prostych oraz półokrągłych. Gdzieniegdzie znajdują się wielokolorowe motywy florystyczne. Część wewnętrzna witrażu jest wypukła, skierowana ku dołowi, w kształcie kopuły i składa się z dwóch poziomych części. Część znajdująca się wyżej wykonana jest z kolorowych elementów w kształcie wielokątów, ułożonych w wielokolorowe kompozycje na niebieskim tle. Poszczególne części oddzielone są sztabami w półokrągłym kształcie. Dolna część kopuły to zespół białych wielokątów. Na czubku kopuły, za pomocą metalowych sztab, wyodrębniono okrągłe i półokrągłe kształty, wypełnione elementami w kolorze czerwonym oraz żółtym. Dodatkowo na ilustracji znajdują się interaktywne punkty. 1. Witraż (franc. vitrage, od vitrer 'oszklić, wstawić szybę) to technika malarska, a także gotowa kompozycja z barwnych szkieł okiennych, połączonych ołowianymi ramkami i tworzących dekorację ornamentalną. Od XVI wieku na witrażach wykonywano barwne malowidła farbami emaliowymi. W okresie secesji Louis Tiffany wprowadził łączenie szkieł oprawionych miedzianą folią i lutowanie cyną. Fotografia pod tytułem „Artysta w trakcie prac nad witrażem” przedstawia pracę nad elementem witrażu. Na zdjęciu przedstawione zostały ręce artysty w gumowych, przezroczystych rękawiczkach. Osoba trzyma wygięty, trójkątny, zielony element o srebrnych krawędziach. Ręce osoby znajdują się nad stołem z drewnianym blatem, powyżej stoi biała szpulka z metalowym drucikiem. 2. Technika wywodzi się ze starożytności, rozpowszechniła się w okresie gotyku. W średniowieczu rozwinęła się sztuka malowania farbami na witrażu od strony wewnętrznej, zwana witrochromią, dzięki której malowidła wzbogacono artystycznie. Na zdjęciu pod tytułem „Prace prowadzone nad witrażem” znajduje się tafla szkła, na której wykonywane jest malowidło. Praca nie jest ukończona, znajdują się na niej kontury kwiatu róży oraz jej liści. W centralnej części znajduje się kwiat róży, kilka płatków zostało już wypełnionych farbą w odcieniu pomarańczowym, żółtym i czerwonym. Większość liści została wypełniona farbą w kolorze zielonym. 3. Współcześnie stosuje się także technikę fusingu, polegającą na obróbce szkła w wysokiej temperaturze. W witrażownictwie szkło barwione jest czarną konturówką oraz żółtą patyną malarską, mającą charakter laserunkowy. Ilustracja pod tytułem „Witraż, detal na łączenia poszczególnych kawałków szkła” przedstawia zbliżenie na fragment witrażu. Ma on układ poziomy, składa się z nieregularnych elementów o układzie pionowym, zaś każdy element oddzielony jest od innych grubą, ciemną ramką. Środkowe elementy mają różne odcienie koloru niebieskiego oraz zielonego – błękit, kobalt, turkus. Elementy skrajne mają dodatkowe motywy florystyczne w postaci cienkich listków, wykonane zostały w odcieniach brązu, fioletu i czerwieni.
Fotografia przedstawia sufit witrażowy. Witraż zajmuje całą powierzchnię fotografii, jest w kształcie okrągłym, składa się z dwóch części – zewnętrznej i wewnętrznej. Część zewnętrzna wykonana jest z szklanych, nieregularnych elementów w kształcie wielokątów w kolorze beżowym, połyskującym na złoto. Zespoły wielokątów oddzielone są metalowymi sztabami w kształcie linii prostych oraz półokrągłych. Gdzieniegdzie znajdują się wielokolorowe motywy florystyczne. Część wewnętrzna witrażu jest wypukła, skierowana ku dołowi, w kształcie kopuły i składa się z dwóch poziomych części. Część znajdująca się wyżej wykonana jest z kolorowych elementów w kształcie wielokątów, ułożonych w wielokolorowe kompozycje na niebieskim tle. Poszczególne części oddzielone są sztabami w półokrągłym kształcie. Dolna część kopuły to zespół białych wielokątów. Na czubku kopuły, za pomocą metalowych sztab, wyodrębniono okrągłe i półokrągłe kształty, wypełnione elementami w kolorze czerwonym oraz żółtym. Dodatkowo na ilustracji znajdują się interaktywne punkty. 1. Witraż (franc. vitrage, od vitrer 'oszklić, wstawić szybę) to technika malarska, a także gotowa kompozycja z barwnych szkieł okiennych, połączonych ołowianymi ramkami i tworzących dekorację ornamentalną. Od XVI wieku na witrażach wykonywano barwne malowidła farbami emaliowymi. W okresie secesji Louis Tiffany wprowadził łączenie szkieł oprawionych miedzianą folią i lutowanie cyną. Fotografia pod tytułem „Artysta w trakcie prac nad witrażem” przedstawia pracę nad elementem witrażu. Na zdjęciu przedstawione zostały ręce artysty w gumowych, przezroczystych rękawiczkach. Osoba trzyma wygięty, trójkątny, zielony element o srebrnych krawędziach. Ręce osoby znajdują się nad stołem z drewnianym blatem, powyżej stoi biała szpulka z metalowym drucikiem. 2. Technika wywodzi się ze starożytności, rozpowszechniła się w okresie gotyku. W średniowieczu rozwinęła się sztuka malowania farbami na witrażu od strony wewnętrznej, zwana witrochromią, dzięki której malowidła wzbogacono artystycznie. Na zdjęciu pod tytułem „Prace prowadzone nad witrażem” znajduje się tafla szkła, na której wykonywane jest malowidło. Praca nie jest ukończona, znajdują się na niej kontury kwiatu róży oraz jej liści. W centralnej części znajduje się kwiat róży, kilka płatków zostało już wypełnionych farbą w odcieniu pomarańczowym, żółtym i czerwonym. Większość liści została wypełniona farbą w kolorze zielonym. 3. Współcześnie stosuje się także technikę fusingu, polegającą na obróbce szkła w wysokiej temperaturze. W witrażownictwie szkło barwione jest czarną konturówką oraz żółtą patyną malarską, mającą charakter laserunkowy. Ilustracja pod tytułem „Witraż, detal na łączenia poszczególnych kawałków szkła” przedstawia zbliżenie na fragment witrażu. Ma on układ poziomy, składa się z nieregularnych elementów o układzie pionowym, zaś każdy element oddzielony jest od innych grubą, ciemną ramką. Środkowe elementy mają różne odcienie koloru niebieskiego oraz zielonego – błękit, kobalt, turkus. Elementy skrajne mają dodatkowe motywy florystyczne w postaci cienkich listków, wykonane zostały w odcieniach brązu, fioletu i czerwieni.
Sufit witrażowy, Pracownia Witraży Lebiediewów, 2008 r., Petersburg, Rosja
Źródło: commons.wikimedia.org, Fotografia, licencja: CC BY-SA 4.0.
mozaika
Technika artystyczna polegająca na układaniu małych kawałków kamieni, szkła lub ceramiki w celu stworzenia obrazu lub wzoru. Mozaiki są znane od starożytności i były szeroko stosowane w różnych kulturach na całym świecie.
bg‑gray2
Jakie materiały są używane do tworzenia witraży?
Do wykonania witrażu potrzebne są następujące materiały:
Szkło witrażowe – najważniejszy element, dostępne w różnych fakturach, kolorach i przezroczystościach;
Taśma miedziana – używana w technice Tiffany[czyt. tifani] do owinięcia krawędzi szkła;
Ołów (profile ołowiane) – tradycyjnie stosowany do łączenia kawałków szkła w klasycznych witrażach;
Cyna – do lutowania elementów owiniętych taśmą miedzianą;
Topnik (flux) – ułatwia lutowanie;
Patyna – nadaje spoinom kolor (np. czarny lub miedziany);
Projekt witrażu w skali 1:1 – projekt rysunkowy na papierze, według którego wycina się szkło.
bg‑gray2
Jakie narzędzia są potrzebne do pracy nad witrażem?
Oprócz materiałów do wykonania witrażu potrzebne są przybory i narzędzia, takie jak:
Nóż do szkła;
Szczypce do łamania szkła;
Szlifierka do szkła;
Lutownica;
Pędzelki, rękawice, okulary ochronne;
Deska robocza i linijka.
bg‑gray2
Czy witraż może być formą nowoczesnej sztuki?
Zdecydowanie tak. Współczesna sztuka witrażu zaczęła wykorzystywać szkło w innowacyjny sposób; osadzając je w betonie lub żywicy epoksydowej, nakładając kawałki na siebie, aby uzyskać dodatkowe efekty kolorystyczne i strukturalne.
Należy wróć uwagę na projekt
Przykład 5
W nowoczesnych projektach witraży widoczne są również wpływy abstrakcji.
R1ZEEUO3KN8GT
Ilustracja przedstawia witraż. Znajduje się on na sklepieniu budynku, jest wąski i długi, składa się z siatki regularnych kwadracików, ułożonych w większe, regularne zespoły. Pośrodku znajdują się dwa poprzeczne ramiona witrażu, więc całość układa się w kształt krzyża. Miejscowo umieszczono również motywy florystyczne. Artysta użył barw podstawowych – zieleni, niebieskiego, pomarańczowego i fioletu, stosując je na dużych powierzchniach. Dodatkowo na ilustracji znajduje się interaktywny punkt. 1. Bardzo długi witraż tworzy zadaszoną arkadę.
Ilustracja przedstawia witraż. Znajduje się on na sklepieniu budynku, jest wąski i długi, składa się z siatki regularnych kwadracików, ułożonych w większe, regularne zespoły. Pośrodku znajdują się dwa poprzeczne ramiona witrażu, więc całość układa się w kształt krzyża. Miejscowo umieszczono również motywy florystyczne. Artysta użył barw podstawowych – zieleni, niebieskiego, pomarańczowego i fioletu, stosując je na dużych powierzchniach. Dodatkowo na ilustracji znajduje się interaktywny punkt. 1. Bardzo długi witraż tworzy zadaszoną arkadę.
Brian Clarke [czytaj: brajan klark], Abstrakcyjny witrażowy sufit Victoria Quarter [czytaj: wiktoria kłarter], 1990 r., Leeds [czytaj: lids], Wielka Brytania, wikimedia.org, CC BY‑SA 4.0
Źródło: Brian Clarke, Abstrakcyjny witrażowy sufit Victoria Quarter, Fotografia, Witraż, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_Quarter_Leeds_modern_abstract_stained_glass_canopy_by_Brian_Clarke,1990.jpg [dostęp 7.10.2021], licencja: CC BY-SA 4.0.
bg‑gray2
Czy witraż można wykonać samodzielnie w domu?
Tak — i coraz więcej osób to robi! Oczywiście przy zapewnieniu bezpiecznego miejsca pracy i podstawowych narzędzi.
Obejrzyj krótki film, z którego dowiesz się, w jaki sposób wykonać prosty witraż.
R1O5ZMSL3ONOL
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Witraż”.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Witraż”.
Witraż, online‑skills, CC BY 3.0
Źródło: online-skills, Witraż, licencja: CC BY 3.0.
Źródło: online-skills, Witraż, licencja: CC BY 3.0.
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany „Witraż”.
R1JEDPQQNBDED
Ćwiczenie 6
Czym wyróżnia się technika fresku?
Czym wyróżnia się technika fresku?
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
1
R1X5CXDPO5LD01
Ćwiczenie 7
Odpowiedz na pytanie. Które z wymienionych w lekcji farb powstały z połączenia: pigmentu i gumy arabskiej. Możliwe odpowiedzi: 1. Akwarela, 2. Farby Olejne, 3. Akryl, 4. Pasel
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
R1UxN6NZLk59s1
Ćwiczenie 7
W ćwiczeniu znajdują się cztery umieszczone obok siebie ilustracje.
Pierwsza ilustracja przedstawia niebieską akrylową farbę nałożoną na poziome białe tło poziomymi pociągnięciami płaskiego pędzla. Linie w większości są poziome, niektóre skośne. Na dole farba jest jaśniejsza, a na samej górze najciemniejsza. Farba zajmuje niemal całą powierzchnię tła.
Druga ilustracja przedstawia zbliżenie na fragment witrażu. Ma on układ poziomy, składa się z nieregularnych elementów o układzie pionowym, zaś każdy element oddzielony jest od innych grubą, ciemną ramką. Środkowe elementy mają różne odcienie koloru niebieskiego oraz zielonego – błękit, kobalt, turkus. Elementy skrajne mają dodatkowe motywy florystyczne w postaci cienkich listków, wykonane zostały w odcieniach brązu, fioletu i czerwieni.
Trzecia ilustracja przedstawia dwa zespoły plam namalowanych w centralnej części przybrudzonego, białego, teksturowanego tła. Pierwszy zespół plam tworzą trzy równolegle rozmieszczone plamy o nieregularnych kształtach w kolorze brązowym, szarym i czarnym. Nad brązową i szarą plamą jest plama w kolorze żółtym bądź złotym. Po prawej stronie znajduje się cienka, podwójna ukośna czarna linia. Drugi zespół plam znajduje się powyżej, ta część jest większa i tworzy kształt półokrągły. Po lewej stronie użyto koloru czarnego, pośrodku nieco złotego i brązu. W tej części znajduje się też kilka cienkich pociągnięć czarnej farby, układających się w skośne i półokrągłe kreski. W prawym dolnym rogu znajduje się podpis autora dzieła w żółtym kolorze.
Czwarta ilustracja przedstawia duże, rozmyte plamy z cienko nałożonej farby na poziomo ułożonej białej kartce papieru. Kolory zlewają się ze sobą, plamy mają miękkie krawędzie. Po lewej stronie znajdują się plamy w odcieniach żółtego, przechodzące w nieregularne plamy w odcieniach świerkowej zieleni, które następnie łączą się w jaśniejsze, półprzezroczyste plamy w kolorze zielono‑niebieskim. Plamy kończą się trzeba wąskimi strużkami w kolorze jasnoniebieskim.
W ćwiczeniu znajdują się cztery umieszczone obok siebie ilustracje.
Pierwsza ilustracja przedstawia niebieską akrylową farbę nałożoną na poziome białe tło poziomymi pociągnięciami płaskiego pędzla. Linie w większości są poziome, niektóre skośne. Na dole farba jest jaśniejsza, a na samej górze najciemniejsza. Farba zajmuje niemal całą powierzchnię tła.
Druga ilustracja przedstawia zbliżenie na fragment witrażu. Ma on układ poziomy, składa się z nieregularnych elementów o układzie pionowym, zaś każdy element oddzielony jest od innych grubą, ciemną ramką. Środkowe elementy mają różne odcienie koloru niebieskiego oraz zielonego – błękit, kobalt, turkus. Elementy skrajne mają dodatkowe motywy florystyczne w postaci cienkich listków, wykonane zostały w odcieniach brązu, fioletu i czerwieni.
Trzecia ilustracja przedstawia dwa zespoły plam namalowanych w centralnej części przybrudzonego, białego, teksturowanego tła. Pierwszy zespół plam tworzą trzy równolegle rozmieszczone plamy o nieregularnych kształtach w kolorze brązowym, szarym i czarnym. Nad brązową i szarą plamą jest plama w kolorze żółtym bądź złotym. Po prawej stronie znajduje się cienka, podwójna ukośna czarna linia. Drugi zespół plam znajduje się powyżej, ta część jest większa i tworzy kształt półokrągły. Po lewej stronie użyto koloru czarnego, pośrodku nieco złotego i brązu. W tej części znajduje się też kilka cienkich pociągnięć czarnej farby, układających się w skośne i półokrągłe kreski. W prawym dolnym rogu znajduje się podpis autora dzieła w żółtym kolorze.
Czwarta ilustracja przedstawia duże, rozmyte plamy z cienko nałożonej farby na poziomo ułożonej białej kartce papieru. Kolory zlewają się ze sobą, plamy mają miękkie krawędzie. Po lewej stronie znajdują się plamy w odcieniach żółtego, przechodzące w nieregularne plamy w odcieniach świerkowej zieleni, które następnie łączą się w jaśniejsze, półprzezroczyste plamy w kolorze zielono‑niebieskim. Plamy kończą się trzeba wąskimi strużkami w kolorze jasnoniebieskim.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
bg‑red
Podsumowanie
bg‑gray2
Techniki malarskie mają duży wpływ na wyraz artystyczny dzieła, pozwalając twórcom dobierać środki adekwatne do kontekstu i formy przekazu — od subtelności akwareli po monumentalność fresku, czy witrażu. Tradycyjne techniki malarskie nie tracą na znaczeniu, lecz zmieniają się, inspirując działania w sztuce współczesnej, w której artyści coraz częściej łączą techniki. Nawet techniki cyfrowe często naśladują tradycyjne media, umożliwiając tworzenie obrazów z efektami zbliżonymi do pasteli, czy akwareli. Współczesna sztuka czerpie z tradycyjnych technik, nie tylko jako źródła estetyki, ale ze świadomego wyboru ich wartości — technika staje się nie tylko środkiem, lecz także znaczącym komunikatem.
