Zwróć uwagę na postawy filozofów wobec racjonalizmu oraz współistnienia duszy i ciała.

Kartezjanizm opierał się na racjonalizmie, umiejętności myślenia i idei Boga jako bytu doskonałego. Kartezjusz uważał także, że dusza i ciało ze sobą współistnieją.

Pascal wychodził od kartezjanizmu, kwestionował jednak racjonalizm, przyznawał rolę poznaniu czuciowemu i intuicyjnemu.

Spinoza zaś uważał, że istnieje jedna niestworzona substancja – Bóg lub natura, a duszę i ciało łączą myślenie oraz rozciągłość. Był także zwolennikiem determinizmu i moralności opierającej się na wiedzy o tym, co jest pożyteczne.

Zwróć uwagę na epitet „biały”.

Poeta wymienia szereg rzeczy i zjawisk, których wspólną cechą jest biały kolor. Marmur („alabastr”), mleko, łabędź, perła, śnieg i lilie kojarzą się z pięknem, czystością i niewinnością, które podkreśla biel. Za pomocą wymienionych symboli autor opisuje jasną cerę kobiety („płeć twarzy i szyje”). Wyliczenie przedmiotów, cennych i pięknych, których biel ginie w porównaniu z jasnym odcieniem skóry opisywanej kobiety uwzniośla tę cechę wyglądu, podkreśla jej wyjątkowość i wartość.

Przypomnij sobie, czym była filozofia vanitas. Zwróć uwagę na długość brzmienia słów.

Wszystkie wymienione zjawiska są krótkotrwałe i ulotne, odbierane za pomocą zmysłów człowieka. Wrażenie ulotności potęguje również długość brzmienia wyrazów — krótkie, jednosylabowe. Poeta, podążając za filozofią vanitas, przedstawia ludzkie życie jako jedynie chwilę — ulotną i przemijającą, jak wyliczone przez niego symbole‑zjawiska.

Poszczególne typy są związane z refleksją, doczesnością oraz przestrzenią wsi.

Poezja metafizyczna: to nurt refleksyjno‑filozoficzny, uwagę poświęca się motywowi vanitas; zaliczamy tu np. twórczość Daniela Naborowskiego czy Mikołaja Sępa‑Szarzyńskiego.

Poezja dworska: jest poświęcona tematowi miłości, to tzw. poezja światowych rozkoszy; jej bohater to wielbiciel życia, skupiony na doczesności, zmysłowych uciechach; poezja dworska to twórczość Jana Andrzeja Morsztyna.

Poezja ziemiańska, sarmacka: skupia się na kwestiach metafizycznych, jej charakterystyczną cechą jest swojskość; to twórczość często związana z wartościami patriotycznymi i religijnymi; przykładem są Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska.