Europa Napoleona
Hegemonia Francji w Europie
To była armia, która zadziwiła Europę. W ciągu ćwierćwiecza między wybuchem rewolucji francuskiej a klęską pod Waterloo (1789–1815) wojsko francuskie odniosło tak wiele wspaniałych zwycięstw, że słusznie uchodziło za najlepszy oręż swojej epoki. Armia Napoleona potrafiła pokonać praktycznie wszystkie wojska ówczesnej Europy! Dlaczego więc po licznych zwycięstwach nadszedł dla niej czas porażek? Dlaczego ta znakomita siła poniosła w końcu klęskę?
Wymienisz przyczyny wprowadzenia blokady kontynentalnej.
Opiszesz sytuację w Europie po zwycięskiej kampanii Napoleona z 1807 roku.
Wojenna strategia Napoleona
Prowadząc często działania wobec przeciwników mających przewagę liczebną, Napoleon dążył do rozstrzygnięcia kampanii w walnej bitwie. Wykorzystywał przy tym mobilność armii francuskiej, zdolnej maszerować przez pół doby z zaledwie jedną godzinną przerwą na posiłek i pięciominutowymi postojami co godzinę. Gdy dochodziło do starcia, cesarz starał się skupić przeważające siły na najważniejszym odcinku walk, a decydujący szturm przygotowywał zmasowanym ogniem artylerii, masakrującym zwarte szeregi przeciwnika.
Wojna z III koalicją
Wiosną 1805 r. Republikę Cisalpińską przemianowano na Królestwo Włoch, a jego koronę przywdział sam Bonaparte, co stało się bezpośrednią przyczyną powstania III koalicji antyfrancuskiej. W jej skład weszły Wielka Brytania, Austria, Rosja, Szwecja i Neapol. Wojna rozpoczęła się od bitwy morskiej pod Trafalgarem, u wybrzeży hiszpańskich, gdzie flota francuska po raz kolejny uległa Anglikom, mimo że w walce poległ dowodzący nimi admirał Nelson. Snute przez Napoleona plany inwazji na wyspiarskie mocarstwo upadły.
Najważniejsze działania toczyły się jednak na lądzie. Francuzi pokonali Austriaków pod Ulm, a nadciągającą armię rosyjską wraz z resztą wojsk habsburskich całkowicie rozbili pod Austerlitz (dziś Sławkowo na Morawach). Aleksander I zbiegł z pobojowiska, a Franciszek I Habsburg musiał prosić o pokój. Zawarty w Preszburgu (dziś Bratysława) na początku 1806 r. rozstrzygał o przewadze Francji w Europie Zachodniej. Na jego mocy bowiem rozwiązano Rzeszę, pozostawiając Habsburgom jedynie tytuł cesarzy Austrii, a główne państwa niemieckie (oprócz Austrii i neutralnych Prus) utworzyły sprzymierzony z Francją Związek Reński. Ponadto Napoleon uzyskał zwierzchność nad Wenecją, Istrią i Dalmacją. Był to koniec III koalicji antyfrancuskiej.
Blokada kontynentalna i wojna z IV koalicją
Prusy nie przystąpiły do II i III koalicji antyfrancuskiej, licząc na to, że Napoleon umożliwi im aneksję pozostającego w unii z Wielką Brytanią elektoratu Hanoweru. Po przystąpieniu przez cesarza do rokowań z Anglikami Fryderyk Wilhelm III jesienią 1806 r. wypowiedział mu więc wojnę. Napoleon zapowiadał, że pokona przeciwnika w ciągu miesiąca, lecz wystarczył mu na to tydzień. Rozgromił Prusaków pod Jeną, a jeszcze tego samego dnia główne siły ich uciekającej armii rozbił pod Auerstedt marszałek Ludwik Davout. Wkrótce Francuzi zajęli Berlin, tam zaś Napoleon proklamował blokadę kontynentalną, chcąc przez odcięcie Wielkiej Brytanii od kontaktów handlowych z Europą zmusić ją do uległości.
Walki z Prusakami nie były bynajmniej zakończone, lecz przybrały na sile po utworzeniu IV koalicji antyfrancuskiej, do której przystąpili Anglicy i Rosjanie. Fryderyk Wilhelm III skoncentrował swe siły w Prusach Wschodnich, dokąd przybyła też armia rosyjska. Decydująca kampania rozegrała się zimą 1807 roku.
Wojska koalicji poniosły znaczne straty w bitwie pod Iławą, a wkrótce potem zostały rozbite pod Frydlandem. Latem imperator rosyjski i król Prus zawarli z cesarzem Francuzów pokój w Tylży. Z ziem zajętych przez Prusy w II i III rozbiorze Rzeczypospolitej utworzono Księstwo Warszawskie, którego władcą został sprzymierzony z Napoleonem król Saksonii Fryderyk August Wettin. Prusy utraciły również swoje posiadłości w zachodniej części dawnej Rzeszy, gdzie utworzono Królestwo Westfalii pod berłem Hieronima Bonapartego, brata cesarza.
Wyjaśnij, dlaczego obraz określa się jako realistyczny.
W Tylży zawarto jednocześnie sojusz francusko‑rosyjski: Aleksander I zgodził się, by Rosja przystąpiła do blokady kontynentalnej, w zamian za przyznanie Białostocczyzny oraz pozostawienie wolnej ręki wobec Turcji. To ostatnie było istotne, gdyż wojska cesarskie sprawowały kontrolę nad Mołdawią i Wołoszczyzną, formalnie należącymi do imperium osmańskiego, a także sprawowały patronat nad autonomią serbską. Konsekwencją sojuszu było też milczące zaakceptowanie przez Francję rosyjskiego ataku na Szwecję w 1809 r., w wyniku którego utraciła ona Finlandię, odtąd związaną ze wschodnim imperium unią personalną.
Blokada kontynentalna nie mogła być w pełni skuteczna, dopóki brytyjskie statki zawijały do brzegów portugalskich, skąd angielskie towary przemycano w głąb kontynentu. Od 1807 r. Portugalia znalazła się więc pod francuską okupacją, a jej dwór królewski ratował się ucieczką do Brazylii. Z protestem wystąpiła Hiszpania, wobec czego Napoleon zdecydował się podjąć interwencję i w tym kraju. Na początku 1808 r. Francuzi zajęli Madryt i internowali króla Ferdynanda VII, tron objął zaś brat cesarza, Józef Bonaparte. Tymczasem jednak w północnej części Hiszpanii wybuchło antyfrancuskie powstanie, zwane guerillą (hiszp. – wojenka), a na południu wylądowały wojska angielskie pod dowództwem Artura Wellingtona. Walki na Półwyspie Iberyjskim toczyły się aż do 1814 roku.
Mapa interaktywna - Europa w dobie wojen napoleońskich
Zapoznaj się z mapą, a następnie wykonaj polecenia.
Przedstaw zasięg podbojów i zasięg wpływów francuskich w Europie do 1812 roku.
Wyjaśnij przyczyny klęsk kolejnych koalicji antynapoleońskich do 1809 roku.
Opisz, jaki obraz wojny wyłania się z relacji zamieszczonych w tekstach źródłowych. Jak do działań Wielkiej Armii odnoszą się mieszkańcy zajmowanych terenów?
Wielka Armia
Wielka Armia – nazwy tej Napoleon użył po raz pierwszy w korespondencji z szefem sztabu, marszałkiem Louisem‑Alexandre’em Berthierem, w 1803 r., po zerwanym pokoju z Wielką Brytanią. Wielka Armia była przedsięwzięciem imponującym. Realnego kształtu nabrała podczas uroczystości w obozie wojskowym w Boulogne 16 sierpnia 1804 roku. W czasie jej trwania Napoleon w otoczeniu marszałków i dygnitarzy cesarstwa oraz przedstawicieli wszystkich oddziałów odznaczył krzyżem Legii Honorowej zasłużonych w dotychczasowych kampaniach żołnierzy i oficerów. Kilka miesięcy później, 5 grudnia 1804 r., na Polu Marsowym w Paryżu cesarz przyjął od armii przysięgę wierności i przekazał pułkom i regimentom sztandary oraz chorągwie zdobne orłami.
Okres rewolucji francuskiej i wojen napoleońskich przyniósł ważne zmiany w europejskiej sztuce wojennej. Dawniejszą koncepcję wymanewrowania przeciwnika z rejonu uznawanego za ważny i niedopuszczenia go do wejścia na własne terytorium zastąpiła francuska strategia fizycznego unicestwienia wrogich sił zbrojnych. Armia napoleońska w swej strukturze organizacyjnej miała ponadto dwie cechy bardzo istotne, przejęte z armii rewolucyjnej. Pierwsza polegała na łączeniu w ramach jednego batalionu kompanii doświadczonych żołnierzy i zupełnych nowicjuszy, rekrutów. Równie ważne było to, że awansowanie w zależności od zasług bojowych odbywało się w szeregach własnych oddziałów wojskowych. Sprzyjało to ujawnianiu się talentów oraz podnoszeniu kwalifikacji żołnierzy. Niezwykle ważna była rola propagandy napoleońskiej. Cyklicznie ukazywały się biuletyny Wielkiej Armii, dyktowane często przez samego Napoleona, które głosiły jej sukcesy, opisując zwycięstwa i tłumacząc sens wydarzeń. Biuletyny miały na celu budowanie legendy armii napoleońskiej i podnoszenie na duchu żołnierzy.
Trenuj i ćwicz
Zapoznaj się z mapą i zaznacz poprawne zakończenie zdania.
Wojna jest wątpliwa pod względem wyniku tylko dlatego, że można się pomylić co do ruchów wroga:1. motywy kierujące ludźmi prowadzącymi działalność szpiegowską, 2. konsekwencje jej braku, 3. zalety, 4. konsekwencje jej braku, 5. zalety
Ten, kto je zna bez zwłoki i niepewności, choćby miał mniejsze siły i talenty, nie musi się obawiać niefortunnego rozwoju wypadków.1. motywy kierujące ludźmi prowadzącymi działalność szpiegowską, 2. konsekwencje jej braku, 3. zalety, 4. konsekwencje jej braku, 5. zalety
Jednak w zwykłych wojnach szybki rekonesans jest niemożliwy do przeprowadzenia, a godne zaufania informacje są często uzyskiwane zbyt późno i z największą trudnością.1. motywy kierujące ludźmi prowadzącymi działalność szpiegowską, 2. konsekwencje jej braku, 3. zalety, 4. konsekwencje jej braku, 5. zalety
Konieczne jest zatem, przy użyciu wszelkich środków, które talent może stworzyć lub odkryć, a zapał, umiejętności i aktywność mogą urzeczywistnić, aby pokonać przeszkody, które mnożą środki ostrożności wroga. Aby osiągnąć cel, którym jest zawsze oszukiwanie wroga co do tego, co chce wiedzieć, i dowiedzieć się, co jest w jego interesie, aby się ukryć, można używać tylko szpiegów.
Istnieje kilka rodzajów szpiegów: jedni wykonują tę pracę z powodu osobistych namiętności, inni z powodu poświęcenia, jeszcze inni z pasji lub zawodowo, a wreszcie z powodu strachu.1. motywy kierujące ludźmi prowadzącymi działalność szpiegowską, 2. konsekwencje jej braku, 3. zalety, 4. konsekwencje jej braku, 5. zalety […] Kobiety i księża, zwłaszcza w krajach katolickich, często dostarczają najbardziej użyteczne informacje.
Poniższy schemat obrazuje organizację Wielkiej Armii. Przeciągnij ilustracje z żołnierzami odpowiednich formacji i pojęcia we właściwe miejsca schematu.
Uzupełnij rubryki tabeli, przeciągając odpowiednie pojęcie.
Słownik
sankcje ekonomiczne; zakaz kontaktów, zwłaszcza handlowych, z danym państwem, mający prowadzić do osłabienia jego gospodarki i zdolności militarnych; blokada zarządzona przez Napoleona była próbą odcięcia Wielkiej Brytanii od europejskich rynków zbytu, by zrujnować jej przemysł i handel oraz wywołać niepokoje społeczne; zamiar nie powiódł się z powodu przemytu i wyłamania się z blokady m.in. Rosji i Portugalii; choć blokada okazała się nieskuteczna, to zdaniem części historyków przysłużyła się industrializacji niektórych krajów, gdyż przynajmniej czasowo uwolniła rzemiosło i przemysł od konkurencji angielskiej.
przywództwo jakiegoś państwa, organizacji lub grupy społecznej lub ich przewaga nad innymi
doktryna polityczna głosząca nienaruszalność praw dynastii