Konstrukcje składniowe
Nihil difficileNihil difficile: Absolutnie doskonały ablativus absolutus
Tytułowa konstrukcja ablativus absolutus to połączenie rzeczownika (lub zaimka, liczebnika) oraz imiesłowu (participium praesentis activi lub participium perfecti passivi) w funkcji przydawki, przy czym obie te części mowy występują w przypadku ablativus i są ze sobą zgodne pod względem liczby i rodzaju. W zależności od kontekstu konstrukcja ta może wyrażać okolicznik czasu, przyczyny, warunku, przyzwolenia.
Participium praesentis activi wyraża czynność równoczesną w stosunku do czynności, jaką wyraża orzeczenie zdania głównego, zaś participium perfecti passivi czynność uprzednią.
Możliwości tłumaczenia konstrukcji ablativus absolutus na język polski przedstawia schemat.
Gdy w konstrukcji ablativus absolutus powinno wystąpić participium od czasownika esse (w łacinie klasycznej nie używało się formy imiesłowu od słówka „być”), wówczas w przypadku ablativus występują dwa rzeczowniki lub zaimek z rzeczownikiem lub przymiotnik i rzeczownik.
Przykłady takiego użycia konstrukcji ablativus absolutus zamieszczono na ilustracji.
Marek Tuliusz Cyceron: Creative Commons 4,0; Augurmm.
Lucjusz Tarkwiniusz Priskus: wikipedia org., domena publiczna.
Zapoznaj się z tekstem łacińskim. Zwróć uwagę na konstrukcje ablativus absolutus.
De imperio Romano
Romani gentibus Italiae subactis finitimi erant Carthaginiesibus, quibuscum eos tribus bellis dimicavisse scimus. Punicis bellis finitis et Cathaginiensibus ex Hispania pulsis, imperium Romanum Oceanum tetigit. Carthagine autem capta et delecta Africa provincia Romana facta est. Pergamenis imperio Romano adiunctis fines imperii Romani ad Asiam propagati sunt. Imperio crescente luxuria et avaritia in civitatem Romanam invaserunt, quibus magnum illud Romanorum imperium dirutum est.
Źródło: na podstawie: Stanisław Wilczyński, Teresa Zarych, Lectio Latina II, WSiP Warszawa 1984, s. 28; tłum. autorka podręcznika.
Tłumaczenie: O imperium rzymskim
Rzymianie po podbiciu ludów Italii byli sąsiadami Kartagińczyków, wiemy, że z nimi (oni) walczyli w trzech wojnach. Po zakończeniu wojen punickich i wypędzeniu Kartagińczyków z Hiszpanii, imperium rzymskie dotknęło Oceanu. Po zdobyciu i zniszczeniu Kartaginy Afryka stała się prowincją rzymską. Gdy Pergameńczycy zostali dołączenie do imperium rzymskiego, granice imperium rzymskiego zostały rozszerzone do Azji. Gdy imperium powiększało się (dosł. rosło) zbytek i chciwość wtargnęły do państwa rzymskiego, przez które to wielkie imperium uległo zniszczeniu (dosł. zostało rozbite).
Informacje dotyczące podbojów rzymskich, w tym wojen punickich, znajdziesz w rozdziale - Ekspansja terytorialna Rzymu: podboje, prowincje, w module zatytułowanym - Historia starożytnego Rzymu.
Historię wybuchu WezuwiuszaWezuwiusza i zniszczenia PompejówPompejów znajdziesz w rozdziale - Życie zatrzymane w kadrze. Pompeje jako przykład rzymskiego miasta, w module: Architektura Rzymu i Pompejów.
Aby utrwalić leksykę poznaną w tym rozdziale rozwiąż krzyżówkę.
Słownik łacińsko‑polski
budynek, dom
otwierać, otworzyć
zbliżać się
zachować
Ateńczyk, Atenka
wojna
pies, suka
zdobyć, ująć
Kartagińczyk, Kartaginka
państwo, naród
konsul
rosnąć, wzrastać
niszczyć, burzyć
mówić
uczeń
dwaj, dwie, dwa
wódz
czynić, robić
kończyć
sąsiad
cieszyć się
ród, naród, plemię
te, ta, to
imperium, władza, rozkaz
do, ku, na
wedrzeć się, napaść, zaatakować
Italia, Włochy
kłócić się
luksus, zbytek
nauczyciel
zły
wysyłać
nic nowego
my
niebezpieczeństwo
Pompeje
brama
prowincja
odpoczywać, leżeć
król
uzdrowić, wyleczyć
podbić, pokonać
powstać, wstać
trzeci
nadchodzić, przybywać
wiosna
Wezuwiusz
żywy
rana
Słownik pojęć
żyjący w II/I w. p.n.e. rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz.
Informacje o Cezarze znajdziesz w rozdziale - Czasy dyktatury. Cezar o Cezarze, czyli pamiętniki wielkiego wodza, w module Historia starożytnego Rzymu.
pisarz, polityk, dowódca wojskowy, filozof i najwybitniejszy mówca starożytnego Rzymu.
Informacje o Cyceronie zostały zamieszczone w rozdziale Marek Tuliusz Cyceron – lepszy mówca, czy filozof?, w module Spuścizna literacka starożytnych Rzymian.
starożytne miasto w Afryce Północnej, położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego, założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan. W III/II w. p.n.e. Kartagińczycy toczyli z Rzymianami trzy wojny, zwane punickimi, w wyniku których miasto zostało doszczętnie zniszczone.
mieszkańcy Pergamonu, miasta położonego w północno‑zachodniej części Azji Mniejszej (współczesna Turcja). W II w. p.n.e. na mocy testamentu władcy Attalosa III, miasto przeszło pod panowanie Rzymian i stało się stolicą rzymskiej prowincji Azji.
miasto miasto w regionie dzisiejszej Kampanii we Włoszech, zniszczone w 79 r. przez erupcję wulkanu Wezuwiusza.
żyjący w VII/VI w. p.n.e. piąty król Rzymu. Był pochodzenia etruskiego; założył dynastię Tarkwiniuszy, ustanowił igrzyska rzymskie.
wulkan na terenie Włoch, na Półwyspie Apenińskim, nad Zatoką Neapolitańską. Najbardziej znany jest wybuch Wezuwiusza z 79 roku, w którym zniszczone zostały rzymskie miasta Pompeje, Herkulanum i Stabie.