Nihil difficilenihil difficileNihil difficile: Coniugatio periphrastica passiva (koniugacja opisowa bierna), czyli co koniecznie należy zrobić. 

Tytułowa konstrukcja jest bardzo przydatna i często występuje w tekstach starożytnych.  Będziesz miał/miała się jeszcze okazję o tym przekonać. Ale, aby się w nią zagłębić należy najpierw poznać pewien imiesłów. 

Participium futuri passivi (imiesłów czasu przyszłego strony biernej), czyli gerundivum.

Tworzenie go od czasowników wszystkich koniugacji demonstruje schemat:

Istnieje kilka sposobów tłumaczenia gerundivum. 

Np. discipuladiscipula,-ae fdiscipula laudandalaudo 1laudanda, to dosłownie „uczennica mająca być pochwalona”. Aby uniknąć takich łamańców językowych najczęściej gerundivum oddaje się w polszczyźnie przez „godna/godny czegoś”, czyli w tym przypadku: „Uczennica godna pochwały”. 

Imiesłów ten można też oddać na język polski za pomocą rzeczownika, np. Voluntasvoluntas, -atis fVoluntas discipulae laudandae, to „Chęć pochwalenia uczennicy” lub: Verbaverbum, -i nVerba aptaaptus 3apta adad z acc.ad discipulam laudandam, to „Słowa stosowne do pochwalenia uczennicy (dosł. do uczennicy mającej być pochwaloną)”.

Czasem gerundivumw przypadku accusativus wyraża cel czynności, np. Dantdo, dedi, datum 1Dant eumis, ea, ideum VestaeWesta Vestae educandumeduco 1educandum, oznacza: „Oddają go Weście do wychowania” (dosłownie jego - eumis, ea, ideum mającego być wychowanym - educandum).

Coniugatio periphrastica passiva (koniugacja opisowa bierna)

Ta konstrukcja gramatyczna oddaje kolejny sposób tłumaczenia gerundivum. Ale w jej skład wchodzi nie tylko participium futuri passivi. 

Często w zdaniu zawierajacym cpp. występuje wykonawca czynności. 

Ćwiczenie 2

R1FUA5CR3EE12

R1RF9CUT9QC17

Ilustracja przedstawia chłopca siedzącego przy biurku. Jedną ręką trzyma się za głowę, drugą trzyma książkę. Ma otwarte usta. Obok niego na biurku stoi stos grubych książek. U góry napis: Libri discipulo legendi sunt.

Pokaż podpowiedź

Leksykę potrzebną do przetłumaczenia zdania znajdziesz w słowniku łacińsko‑polskim na końcu rozdziału. Podczas przekładu zwróć uwagę na przypadek, w jakim użyty jest rzeczownik „discipulo”.

Pokaż odpowiedź

„Książki powinny być przeczytane przez ucznia” (dosł. „uczniowi”) lub „Uczeń powinien przeczytać książki”.

Na podstawie ćwiczenia 2 łatwo wyciągnąć wniosek, że wykonawca czynności w konstrukcji cpp. wystąpuje w przypadku dativus (celownik). 

Koniugacja opisowa bierna może przyjąć również formę bezpomiotową. 

Zapoznaj się z lustracją interaktywną, w której przedstawiony został przykład bezpodmiotowego użycia konstrukcji cpp. Po naciśnięciu przycisku dowiesz się, jak należy przetłumaczyć to zdanie oraz jaka jest budowa gramatyczna tego rodzaju konstrukcji. 

Podsumowanie informacji o coniugatio periphrastica passiva znajduje się w mapie myśli. Zapoznaj się z nią i wykonaj zadania. 

Zadania zawierające cpp. wyrażają konieczność, powinność. Czy pamiętasz, jaki czasownik w języku łacińskim ma znaczenie: musieć, być dłużnym, mieć obowiązek? To debeo, debere, debui, debitum.

Mając tę wiedzę wykonaj ćwiczenie zamiany zdań z cpp. na zdania zawierające orzeczenie w formach czasownika  debere, według podanego wzoru. 

Potrafisz już przekształcać konstrukcję cpp. na zdania z orzeczeniem w czasowniku  debere,  zatem spróbuj odwrócić tę sytuację. Przed tobą zdania wyrażające konieczność za pomocą czasownika debere. Przekształć je na coniugatio periphrastica passiva. 

Maret Tuliusz Cyceron w swoim dziele O mówcy dał wiele wskazówek tym, którzy chcieli trudnić się sztuką wymowy.

W ilustracji interaktywnej został zamieszczony fragment tego dialogu. 

Słownik pojęć

Słownik łacińsko‑polski