Europa się budzi. Wybuch rewolucji we Francji

Rewolucja we Francji, która rozpoczęła się w 1789 r., miała wiele przyczyn. Była konsekwencją protestów francuskiego społeczeństwa wobec rządów absolutnych oraz podziałów stanowych i nierównomiernego obciążenia finansowego poszczególnych grup, jak również kryzysu gospodarczego kraju. Francja pod koniec XVIII w. borykała się z poważnym zadłużeniem, sytuację pogarszały klęski nieurodzaju.

Francja przed rewolucją

Zapoznaj się z poniższym schematem, a następnie wykonaj polecenia.

R17VgQyofK3ky

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Francja przed rewolucją.

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Francja przed rewolucją.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R17VgQyofK3ky

Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Francja przed rewolucją.

Od Stanów Generalnych do Konstytuanty

Współpracownicy króla Ludwika XVI próbowali ratować skarb państwa – minister finansów Charles Alexandre de Calonne podjął m.in. decyzję o opodatkowaniu duchowieństwa i szlachty. Monarcha, chcąc uniknąć próby sił z sądami i parlamentami (które miały prawo rejestracji nowych ustaw, dzięki czemu mogły je blokować), zwołał w 1787 r.  Zgromadzenie Notablów. Składało się ono ze wskazanych przez Ludwika XVI 142 przedstawicieli najwyższej arystokracji, parlamentów i urzędników, a jego zadaniem miało być zatwierdzenie nowych podatków dla ratowania gospodarki Francji. Nawet jednak to wyselekcjonowane gremium odmówiło zgody na reformy. Ludwikowi XVI nie pozostało więc nic innego, jak zwrócić się o pomoc do Stanów Generalnych, które od 1614 r. nie były zwoływane.

RkAQKJ6HV5oq41

Obraz przedstawia dużą, bogato zdobioną salę z kolumnami. Wokół sali ustawione są rzędy ław, na których siedzą ludzie w szarych strojach. W centralnej części znajduje się królewski tron, nad którym rozpościera się czerwona kotara.

Obrady Stanów Generalnych rozpoczęły się 5 maja 1789 r. od dyskusji nad sposobem głosowania. Stan trzeci wezwał pozostałe, by doń dołączyły, a gdy ta propozycja spotkała się z odmową, ogłosił się najwyższą władzą prawodawczą w kraju. Aby zapobiec dalszemu zaostrzaniu się sporu, Ludwik XVI zawiesił obrady. Kiedy jednak do protestującego przeciw temu stanu trzeciego dołączyli deputowani duchowieństwa, władca musiał się zgodzić na wspólne obrady trzech izb Stanów Generalnych. W dniu 9 lipca przyjęły one nazwę Zgromadzenia Narodowego Konstytucyjnego, czyli – w skrócie – Konstytuanty.

Napięcie, trwoga i plotka. Zburzenie Bastylii

Po ogłoszeniu Konstytuanty wielu uważało, że Francja jest na dobrej drodze do obalenia feudalnych struktur i wprowadzenia monarchii konstytucyjnej. Entuzjazm jednak szybko opadł, gdyż zaczęto odczuwać skutki pogarszającej się sytuacji gospodarczej. Na dodatek Ludwik XVI skoncentrował wojska pod Wersalem – oficjalnie, aby chronić siebie i swoją rodzinę. W Paryżu podniosły się głosy, że być może król zamierza użyć siły, aby rozprawić się ze Zgromadzeniem Narodowym. Na domiar złego zdymisjonowanie popularnego w mieście bankiera Jacques'a Neckera rozwścieczyło opinię publiczną. Aktywista Camille Desmoulins na wiecach nawoływał do podniesienia broni. Atmosferę podsycały krążące plotki, jakoby król wspólnie z arystokracją planowali odwet na stanie trzecim, a nawet wzięcie miasta głodem.

Rx0pSD6Vzbs8J1

Ilustracja przedstawia fragment wysokiego ceglanego zamku. Na zamku na górze stoją ludzie którzy budują go. Pod zamkiem oraz pod ceglanym murem otaczającym zamek widać sterty cegieł.

Chcąc się zabezpieczyć, lud Paryża szukał broni i prochu. Splądrował Koszary Inwalidów, gdzie stacjonowało wojsko, po czym udał się w kierunku Bastylii – średniowiecznej twierdzy, od XVII w. służącej za więzienie. Trafiali do niej wszyscy ci, którzy ośmielali się krytykować władzę. Załoga Bastylii, nieprzygotowana do obrony, szybko skapitulowała, a dowodzącego nią gubernatora Bernarda‑René de Launay zamordowano. Tego dnia zginął także mer Paryża Jacques de Flesselles. Zdarzenie z 14 lipca 1789 r. błyskawicznie urosło do rangi symbolicznego obalenia absolutyzmu i powstania nowoczesnego narodu.

Nowy rozdział

Działalność rewolucjonistów spotykała się z aprobatą w miastach, w których również dochodziło do wystąpień na wzór tych paryskich. Tymczasem ludność wiejska była podzielona. Latem 1789 r. część chłopów wystąpiła przeciwko przywilejom stanowym i obciążeniom feudalnym, atakując majątki szlacheckie i niszcząc księgi ze spisami powinności feudalnych (tzw. Wielka Trwoga). Stosunkowo duża grupa przejawiała jednak przywiązanie do tradycji i feudalnego porządku. Aby przeciągnąć ludność wiejską na swoją stronę, latem 1789 r. Konstytuanta wprowadziła szereg uchwał znoszących przywileje podatkowe szlachty, sądownictwo senioralne, świadczenia chłopów na rzecz panów czy wyłączne prawa do polowań dla szlachty na gruntach chłopskich. Zwieńczeniem tego rozdziału rewolucji było podpisanie 26 sierpnia 1789 r. Deklaracji praw człowieka i obywatela, na której bazować miała przygotowywana konstytucja.

Ciekawostka

Deklaracja praw człowieka i obywatela

R1PUFXDZC5ESX1

Ilustracja przedstawia stronę zadrukowanego tekstu w języku francuskim.

Deklarację opracował weteran wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych gen. Józef de La Fayette, wzorując się na akcie przyjętym w 1776 r. przez amerykański stan Wirginia. Stanowiła ona najważniejsze dzieło ustawodawcze 1789 roku.

Dokument zawierał ogólne zasady polityczne, z których najważniejsza głosiła, że władza pochodzi od ludu. Z niej wynikała konieczność uzyskania zgody parlamentu na opodatkowanie, a także odpowiedzialność władzy wykonawczej. Drugą fundamentalną zasadą polityczną Deklaracji był Monteskiuszowski trójpodział władzy.

W tym katalogu praw osobistych obywateli umieszczono m.in. powszechną równość wobec prawa, wolność czynienia wszystkiego, co nie szkodzi innym, wolność sumienia i gwarancję nienaruszalności własności prywatnej, która miała ustawać jedynie w razie powszechnej potrzeby i za odszkodowaniem. Dokument sprawiał, że jednostka stawała się podmiotem polityki. Zobowiązany dotychczas do posłuszeństwa poddany zamienił się w obywatela, któremu przysługiwały określone uprawnienia. Racją bytu instytucji publicznych stała się zaś ochrona praw człowieka i obywatela, co do których uznano, że mają charakter naturalny, są zatem niezbywalne i powszechnie obowiązujące.

Pierwsza konstytucja francuska – trzecia konstytucja na świecie

Schemat

Francuska konstytucja z 3 września 1791 r. stała się punktem odniesienia wielu późniejszych ustaw zasadniczych w Europie. Przeanalizuj poniższy schemat, zwracając uwagę na kwestię systemu rządów, a następnie wykonaj kolejne polecenie.

Uchwalono akt prawny  przekształcający Francję w dziedziczną monarchię konstytucyjną, król podpisał ją 14 września.  Wielu sądziło, że konstytucja zakończy rewolucję, jednak tak się nie stało – szybko okazało się, że burżuazja będzie dążyła do głębszych zmian.

Trenuj i ćwicz

Słownik