Jan Cieciuch Relacje między systemami wartości a przekonaniami światopoglądowymi w okresie dorastania

Sytuowanie wartości bezpieczeństwo rodziny na wysokich pozycjach hierarchii wiąże się w grupie młodzieży piętnastoletniej z wysoką preferencją wartości patriotycznych i niską preferencją wartości instrumentalnej: obdarzony wyobraźnią. W innym kontekście wyborów funkcjonuje wartość bezpieczeństwo rodziny w grupie młodzieży starszej. Wiąże się z wysoką preferencją wartości życzliwości oraz wysoką preferencją wartości instrumentalnych: kochający oraz pomocny. Można by zatem uznać, że w grupie młodszej preferencja wartości bezpieczeństwo rodziny umiejscowiona jest w kontekście wpływów [przekazu kulturowego, który – dop. red.] kierowany do młodych ludzi wiąże wartość rodziny z wartością patriotyzmu, co jest być może polską specyfiką, powiązaną z naszą tradycją i trudnymi doświadczeniami historycznymi. W grupie młodzieży starszej rodzina wiąże się natomiast z wartościami dobrego i satysfakcjonującego kontaktu z bliskimi ludźmi.

CART12 Źródło: Jan Cieciuch, Relacje między systemami wartości a przekonaniami światopoglądowymi w okresie dorastania, Warszawa 2005, s. 134.

Alina Gutek Przejmij kontrolę nad swoim życiem – wskazówki

Co zrobić, żeby ktoś uwierzył, że ma moc sprawczą?

Przede wszystkim spowodować, żeby uwierzył w związek swojego działania z realnymi efektami tego działania w jego życiu. Najprościej powołać się na jakieś doświadczenia z przeszłości, kiedy zaangażował się w jakąś pracę i coś osiągnął. Zobacz: biegałeś codziennie i schudłeś. Jeśli nie mamy do czego się odwołać, to zaplanujmy aktywności, zajęcia, które pokazywałyby związek działania z efektami. Tę zależność trzeba odczuć, niektórzy ludzie naprawdę nie potrafią sami dostrzec na przykład związku między swoją sytuacją materialną a decyzjami, jakie w życiu podjęli. Narzekają, że mało zarabiają, a nie dokształcają się, nie mają odwagi założyć własnej firmy czy nawet poprosić o podwyżkę. Oczywiście, pamiętajmy, by nadmiernie nie konfrontować, nie krytykować takich ludzi, bo to ich do działania nie zmobilizuje. Jeśli ktoś ma przekonanie, że jego życiem kieruje los albo ktokolwiek inny poza nimi samymi, i jeśli nie chce się wyzbyć tego przekonania, zawsze znajdzie milion tłumaczeń na to, że mu się coś nie udało. Raczej warto zauważać i doceniać: jak zdecydowałeś, żeby wyremontować mieszkanie, to sprawnie sobie z tym poradziłeś i dzięki temu mieszkasz wygodniej. Ważne, aby nieustannie podnosić u tych ludzi poczucie kontroli i co za tym idzie – poczucie skuteczności działania.

CART13 Źródło: Alina Gutek, Przejmij kontrolę nad swoim życiem – wskazówki, 26.04.2017, dostępny w internecie: zwierciadlo.pl [dostęp 17.02.2020].

Jan Strelau Temperament w pigułce

Należy podkreślić, że wszystkie konstytucjonalne typologie temperamentu, podkreślające biologiczną, w tym genetyczną podstawę temperamentu, mają charakter deterministyczny, ignorują bowiem rolę środowiska, szczególnie społecznego. Co więcej, czasem były wykorzystywane jako „naukowe” argumenty, uzasadniające poglądy rasistowskie. Przykładem może być głoszona w Niemczech ideologia faszystowska o wyższości rasy germańskiej nad innymi narodami, co znalazło wyraz m.in. w traktowaniu przez faszystów siebie jako „nadludzi” (Übermensch).

CART15 Źródło: Jan Strelau, Temperament w pigułce, 02.2018, dostępny w internecie: charaktery.eu [dostęp 1.02.2021].

Marcin Charczyński Temperament – to się przydaje

Ważny wkład w rozumienie pojęcia temperamentu wniósł Iwan Pawłow. Postawił hipotezę, że każdym zachowaniem kieruje układ nerwowy (tzw. zasada nerwizmu). Podczas prowadzenia badań nad warunkowaniem odruchów poczynił obserwacje, które wykazały istnienie różnic indywidualnych w przebiegu opisanych procesów. Dotyczyły one np. prędkości powstawania odruchu, jego stałości czy dokładności. Pawłow wysunął hipotezę, że za te różnice odpowiedzialne są określone właściwości układu nerwowego. Należą do nich: 

Siła procesu pobudzenia - (uważana za najważniejszą w tej koncepcji) - zdolność komórek korowych do pracy. Polega na tym, że komórka wytrzymuje silną stymulacje bez włączania swoistego „bezpiecznika”, jakim jest hamowanie ochronne.

Hamowanie ochronne - (o charakterze bezwarunkowym) właściwość komórek zapewniająca ochronę przed przeciążeniem układu nerwowego.

Równowaga procesów nerwowych - zdolność do hamowania pobudzeń w celu stworzenia miejsca dla bardziej adekwatnych reakcji na bodźce.

Ruchliwość procesów nerwowych - przejawia się w szybkości hamowania reakcji na bodziec tak, by ustąpić miejsca innej.

Odpowiednie kombinacje powyższych właściwości tworzą typy układu nerwowego uważane za fizjologiczne odpowiedniki temperamentu. Podstawą były typy Hipokratesa‑Galena. Ze względu na siłę procesu pobudzenia wyodrębniony został typ słaby (odpowiednik melancholika). Typ ten, uwzględniając rozróżnienie dotyczące równowagi między siłami pobudzenia i hamowania, dzieli się na zrównoważony (odpowiednik choleryka) i silny. Ten z kolei możemy podzielić na ruchliwy (odpowiednik sangwinika) i powolny (odpowiednik flegmatyka). Koncepcja ta pokazała, że wymiary temperamentu są konstruktami hipotetycznymi, a pomimo tego znajdują swoje odzwierciedlenie w biologii czy neurofizjologii organizmu.

CART16 Źródło: Marcin Charczyński, Temperament – to się przydaje, 2003, dostępny w internecie: psychologia.edu.pl [dostęp 1.02.2021].

Leszek Sergiel Manipulacja w pracy i postawy pracowników

Z definicji wywierania wpływu wynika fakt, że wpływu dokonuje się zawsze. Nic nie robiąc, nic nie mówiąc i tak w rezultacie wpływamy na innych. Podobnie jest z podwładnymi. Swoimi postawami, zachowaniem, świadomie lub nieświadomie wywierają wpływ zarówno na współpracowników, jak i na szefów. Jest to sytuacja, która nie może pozostać bez reakcji przełożonego, zwłaszcza w przypadku negatywnego wywierania wpływu, powszechnie nazywanego i kojarzonego ze słowem manipulacja. (…) Procesy, jakie odbywają się w zespole, przyjmowane przez członków zespołu postawy oraz zachowania poszczególnych osób, powinny być istotnym obszarem zainteresowania każdego menedżera. Uzasadnienie jest proste: żadne zabiegi szefa (mam na myśli sztukę zarządzania) nie będą odnosiły skutku, jeżeli nie będą adekwatne do poszczególnych zachowań osób i ich nazwijmy to, „działalności manipulacyjnej”. Jeżeli w zarządzanym przez określonego szefa, kierownika znajdzie się skuteczniejszy od niego manipulant – socjotechnik, to szef ten może zapomnieć o swojej skuteczności.

CART18 Źródło: Leszek Sergiel, Manipulacja w pracy i postawy pracowników, dostępny w internecie: witalni.pl [dostęp 23.10.2020].

Anna Dyjak Jak budować w dziecku postawy prospołeczne?

Nasze 3‑letnie dziecko często zaczyna swoją przygodę z przedszkolem po raz pierwszy. Co za tym idzie zaczyna nagle funkcjonować bez głównego opiekuna przez sporą część dnia. W okresie przedszkolnym rozwijają się u dziecka w intensywny sposób zarówno umysłowe zainteresowania i intensywne przeżycia, jak też społeczne uczucia. Znajdują one swe odzwierciedlenie zarówno w zabawie jak też i w twórczości plastycznej, jakże bogatej w tym okresie życia, która wyraża uczuciowy stosunek do poznanych przez dziecko przedmiotów, osób, rzeczy, zwierząt, wydarzeń i zjawisk w otoczeniu. Rozwój społeczny polega na zdobywaniu przez jednostkę dojrzałości do współżycia w społeczeństwie. Małe dziecko od pierwszych chwil swojego życia przebywa już w środowisku ludzkim. Pierwsze kontakty interpersonalne, w które wchodzi dziecko są inicjowane przez dorosłych. Stopniowo, ale oczywiście ma to związek z rozwojem psychomotorycznym, dziecko poszerza zakres i repertuar aktywności własnej. To dorośli wprowadzają dziecko w świat społeczny i to właśnie oni uczą ich norm zachowania obowiązujących w danym społeczeństwie i kulturze. Dokonuje się zarazem pierwszy krok na drodze do socjalizacji, rozumianej jako proces wzrastania w kulturę. Dziecko stawia pierwsze kroki na drodze do poznania, a zarazem również i przyswojenia tradycji i wzorów kulturowych, które wyznaczają sposób zachowania się. Grupą społeczną, w której rozpoczyna się socjalizacja małego dziecka jest rodzina. To właśnie rodzice, a w dalszej kolejności nauczyciele i wychowawcy starają się za pomocą określonych oddziaływań w taki sposób pokierować dzieckiem, aby przyswoiły one określone cechy roli, którą pełnią.

CART19 Źródło: Anna Dyjak, Jak budować w dziecku postawy prospołeczne?, 7.12.2017, dostępny w internecie: dorastajznami.org [dostęp 23.10.2020].