3. Obowiązki jednostki względem wspólnoty - Dobro wspólne

R1RMfgjJfWhA8

Obowiązki jednostki względem wspólnoty

Twoje cele

Przeanalizujesz zasady współpracy w grupie.
Zapoznasz się z obowiązkami polskiego obywatela i scharakteryzujesz sposób ich wypełniania.
Scharakteryzujesz zasadę rozdziału praw i obowiązków obywatelskich.

bg‑gray2

Z perspektywy czasu potrafimy rozpoznać, że nieudzielenie pomocy ludziom w najwyższej potrzebie jest aktem nieprzysparzającym nikomu chluby. Gdy w dodatku ten brak pomocy jest motywowany potrzebą ochrony własnych zasobów materialnych, odczuwamy oburzenie i żal. Gdy brakowi wsparcia towarzyszą moralne usprawiedliwienia własnej obojętności – poziom niegodziwości wzrasta w naszych oczach. Wszystko to jednak staje się etycznie jasne przeważnie dopiero z perspektywy czasu, gdy na pomoc jest już od dawna za późno.

Grupa jako wspólnota obowiązków

Człowiek nie jest samotną wyspą. Stwierdzenie to oznacza, że od urodzenia aż do śmierci człowiek żyje w społeczności i jest jej integralną częścią. Społeczność ta jest naturalnym środowiskiem rozwoju jednostki w różnych wymiarach - biologicznym, psychicznym czy społecznym. Tylko w relacjach z innymi ludźmi - poprzez tworzenie z nimi różnego rodzaju więzi - człowiek uczy się być człowiekiem.

Zaufanie do innych członków zbiorowości pełni ważną funkcję w tworzeniu więzi między nimi. Jest budowane w ramach interakcji związanych ze wspólnym realizowaniem celów grupy i z pomocą świadczoną wzajemnie, pod warunkiem, że ta pomoc spełnia regułę wzajemności.

Zamieszczony poniżej schemat interaktywny przybliży Ci proces kształtowania się grupy społecznej jako określonej wspólnoty.

R13haoupwqZ1R

Schemat przedstawia proces kształtowania się więzi. Diagram kołowy składa się z sześciu elementów, pomiędzy którymi zamieszczono strzałki. Pierwszym elementem diagramu jest grafika grupy ludzi powiązanych ze sobą więzami. Opis punktów znajdujących się na diagramie: 1. Styczności społeczne. Mogą, choć nie muszą, zaowocować powstaniem grupy. Jeśli zostaną spełnione określone warunki, to styczności te przekształcą się w zorganizowany system wiążący jednostki w grupę. 2. Styczności społeczne + intencjonalność podmiotów = wzajemne oddziaływania. Styczności społeczne nabierają z czasem charakteru intencjonalnego. Od tego momentu nazywamy je wzajemnymi oddziaływaniami. Przebiegają one według ustalonych, obowiązujących, względnie trwałych wzorów kulturowych. Dzięki temu podmioty mogą się porozumieć. Podmiot, na który oddziałujemy, wie, czego się od niego oczekuje. Wie też, jak bardzo to oczekiwanie jest uprawomocnione, oraz jak może zareagować na działanie partnera interakcji. Metody wzajemnych oddziaływań nazywamy pozytywnym nakłonieniem lub negatywnym przymusem. Odwołanie się do wspólnych przekonań i podzielanych wartości jest efektywniejsze. W podmiocie, na który oddziałujemy, wytwarza się przekonanie, że tak należy, że powinien pozytywnie odpowiedzieć na nasze działanie. Po metody negatywnego przymusu należy zatem sięgać wtedy, gdy wiemy lub przypuszczamy, że perswazja będzie nieskuteczna. 3. Wzajemne oddziaływania + trwałość i regularność = stosunki społeczne. Jeśli wzajemne oddziaływania są trwałe i regularne, przekształcają się w stosunki społeczne. Są to układy działań złożone z osób oraz platformy stosunku: rzeczy, postawy, interesu czy sytuacji oraz układ wzajemnych zobowiązań, powinności pomiędzy partnerami stosunku. 4. Stosunki społeczne + układ pozycyjny podmiotów = zależności między podmiotami. W ramach stosunku społecznego pozycje partnerów przyjmują układ hierarchiczny lub kooperacyjny. To pozwala patrzeć na stosunki społeczne w kategoriach zależności między jednostkami w grupie, które powstają na bazie stosunków społecznych, na przykład rodzice–dzieci, kierownik biura–referent, majster–robotnik, uczeń–nauczyciel itp. Zależności powstają między równorzędnymi partnerami w grupach zadaniowych. Mogą to być zależności funkcjonalne, kiedy pewne czynności podmiotu zależą od uprzednich czynności innych podmiotów. Obserwujemy też zależności między grupami (np. kooperujące firmy–hurtownie–sklepy detaliczne). Istnieją również zależności emocjonalne – między małżonkami, rodzicami a dziećmi itp. 5. Zależności między podmiotami + kontrola społeczna = stabilność i trwałość działań zapewniających realizację potrzeb. Oddając zależności między jednostkami pod system kontroli społecznej, zapewniamy stosunkom społecznym stabilność, a grupie wewnętrzną spójność. Kontrola społeczna pilnuje zgodności działań z systemem wartości i norm aprobowanym przez grupę. W ramach kontroli zachowania członków grupy są oceniane, a w przypadku łamania obowiązujących norm i wzorów zachowań – korygowane. Mechanizm kontroli wyposażonej w sankcje pozytywne (nagrody) i negatywne (kary) zapewnia spójność wewnątrzgrupową, efektywność realizowanych przez grupę celów (zadań). Istotnym czynnikiem kontroli społecznej są instytucje ukształtowane w toku istnienia społeczeństwa. Instytucja to zespół ról wraz ze środkami umożliwiającymi ich realizację, mający na celu zaspokojenie ważnych potrzeb grupy lub społeczeństwa. 6. Zorganizowana grupa społeczna. Jeśli styczności, oddziaływania, stosunki, zależności i kontrola społeczna ujęte są w spójny system organizacji wewnętrznej, o zbiorowości możemy mówić jako o grupie społecznej. Jednostki pełnią w niej określone role. Połączone są typem więzi społecznej wynikającym z charakteru grupy. Dzięki temu ich działania nie są izolowane. Przejawiając zaufanie i świadcząc sobie pomoc, zachowują się zgodnie z regułą wzajemności, co samo w sobie jest elementem wzmacniającym więź. Zorganizowany system pozwala trwać grupie w czasie i realizować potrzeby swoich członków., 7. Więź Więź to zjawisko społeczne. To siła łącząca jednostki wchodzące we względnie trwałe, powtarzalne interakcje. Jako więź grupowa wyłania się w wyniku długotrwałego procesu. Jego początkiem są interakcje, do których, w ramach styczności społecznych, dochodzi między jednostkami. Proces kształtowania się więzi kończy się wraz z okrzepnięciem systemu organizacji danej grupy.

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 1

Zapoznaj się z fragmentem pamiętnika i wykonaj polecenie.

Poniedziałek, 29 września

Tak wiem – nie napisałem tego wypracowania. Ale czy to powód, aby się wszyscy na mnie uwzięli? Najpierw pretensje w szkole: „I znowu to samo: nie odrobiłeś zadania. Jak tak dalej pójdzie, to nie zajdziesz w życiu daleko”. Wróciłem do domu. Mama już o wszystkim wiedziała, bo oczywiście dostała maila ze szkoły. I jakby się umówiły. Usłyszałem po raz drugi, tym razem w domu: „I znowu to samo: nie odrobiłeś zadania. Jak tak dalej pójdzie, to nie zajdziesz w życiu daleko”. Nawet kierowca nie dostaje dwóch mandatów za jedno wykroczenie drogowe.

CART7 Źródło: oprac. własne.

RVZV6HETKH4A4

Człowiek wchodząc w relacje z innymi ludźmi tworzy z nimi wspólnoty jakimi są m.in. grupy społeczne. Pierwszą z nich jest rodzina. A drugą często grupa koleżeńska złożona przeważnie z dzieci lub młodzieży mieszkającej w bliskim sąsiedztwie. Grupa koleżeńska jest też ważnym środowiskiem ze względu na jej wpływ socjalizujący na jednostkę. Grupa ta jest źródłem doświadczeń odmiennych od tych, z którymi dzieci i młodzież spotykają się w rodzinie oraz szkole. To tu młody człowiek uczy się relacji z rówieśnikami, dowiaduje się, co to przyjaźń, na czym polega i jak przebiega współpraca grupowa czy czym jest szeroko rozumiany konflikt.

R1LEFLXBRP4H3

Ilustracja przedstawia zdjęcie czterech dziewczynek w wieku nastoletnim odwróconych tyłem do obiektywu. Dziewczynki wykonują podskok uginając kolana i unosząc się w powietrzu. W tle widać boisko i budynki mieszkalne — Grupa koleżeńska to drugie, obok rodziny, środowisko, w którym obraca się człowiek.
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

Jednym z aspektów istnienia grup społecznych jest nawiązanie współpracy między jej członkami. Jest to działanie konieczne dla realizacji celów, dla których grupa istnieje. Członkowie grupy muszą więc umieć wchodzić ze sobą w takie interakcje, które umożliwią im połączenie sił i zasobów, czego efektem będzie realizacja określonego celu bądź wykonanie określonego zadania.

Ćwiczenie 2

Zapoznaj się z opisem fotografii i wykonaj polecenie.

R15BbusHnTt6h

Zdjęcie przedstawia dziewczynę i chłopaka. Stoją tyłem do widza. Są na polu, obejmują się i obserwują zachód słońca. Dziewczyna opiera głowę o ramię chłopaka. — Źródło: ionasnicolae, domena publiczna.

RQGUHQMO1FP85

Poniżej została zamieszczona prezentacją dotycząca zasad współpracy w grupie. Jej obejrzenie ułatwi Ci rozwiązanie zamieszczonych pod nią poleceń i ćwiczeń.

R9Ztwi60KHUgK

R1XsanDW96Fvo

Slajd tytułowy przedstawiający czarny napis złożony z drukowanych liter na białym tle: "WSPÓŁPRACA W GRUPIE" — Współpraca w grupie.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

R14orfgRn7txJ

R15d3rb60WDmy

Slajd przedstawia mapę myśli z głównym hasłem: "umiejętność komunikacji". Od hasła głównego skierowane są strzałki do haseł pobocznych: "aktywne słuchanie", "zapobieganie nieporozumieniom", "przekazywanie jasnych komunikatów", "używanie prostego języka", "dbanie o stały przepływ informacji", "uzupełnianie informacji". — Komunikacja w grupie.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Podstawą funkcjonowania każdej grupy jest zdolność jej członków do komunikacji. Rozumiemy przez to nie tylko prostą wymianę informacji i dbanie o ich stały przepływ. Komunikacja to także jasne formułowanie wypowiedzi, określenie swoich potrzeb czy precyzowanie wymagań. Takie postępowanie pozwala zapobiegać nieporozumieniom. Warunkiem skutecznej komunikacji jest używanie języka jasnego i zrozumiałego dla wszystkich członków grupy. Jeśli zaś mimo wszystko zajdą nieporozumienia, należy, korzystając z tego prostego języka, uściślić lub uzupełnić informację. Komunikacja to także aktywne słuchanie rozumiane jako szczególne nastawienie na rozmówcę, zainteresowanie tym, co mówi i dążenie do zrozumienia komunikatu wysyłanego w naszą stronę.

R1KHYp6Qe3nRj

R15HpXeTVoynM

Slajd zatytułowany: "Praca w grupie - zasady". Niżej tekst: Cechy wyrazistego lidera: wyrazisty; odpowiedzialny; charyzmatyczny; umiejętność komunikacji; znajomość członków zespołu; myśli o zadaniu, nie o rządzeniu; chwali i motywuje; potrafi rozwiązywać problemy i konflikty; rozdziela zadania i egzekwuje ich wykonanie. W tle rozjaśnione zdjęcie klatki piersiowej mężczyzny ubranego w koszulę, krawat i marynarkę, z wyciągniętą prawą ręką i wysuniętym palcem wskazującym w kierunku aparatu. — Cechy wyrazistego lidera.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.

Skuteczność każdej grupy bierze swój początek we właściwej organizacji. Grupa powinna mieć wyrazistego kierownika, który będzie odpowiadał za realizację zadania i uchroni pracę zespołową przed chaosem. Przywódca grupy musi charakteryzować się charyzmą, doskonałym opanowaniem umiejętności komunikacji i dobrą znajomością członków grupy. Dobry lider nie myśli wyłącznie o rządzeniu, a o wykonaniu zadania. Jego zadaniem jest wspieranie członków zespołu, chwalenie, motywowanie i konstruktywne rozwiązywanie pojawiających się problemów i konfliktów. Szef grupy musi też umieć przekazywać polecenia i rozdzielać zadania pomiędzy członków grupy, a następnie egzekwować ich wykonanie.

RzUpBaZeQ55N4

R6V3E651Uq6JX

Ilustracja przedstawia trzy osoby: mężczyznę i dwie kobiety, które pracują przy laptopach. Po lewej stroni ilustracji widać napisy: "wiem, jakie jest moje miejsce w drużynie", "wiem, co mam robić". Po prawej stronie ilustracji widać: "czuję, że podział zadań jest sprawiedliwy", "moje zadanie wynika z moich kompetencji". — Jasny podział zadań.

Warunkiem dobrej współpracy w zespole jest wiedza każdego członka o tym, jakie jest jego miejsce w drużynie. Obok miejsca, członek zespołu powinien mieć jasno i klarownie określone zadania do wykonania. Jest to zadanie lidera, który powinien wiedzieć, jak podzielić obowiązki, aby były one rozdzielone sprawiedliwe i adekwatnie do kompetencji każdego członka zespołu.

R1AJKYLcO30jy

R1JjhXyNfiUVg

U góry tekst: Wspólny cel i oczekiwania. Polewej napisy: jaki jest cel istnienia zespołu? Jaki jest ustalony kierunek jego działania? Czy podążamy w tym kierunku? Cechy wspólnego celu: właściwa motywacja; wysokie morale; brak wyścigu szczurów. Po prawej rysunek tarczy z biało‑czerwonymi polami oraz strzałą w polu w samym środku tarczy. — Wspólny cel i oczekiwania

Grupa, która chce osiągnąć sukces, musi wiedzieć i czuć, że zmierza w wyznaczonym i wspólnie ustalonym kierunku. Każdy członek zespołu powinien mieć świadomość, że jego praca to krok w stronę realizacji wspólnie przyjętego celu. Idąc w tym kierunku, członkowie zespołu powinni też patrzeć na siebie i wspólnie dbać o odpowiednią motywację i wysokie morale. W dobrej grupie nie ma wyścigu szczurów – nikt nie kopie pod sobą dołków, ani nie podkłada nóg.

RMK4saMbxaBbO

R1DkqSaoWdLjR

U góry slajdu napis: Dobór odpowiednich osób do zadań. Niżej mapa myśli z głównym hasłem: "Na co trzeba zwrócić uwagę, gdy powstaje zespół?". Hasła poboczne: "umiejętności członków", "charakter członków", "czy mają wiedzę o tym, kim są w zespole i jakie mają zadanie do wykonania". W tle rozjaśniony rysunek przedstawiający osiem osób siedzących przy okrągłym stole. Przy każdej osobie fragment stołu zaznaczony innym kolorem. Na środku stołu jednym kolorem zaznaczone mniejsze koło. — Dobór odpowiednich osób do zadań.

Zespół, który chce osiągnąć sukces, musi składać się z osób, które będą w stanie przyczynić się do jego osiągnięcia. Tworząc grupę, warto wziąć pod uwagę charakter i umiejętności jej przyszłych członków. Każdy z nich powinien wiedzieć, jaką funkcję pełni i dlaczego otrzymał takie, a nie inne zadanie. Tylko w ten sposób członkowie zespołu będą mieli poczucie sensu realizacji określonego celu i będą wiedzieli, dokąd i po co idą.

RdFJBV985n47g

R1b72LPypjrML

U góry napis: Zaufanie i miła atmosfera. W tle cztery ręce w garniturach i białych koszulach połączone na środku na stole. Pomiędzy rękami trzy kartki i kalkulator oraz teksty: kredyt zaufania, sukces zespołu, klimat w zespole, wzajemna akceptacja. — Zaufanie i miła atmosfera.

Żaden zespół nie osiągnie sukcesu, jeśli między jego członkami nie będzie zaufania. Jest to o tyle trudne w początkowej fazie istnienia zespołu, że jego członkowie mogą nie znać się zbyt dobrze. Dlatego konieczne jest coś, co określamy jako dawanie sobie nawzajem kredytu zaufania. Jeżeli go zabraknie, jego miejsce zajmie podejrzliwość, ostrożność i brak ufności, co z kolei przełoży się na wybuch konfliktów i napięć, a w konsekwencji zniszczy potencjalną efektywność zespołu. Nie mniej istotny jest klimat panujący w zespole. Dobre relacje między członkami grupy, bazujące także na wzajemnym zaufaniu, staną się receptą na sukces.

R1NioqUM4vAQV

RmBhO6kjAQCbl

U góry slajdu napis: odpowiedzialność, dokładność i sumienność. Niżej teksty: "praca w grupie to odpowiedzialność zbiorowa - pracujesz dla siebie i dla innych", "grupa to maszyna", "każdy element musi być sprawny", "jeden zepsuty element, to zepsuta cała maszyna". W tle rozjaśniony rysunek trzech kół zębatych oraz luźno ułożonych innych przedmiotów takich jak: kartka z ołówkiem, żarówka, klucz płaski, dwa puzzle, kciuk uniesiony do góry. — Odpowiedzialność, dokładność i sumienność.

Zespół można porównać do maszyny, w której każda część, aby sprawnie działać, musi być dobrze naoliwiona i zakonserwowana. W takiej maszynie każdy element ma znaczenie, gdyż awaria jednego z nich może doprowadzić do awarii całej konstrukcji. Warto pamiętać, że praca w grupie bazuje na odpowiedzialności zbiorowej. Każdy członek grupy musi mieć świadomość, że nie pracuje tylko dla siebie, ale jest też odpowiedzialny za innych.

R1QpJwSRKK3Rw

RlsSA247x3qik

U góry slajdy napis: Umiejętność rozwiązywania problemów. Niżej po lewej tekst: uczestniczy każdy członek grupy z osobna i grupa jako całość oraz rysunek głowy człowieka ze znakami zapytania w niej i nad nią. Po prawej napis; pomysłowość i kreatywność jako droga do rozwiązania problemu oraz rysunek głowy człowieka z żarówkami w niej i nad nią. — Umiejętność rozwiązywania problemów.

Każda grupa, realizując określone zadania, prędzej czy później natyka się na problemy. Dobry zespół musi umieć sobie radzić z takim zagrożeniem. W rozwiązywaniu problemów sprawdza się zarówno technika indywidualnego myślenia, jak i burzy mózgów. W obu przypadkach zaangażowani są wszyscy członkowie grupy, a każdy z nich ma świadomość, że od jego pomysłowości i kreatywności może zależeć znalezienie potrzebnego rozwiązania.

RyaLMn5pIJUWc

RSYU7mgow60N1

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

Każdy zespół, choćby był najbardziej zgrany i efektywny, może napotkać na swojej drodze przeszkodę w postaci konfliktu. To jedna z najbardziej niebezpiecznych sytuacji, w których może się znaleźć grupa. Konflikt może bowiem nie tylko zatrzymać realizację zadania, ale też doprowadzić do rozpadu zespołu. Koniecznym jest więc, aby grupa, jako całość, a także każdy z jej członków z osobna, potrafili przezwyciężyć wzajemne animozje i skupić się na znalezieniu rozwiązania sytuacji konfliktowej.

R9p4Ph2TOHWG7

R1Ri59Lf06DJV

U góry napis: Negocjacje. Niżej teksty: biorą w nim udział wszyscy uczestnicy sporu; proces porozumiewania się stron; uczestnicy dążą do znalezienia rozwiązania satysfakcjonującego wszystkich uczestników sporu. W tle rysunek dwóch uściśniętych dłoni.

Negocjacje to proces porozumiewania się stron uwikłanych w konflikt, którego nadrzędnym celem jest osiągnięcie porozumienia. Biorą w nim bezpośredni udział wszyscy uczestnicy sporu. Podczas negocjacji strony dążą do znalezienia rozwiązania, które będzie satysfakcjonujące dla wszystkich.

R1CjGrQ0XbPZg

R1MXDjhIqZx9k

U góry napis: Mediacje. Niżej teksty: proces porozumiewania się stron; obok uczestników sporu, bierze w nim udział bezstronny mediator. Mediatora: wyznacza i kontroluje proces rozwiązywania konfliktu; zapobiega eskalacji; pomaga zrozumieć istotę sporu; pomaga wypracować rozwiązanie. W tle rozjaśniony rysunek dwóch uściśniętych dłoni. — Mediacje

Mediacja to proces porozumiewania się stron, w którym przez cały czas udział bierze bezstronny pośrednik (mediator), wyznaczający i kontrolujący proces rozwiązywania konfliktu. Do jego zadań należy zapobieganie eskalacji sporu oraz pomaganie uczestnikom w zrozumieniu problemu i wypracowaniu oraz sprawdzeniu skutecznego rozwiązania.

RgdJ5PzhcSfdu

RCOXKSFheFEhG

U góry napis: Arbitraż. Niżej teksty: proces porozumiewania się stron; obok uczestników sporu, bierze w nim udział bezstronny arbiter. Arbiter jest akceptowany przez uczestników sporu. Autorytet, który może narzucić rozwiązanie. Strony zobowiązują się do zgody na rozwiązanie zaproponowane przez arbitra. W tle rozjaśniony rysunek dwóch uściśniętych dłoni. — Arbitraż

Arbitraż to proces porozumienia się stron, w którym powołuje się osobę akceptowaną przez wszystkich uczestników sporu (jest to arbiter), obdarzoną niekwestionowanym autorytetem wystarczającym do narzucenia bądź zaproponowania rozwiązania po wysłuchaniu stron. W arbitrażu skonfliktowane strony z góry zgadzają się na rozwiązanie zaproponowane przez arbitra.

Ćwiczenie 3

RSZGDEJ1AE7NN

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

Ćwiczenie 4

R1D791EKXB5CT

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

Ćwiczenie 5

R12LUTZKSUMFM

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

Umiejętność współpracy w grupie przynosi jej członkom wiele istotnych korzyści. Jedną z najistotniejszych jest wymiana wiedzy, doświadczeń czy umiejętność wzajemnego uzupełniania własnych braków kompetencyjnych. Pracując w zespole, jego członkowie uczą się udzielać sobie nawzajem pomocy, kształtują też w sobie zdolność empatii. Innym, ważnym aspektem współpracy, jest zdolność do rozwiązania określonego problemu, którego skala byłaby zbyt wielka dla jednostki.

Państwo jako wspólnota obywateli

Rozdział II Konstytucji RP „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela” zawiera wiele przepisów regulujących relacje państwa polskiego z jednostką. Szczególne miejsce wśród nich przypada tym przepisom, które dotyczą praw i obowiązków obywatelskich. Czym się one różnią?

R1F7P8QK7PSM4

Zdjęcie przedstawia ścianę, na której umieszczona jest tablica z tekstem Preambuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tekst obramowany jest czerwoną wstążką. Po prawej stronie widnieje biało‑czerwona szarfa. Tekst na ilustracji jest czytelny. Jego zapis brzmi:
Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
z dnia 2 kwietnia 1997 r.
W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny,
odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie,
my, Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej,
zarówno wierzący w Boga będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna,
jak i nie podzielający tej wiary, a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł,
równi w prawach i w powinnościach wobec dobra wspólnego – Polski,
wdzięczni naszym przodkom za ich pracę, za walkę o niepodległość okupioną ogromnymi ofiarami, za kulturę zakorzenioną w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich wartościach,
nawiązując do najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej,
zobowiązani, by przekazać przyszłym pokoleniom wszystko,
co cenne z ponad tysiącletniego dorobku,
złączeni więzami wspólnoty z naszymi rodakami rozsianymi po świecie, świadomi potrzeby współpracy ze wszystkimi krajami dla dobra Rodziny Ludzkiej,
pomni gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane,
pragnąc na zawsze zagwarantować prawa obywatelskie,
a działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność,
w poczuciu odpowiedzialności przed Bogiem lub przed własnym sumieniem,
ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej jako prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości,
współdziałaniu władz, dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot.
Wszystkich, którzy dla dobra Trzeciej Rzeczypospolitej tę Konstytucję będą stosowali,
wzywamy, aby czynili to, dbając o zachowanie przyrodzonej godności człowieka, jego prawa do wolności i obowiązku solidarności z innymi,
a poszanowanie tych zasad mieli za niewzruszoną podstawę Rzeczypospolitej Polskiej. — Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
Źródło: Grzegorz Mehring, dostępny w internecie: gdansk.pl [dostęp 26.07.2020], tylko do użytku edukacyjnego.

Polecenie 1

Zapoznaj się z tekstem preambuły i wyjaśnij jak w kontekście jej zapisów rozumiesz pojęcie dobra wspólnego.

R1KUVDXOENRJ3

Prawa człowieka przysługują każdemu człowiekowi i państwo polskie gwarantuje ich przestrzeganie wobec wszystkich osób znajdujących się w jego jurysdykcji – zarówno polskich obywateli, jak i mieszkających lub przebywających na terenie Polski cudzoziemców. Prawa obywatelskie przysługują natomiast jedynie tym jednostkom, które z państwem polskim połączone są formalno‑prawną więzią obywatelstwa. A więc wszystkim polskim obywatelom bez względu na ich miejsce zamieszkania czy pobytu.

Uniwersalistyczna i indywidualistyczna koncepcja praw

Uniwersalistyczna koncepcja praw zakłada, że jednostka może cieszyć się określonymi prawami, tak długo, jak nie pozostają one w sprzeczności z interesem państwa. Interes państwa ma bowiem charakter nadrzędny i jest podstawą ograniczenia praw jednostki.

R1TX2LXUUL1KO

Ilustracja przedstawia młotek sędziowski. — Koncepcja państwa wiąże się zawsze z jakimś przymusem. Istnieje przekonanie, że to państwo rości sobie prawo do monopolu na określone działania: stanowienie prawa, prowadzenie wojen, druk pieniędzy. Dla dobra wspólnego istotne jest to aby przymus państwowy był odbierany przez obywateli jako ich obowiązek.
Źródło: domena publiczna.

Koncepcja indywidualistyczna wyklucza istnienie praw i interesów państwa czy społeczeństwa – są to byty abstrakcyjne, które nie mają własnych celów. Realnie istnieją tylko prawa i interesy jednostki. Ochrona tych praw jednostkowych jest jednym z najważniejszych zadań organów władzy publicznej.

Relacje między prawami a obowiązkami obywatelskimi

Jedną z możliwości związku między prawami i obowiązkami jest założenie ich jedności – uzależnienie cieszenia się prawami od wypełniania obowiązków. Prawa przysługują jednostce wtedy, gdy wypełnia ona swoje obowiązki wobec społeczeństwa.

W demokratycznym państwie polskim wypełniana jest zasada rozdziału praw i obowiązków. Przysługujące obywatelowi prawa są niezależne od obowiązków. Ich źródłem jest wszak godność osobista, którą ma każdy człowiek i której nikogo nie można pozbawić.

Polecenie 2

Przeanalizuj prawa i obowiązki obywatela polskiego wynikające z Konstytucji RP wraz z przykładami ich realizacji.

RBE7L5JOVXKXO

Ilustracja interaktywna przedstawia sylwetkę stojącego mężczyzny. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Opieka dyplomatyczna i konsularna
Art. 36.
Podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej.

Jeśli podczas pobytu za granicą zostanie obywatelowi skradziony paszport, powinien on zgłosić się do polskiej placówki dyplomatycznej – konsul wyda paszport tymczasowy, który umożliwi powrót do kraju. Zdjęcie przedstawia okładkę polskiego paszportu. Widnieje na niej napis Unia Europejska, Rzeczpospolita Polska oraz orzeł w koronie. I napis paszport w języku polskim, angielskim i francuskim. Źródło: domena publiczna., 2. Równy dostęp do służby publicznej
Art. 60.
Obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach.

Obywatel ubiegający się o objęcie stanowiska w organach administracji publicznej w drodze konkursu powinien mieć możliwość skorzystania z odpowiednich procedur kontrolnych i odwoławczych od jego wyniku. Zdjęcie przedstawia grupę osób znajdujących się przy stole. Cztery osoby siedzą, dwie stoją. Jedna ze stojących kobiet wita się z jedną z siedzących kobiet. Wszystkie osoby ubrane są formalnie. Źródło: CC0., 3. Uzyskiwanie informacji o działalności władz
Art. 61.
1. Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne.

Każdy organ władzy i administracji publicznej wydaje Biuletyn Informacji Publicznej. Obywatel chcący uzyskać informację, której nie znalazł w BIP, może też zwrócić się w tej kwestii do organu ze stosownym wnioskiem.

. Grafika przedstawia logotyp Biuletynu Informacji publicznej. Po lewej stronie znajduje się flaga, na jej białej części widnieje skrótowiec BIP. Obok flagi pełny napis: Biuletyn Informacji Publicznej. Źródło: CC0., 4. Udział w referendach i wyborach
Art. 62.
1. Obywatel polski ma prawo udziału w referendum oraz prawo wybierania Prezydenta Rzeczypospolitej, posłów, senatorów i przedstawicieli do organów samorządu terytorialnego, jeżeli najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat.

Lokale wyborcze powinny być dostępne dla niepełnosprawnych obywateli. Grafika przedstawia urnę i unoszącą się nad nią dłoń z kartką, z głosem. Źródło: CC0., 5. Zabezpieczenie społeczne na wypadek niezdolności do pracy
Art. 67.
1. Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. (...)
2. Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i niemający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego (...).

Po przepracowaniu wyznaczonego ustawowo czasu pracy obywatel może przejść na emeryturę i utrzymywać się ze świadczeń wypłacanych mu przez państwo. Zdjęcie przedstawia budzik. obok którego leżą w trzech stosach monety oraz stoi dom. Źródło: CC0., 6. Równy dostęp do opieki zdrowotnej
Art. 68.
2. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych.

Wiele leków potrzebnych obywatelom i dostępnych w aptekach jest refundowanych, by każdy obywatel mógł z nich w miarę potrzeby skorzystać. Również kwestia odpowiedniego zaopatrzenia aptek w leki należy do obowiązków państwa. Zdjęcie przedstawia dużą ilośc różnorodnych tabletek i leżącą na nich strzykawkę z igłą. Źródło: CC0., 7. Powszechny i równy dostęp do wykształcenia
Art. 70.
4. Władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia.

Uczniowie mający trudności w uczęszczaniu do szkoły, np. ze względu na problemy ze zdrowiem, korzystają z organizowanego przez państwo nauczania indywidualnego. Zdjęcie przedstawia młodą kobietę i młodego mężczyznę siedzących przy stole. Mężczyzna trzyma w dłoniach kartkę. Kobieta zapisuje coś w grubym zeszycie. Źródło: CC0., 8. Wierność RP i troska o dobro wspólne
Art. 82.
Obowiązkiem obywatela polskiego jest wierność Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne.

Obywatel jest zobligowany do aktywnej postawy w stosunku do dobra wspólnego.
Za znieważenie symboli narodowych grozi kara aresztu lub grzywny. Zdjęcie przedstawia polską flagę powiewającą na wietrze. Źródło: CC0., 9. Przestrzeganie prawa
Art. 83.
Każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis ten podnosi istniejącą powszechną powinność przestrzegania prawa do rangi obowiązku konstytucyjnego.

Naruszenie przepisów Kodeksu karnego bądź innych kodeksów wiąże się z możliwością poniesienia przewidzianych w nich negatywnych konsekwencji takiego czynu. Zdjęcie przedstawia biurko, na którym stoi globus, kilka książek, i posążek temidy z wagą szalkową. Źródło: CC0., 10. Ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych
Art. 84.
Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Z każdej pensji obywatela przed jej wypłaceniem potrącane są składki na ubezpieczenie społeczne oraz zaliczka na poczet podatku dochodowego. Zdjęcie przedstawia tylną kieszeń spodni dżinsowych. W kieszeni znajduje się karta kredytowa i stuzłotowy banknot. Źródło: CC0., 11. Obrona Ojczyzny
Art. 85.
1. Obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny.

Mężczyźni po ukończeniu 18. roku życia otrzymują wezwanie do stawienia się w Wojskowej Komendzie Uzupełnień, która wpisuje ich do ewidencji wojskowej osób podlegających powszechnemu obowiązkowi obrony. W przypadku konieczności obrony kraju przed agresją z zewnątrz niektórzy z nich będą zmobilizowani do służby czynnej. Zdjęcie przedstawia oddział żołnierzy w mundurach moro, z bronią. Oddział stoi w szyku, na baczność. Źródło: domena publiczna., 12. Dbałość o stan środowiska
Art. 86.
Każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie.

Za palenie śmieci w przydomowych piecach grozi mandat, a nawet areszt. Zdjęcie przedstawia dym wydobywający się z palonych śmieci. Źródło: CC0., 13. Nauka
Art. 70.
Każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18. roku życia jest obowiązkowa.

Do ukończenia 18. roku życia lub edukacji na poziomie podstawowym każdy obywatel musi uczęszczać do szkoły. Zdjęcie przedstawia wnętrze klasy szkolnej. Znajdują się tu jednoosobowe ławki z krzesłami, na ścianie wisi mapa świata oraz tablica. Źródło: CC0.

Prawa i obowiązki obywatela polskiego

Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 6

RHsgeqlTS0dV1

Polecenie 3

R19VQVAnuYZiN

Podsumowanie

Zaufanie, lojalność, bezinteresowność, wierność i oddanie to uniwersalne wartości, dające fundament do budowania trwałej przyjaźni ale i wspólnoty w której żyjemy. Stare przysłowie mówi, że „prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie”, rozumianej też jako niespodziewane i niemiłe czy wręcz niebezpieczne komplikacje losu. Zazwyczaj wtedy, gdy trzeba coś poświęcić, dotrzymać obietnicy, wykazać zrozumienie przychodzi moment, w którym zaufanie zostaje wystawione na próbę i można dowiedzieć się, czy ktoś, komu się ufało, był tego godzien.

I tak np. nieprzestrzeganie obowiązków obywatelskich prowadziłoby do sytuacji, w których ludzie nie płaciliby należnych podatków albo nie troszczyliby się o środowisko naturalne, młodzież nie chodziłaby do szkoły, a dorośli nie przestrzegaliby prawa. Czy taka wspólnota z takim podejściem jej członków miałaby szansę przetrwać?

Ćwiczenie 7

R1SJ1M3TRHGKE

Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.

R1IsRgz0ExDOU

Ćwiczenie 8

Ćwiczenie 9

R1AQ4LeTvlNCB

Uzupełnij tekst dotyczący praw polskiego obywatela wynikających z Konstytucji RP. Obywatel Polski:

1. podczas pobytu 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy korzysta z prawa do opieki 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy i konsularnej ze strony Rzeczypospolitej.
2. korzystający z pełni praw publicznych ma prawo 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy do służby publicznej na jednakowych zasadach.
3. ma prawo do uzyskiwania 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy o działalności organów władzy publicznej oraz 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy pełniących funkcje 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy.
4. ma prawo udziału w 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy i wyborach Prezydenta RP, posłów, senatorów i 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy do organów samorządu terytorialnego.
5. ma prawo do 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy społecznego w razie 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy do pracy ze względu na chorobę lub 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy oraz po osiągnięciu wieku 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy, a także w przypadku pozostawania bez pracy nie z własnej woli i w sytuacji braku innych 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy utrzymania.
6. niezależnie od jego sytuacji materialnej ma zapewniony równy dostęp do 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy opieki zdrowotnej finansowanej ze środków 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy.
7. ma zapewniony przez władze publiczne 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy dostęp do 1. mediów, 2. publicznych, 3. prywatnych, 4. inwalidztwo, 5. kandydowania, 6. starczego, 7. dostępu, 8. środków, 9. za granicą, 10. publiczne, 11. osób, 12. wykształcenia, 13. emerytalnego, 14. referendach, 15. informacji, 16. zabezpieczenia, 17. niezdolności, 18. ambasadorskiej, 19. przedstawicieli, 20. dyplomatycznej, 21. niejednakowych, 22. wstępowania, 23. świadczeń, 24. raportów, 25. równy.

Polecenie 4

Zastanów się i sporządź listę rzeczy ruchomych, będących w posiadaniu przeciętnego obywatela, które mogłyby być oddane przez niego w ramach obowiązku świadczeń rzeczowychświadczenia rzeczoweświadczeń rzeczowych na rzecz obrony kraju.

R1KR88Ya76Mfm

Słownik

grupa koleżeńska

grupa ludzi, których łączą silne więzi wynikające z faktu, że są to osoby znające się osobiście, przebywające ze sobą przez dłuższy czas (z racji zamieszkiwania w bliskim sąsiedztwie bądź stałego kontaktu), oparte na wspólnych zainteresowaniach lub sposobach wspólnego spędzania czasu

grupa społeczna

podstawowa komórka, w której funkcjonuje człowiek i na której opiera się działanie całego społeczeństwa, funkcjonowanie grup społecznych z jednej strony pozwala jednostce na dokonanie samoidentyfikacji i pozwala zaakcentować odrębność od innych członków społeczności, a z drugiej uczy umiejętności współpracy i odnajdowania się w ramach większej społeczności, ponadto obecność w grupie społecznej pozwala jednostce realizować własne potrzeby

interakcja społeczna

proces wzajemnego oddziaływania co najmniej dwóch osób; nie wymaga on kontaktów bezpośrednich tych osób (zwanych aktorami społecznymi), lecz może opierać się na relacjach pośrednich; w toku interakcji kształtują się osobowości i tożsamość jednostek oraz kreowane są role społeczne; społeczeństwo z perspektywy interakcji przybiera postać rozbudowanej sieci wzajemnych oddziaływań jednostek

jurysdykcja

prawo sądzenia, które ma dany dany podmiot (organ); uprawnienie do rozpoznawania i rozstrzygania danych spraw

konstytucja

(od łac. constituo – urządzać, ustanawiać, regulować); akt prawny; ustawa zasadnicza, która ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie

świadczenia rzeczowe

na urzędy i instytucje państwowe, przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych, polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego

RyvBYShHL1m6E

2. Dobro wspólne jako podstawa życia wspólnego

4. Sprawiedliwość społeczna jako zasada udziału członków wspólnoty w dobru wspólnym

Obowiązki jednostki względem wspólnoty

Grupa jako wspólnota obowiązków

Państwo jako wspólnota obywateli

Uniwersalistyczna i indywidualistyczna koncepcja praw

Relacje między prawami a obowiązkami obywatelskimi

Podsumowanie

Słownik