Społeczności i wspólnoty
Państwo jako organizacja polityczna
Zdefiniujesz pojęcie państwa.
Scharakteryzujesz państwo jako organizację polityczną.
Wskażesz główne atrybuty państwa.
Żyjemy i funkcjonujemy w ramach państwa. Stało się to dla nas rzeczą naturalną i oczywistą. Nie zastanawiamy się, dlaczego doszło do powstania takiej struktury, jakie znaczenie ma w naszym życiu. Często sprowadzamy instytucję państwa do naszych obowiązków wobec niego (płacenie podatków), co niekoniecznie nam się podoba.
Definicja państwa
Państwo to dość szerokie pojęcie, które trudno jednoznacznie określić. Definiowane było na rozmaite sposoby. Na przykład według Arystotelesa stanowi ono naturalną formę społeczeństwa. Twierdził on, że człowiek jest z natury stworzony do życia w państwie
, dlatego powinno ono dobrze pasować do społeczeństwa i warunków, w których żyje. Katolicka nauka społeczna natomiast rozumiała państwo jako społeczność, której podmiotem jest naturalna grupa ludzi wspólnie dążąca do realizacji określonych celów. Inne teorie mówią z kolei, że państwo to organizacja grupy społecznej żyjącej na pewnym terytorium, mającej suwerenną władzę oraz uznanie na arenie międzynarodowej. A jeszcze inne – że jest to związek polityczny, w którym władza prawomocna korzysta ze środków panowania nad społeczeństwem lub korporacją terytorialną wyposażoną w bezpośrednią, samorodną władzę zwierzchnią oraz osobowość prawną.
We współczesnym świecie przeważnie definiuje się państwo jako polityczną organizację społeczeństwa obejmującą ludzi stale osiadłych na określonym terytorium, mającą aparat władzy, ustrój i prawa oraz zdolność do nawiązywania i utrzymywania stosunków międzynarodowych z innymi państwami.
Typy państw
Wyróżniamy cztery podstawowe typy państw, z którymi możesz się zapoznać na ilustracji interaktywnej. Podział ten uwzględnia stosunki społeczne, ekonomiczne oraz polityczne.
W niektórych państwach funkcjonowali też plebejusze – druga grupa wolnych ludzi. Jednak ich prawa były ograniczone, nie mogli np. sprawować władzy.
Ten typ państwa dominował w starożytności., 2. Państwo feudalne Ten typ wyewoluował z systemu niewolniczego bądź w wyniku przechodzenia plemion wędrowny w tryb osiadły. W państwach feudalnych wykształciły się warstwy społeczne: szlachta, duchowieństwo, mieszczaństwo, chłopi. Typ ten opierał się na własnościach ziemskich, które należały do najzamożniejszych warstw., 3. Państwo kapitalistyczne Typ państwa kapitalistycznego powstał w wyniku walki z feudalnym absolutyzmem. W rezultacie rewolucji burżuazyjnej i uchwalenia Deklaracji praw człowieka i obywatela niższe warstwy społeczne zyskały prawa, które powinny być respektowane. Podstawą państwa kapitalistycznego jest liberalizm, swoboda w dziedzinie gospodarki, prawo własności i ochrona prawna. Ten typ państwa zakłada, że wszyscy są równi wobec prawa bez względu na pochodzenie, majątek, religię, rasę lub narodowość. Każdy, kto uważa, że jego prawa zostały naruszone, może zwrócić się w tej kwestii do odpowiednich instytucji., 4. Państwo socjalistyczne W państwie socjalistycznym gospodarka opiera się na zasadzie własności społecznej środków produkcji oraz na centralnym planowaniu rozwoju gospodarki narodowej. Powoduje to ograniczenie lub likwidację sektora prywatnego w gospodarce. W społeczeństwie obowiązuje podział na klasy: robotniczą (wiodącą), pracujące chłopstwo i pracującą inteligencję.
W państwie tego typu wiodącą rolę odgrywa partia komunistyczna.
Zapoznaj się z tekstem, a następnie wykonaj ćwiczenie.
Manifest Partii Komunistycznej(…) pierwszym krokiem rewolucji robotniczej jest wydźwignięcie proletariatu w klasę panującą, wywalczenie demokracji. Proletariat użyje swojego panowania politycznego po to, by krok za krokiem wyrwać z rąk burżuazji cały kapitał, by scentralizować wszystkie narzędzia produkcji w ręku państwa, tj. w ręku zorganizowanego jako klasa panująca proletariatu i by możliwie szybko zwiększyć masę sił wytwórczych.
Źródło: Fryderyk Engels, Karol Marks, Manifest Partii Komunistycznej, 1848, dostępny w internecie: marxist.org [dostęp 29.11.2020].
Formy państw
Zamieszona poniżej prezentacja przedstawi Ci podział państw ze względu na ich formę rządów, reżim polityczny i ustrój terytorialny.
Zapoznaj się z tekstami i wykonaj polecenie.
Źródło I
Demokratyczne i niedemokratyczne reżimy polityczneW wyniku obserwacji i analizy wielu historycznych oraz współczesnych organizacji państwowych i ukształtowanych w nich systemów rządów, politologia zwykła wyróżniać dwa zasadnicze typy reżimu politycznego: demokratyczny oraz niedemokratyczny (…). Wśród reżimów niedemokratycznych zwykło się dzielić reżimy na autorytarne i totalitarne.
Źródło: Justyna Grażyna Otto, Demokratyczne i niedemokratyczne reżimy polityczne, dostępny w internecie: elipsa.pl [dostęp 20.04.2020].
Źródło II
Słownik języka polskiego PWNsystem rządzenia, w którym cała władza należy do jednego człowieka i jest sprawowana poza jakąkolwiek kontrolą społeczną
Źródło: Słownik języka polskiego PWN: Autokracja.
Zapoznaj się z tekstem, a następnie wykonaj ćwiczenie.
Historia ładu politycznego. Od czasów przedludzkich do rewolucji francuskiejW Afryce istnieje stosunkowo niewiele regionów o wyraźnych granicach naturalnych. Fakt ten wybitnie utrudniał terytorialnym władcom rozszerzanie zasięgu swojej administracji i kontrolowanie ludności. Mała gęstość zaludnienia oznaczała, że zazwyczaj dostępne były nowe ziemie; mieszkańcy mogli zareagować na groźbę podboju, po prostu wycofując się w głąb buszu. Konsolidacja państw w wyniku wojen zaborczych nigdy nie dokonała się w Afryce na taką skalę jak w Europie po prostu dlatego, że motywy i możliwości podbojów były znacznie bardziej ograniczone. Zdaniem Herbsta oznacza to, że nigdy nie nastąpiło tu przejście od plemiennej do terytorialnej koncepcji władzy o jasno określonych granicach administracyjnych podobnych tym, jakie istniały w Europie.
Źródło: Francis Fukuyama, Historia ładu politycznego. Od czasów przedludzkich do rewolucji francuskiej, tłum. Norbert Radomski, Poznań 2013, s. 113.
Główne atrybuty państwa
Z organizacją państwa związane są atrybuty, które warunkują jego funkcjonowanie pod względem politycznym, administracyjnym i społecznym.
Zapoznaj się z tekstem, a następnie wykonaj ćwiczenie.
Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowychArt. 3.1. Komornik jest organem władzy publicznej w zakresie wykonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym.
Źródło: Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, dostępny w internecie: isap.sejm.gov.pl [dostęp 29.11.2020].
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
Japonia nakłada nowe sankcje na Rosję40 osób, w tym były prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz, a także dwie firmy działające na Krymie zostały objęte sankcjami zatwierdzonymi dziś przez Japonię. Powód? Zaanektowanie przez Rosję Krymu i destabilizowanie Ukrainy. Nowe sankcje, które zostały zapowiedziane w ubiegłym tygodniu, były jeszcze przed ogłoszeniem nazwane przez Moskwę nieprzyjaznym i nieprzemyślanym aktem, opartym na całkowicie błędnej ocenie tego, co dzieje się na Ukrainie – pisze AFP.
Źródło: PAP/MS, Japonia nakłada nowe sankcje na Rosję, 5.08.2014, dostępny w internecie: forbes.pl.
Funkcje państwa
Współczesne państwa pełnią wobec swoich obywateli różne, bardziej lub mniej dostrzegalne na co dzień funkcje. Funkcją państwa nazywamy całokształt działalności państwa w określonej dziedzinie. Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, do czego potrzebne jest nam państwo. Nie zadajemy sobie pytania, jak by nam się żyło, gdyby państwa nie było. Jego istnienie jest dla nas oczywiste. Nie zastanawiamy się również nad tym, czy nasz udział w życiu państwa wpływa stymulująco na jego funkcjonowanie. Nie szanujemy jego instytucji i nie przestrzegamy stanowionego przez nie prawa. Mamy natomiast często oczekiwania wobec państwa. Przyjrzyjmy się zatem obszarom, w które współczesne państwa powinny ingerować, aby ich mieszkańcy mogli dostrzec, że państwo spełnia swoje zadania wobec nich. Obszary te przedstawia poniższa tabela.
Oczekiwania społeczne | Instytucjonalne działania państwa |
|---|---|
zapewnienie bezpieczeństwa | uprawomocniony suwerennymi działaniami instytucji państwowych monopol państwa na użycie przymusu fizycznego |
wolność | konstytucyjnie zagwarantowane prawa jednostki oraz podział władzy i poszanowanie praw mniejszości |
równość | zasada suwerenności narodu realizowana przez prawne gwarancje powszechności i równości prawa wyborczego oraz praw obywatelskich |
braterstwo | wprowadzenie zasady sprawiedliwości społecznej, system państwa opiekuńczego realizowany zgodnie z oczekiwaniami obywateli i możliwościami państwa |
ochrona środowiska naturalnego | prawna gwarancja każdego obywatela do życia w czystym środowisku naturalnym i wiedzy na temat działań państwa w celu hamowania dewastacji środowiska oraz jakości życia i wpływu zanieczyszczeń na życie i zdrowie jednostki |
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj zadanie.
Współczesne ujęcie funkcji państwaFunkcja innowacyjna oparta jest na procesie zmian, które zostają wprowadzone do instytucji państwa. Wskazanie kierunku tych zmian, czy też zapoczątkowanie, jest tu sprawą kluczową. W systemie mogą pojawić się nowe elementy, które wpływają na zmiany tego systemu lub zasady jego funkcjonowania. Andrzej Korybski wskazuje jako przykład „przeobrażenia struktury własnościowej”, które dokonały się w Polsce po 1989 r. Czy jednak nie należałoby zwrócić uwagę, iż innowacja stanowi także, a może przede wszystkim, nowy pomysł, rozwiązanie, które powoduje, że dane państwo może lepiej funkcjonować, i w pewien sposób jest to związane z procesem modernizacji.
W każdym wypadku bardzo dużo zależy od osób, które odgrywają ważną rolę w systemie i przyjmują przez to powinność liderów, mając za sobą określone uprawnienia i cały system organizacji państwa. Niewątpliwie nie tylko jednostki są ważne w całym procesie, ale mogą być decydujące.
Źródło: Krzysztof Sidorkiewicz, Współczesne ujęcie funkcji państwa, „Studia Elbląskie” 2010, nr 11.
Podsumowanie
Najwyższą, legalną formą zorganizowania grupy społecznej dla realizacji określonych celów jest państwo. Dobre i sprawne państwo chroni swych obywateli od zagrożeń zewnętrznych i wewnętrznych oraz zapewnia im dogodne warunki egzystencji i rozwoju. Na arenie międzynarodowej, przy wykorzystaniu służb dyplomatycznych, państwo może utrzymywać stosunki z innymi podmiotami tej rangi (innymi państwami), a także organizacjami międzynarodowymi. Na przestrzeni wieków ukształtowały się różne formy państw o skrajnie odmiennie funkcjonującej władzy. Formą państwa, w której władza pochodzi od suwerennego narodu, istnieje pluralizm polityczny i trójpodział równoważących się władz jest państwo demokratyczne. W takim państwie obecnie żyjemy i zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej stanowi ono dobro wspólne wszystkich obywateli.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatoweArt. 35
Nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia.
Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia. (…)
Art. 42
Niespełnianie (…) obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Źródło: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, dostępny w internecie: isap.sejm.gov.pl [dostęp 24.07.2020].
Słownik
terytorium, które ze wszystkich stron otoczone jest przez terytorium lądowe innego państwa
dosłownie: upoważnienie do działania; pozwolenie rządzącym na dokonywanie wiążących decyzji w imieniu rządzonych i za ich aprobatą; także wszystkie działania mające na celu przekonanie opinii publicznej, że istniejące instytucje polityczne są najodpowiedniejsze i właściwe dla rządzonych
organizacja, która działa na rzecz wybranego interesu, jednak nie ma na celu osiągnięcia zysku; nie jest organem administracji publicznej ani rządowej
zgodnie z prawem międzynarodowym: obszar, na którym stosuje się umowny obowiązek likwidacji, zakaz budowy i utrzymywania w przyszłości wszystkich lub niektórych (oznaczonych) obiektów wojskowych, środków walki i sił zbrojnych na określonym terytorium
uporządkowany zbiór obowiązujących norm prawnych