Społeczności i wspólnoty
Sposoby uzyskania obywatelstwa polskiego
Przeanalizujesz sposoby nabywania obywatelstwa polskiego z mocy prawa.
Porównasz, czym różni się nabycie obywatelstwa w drodze nadania, uznania i przywrócenia.
Scharakteryzujesz kryteria, od których uzależnione jest uznanie cudzoziemca za obywatela polskiego.
W filmie Terminal Tom Hanks wcielił się w człowieka, który podczas lotu samolotem dowiedział się, że jego państwo przestało istnieć. Zupełnie nieoczekiwanie stał się apatrydą – człowiekiem pozbawionym państwa, obywatelstwa, paszportu i praw, jakie przysługują obywatelom poszczególnych krajów. Nie mógł opuścić lotniska; tytułowy terminal na długie miesiące stał się jego domem.
Pojęcie obywatelstwa
Obywatelstwem nazywamy więź prawną łączącą państwo z jego mieszkańcami. Na jej mocy obywatele mają określone prawa i obowiązki względem państwa, a państwo określone prawa i obowiązki wobec obywateli. Każdy kraj w sposób indywidualny określa zasady nabywania i zrzekania się obywatelstwa. W prawie międzynarodowym jest wyraźny trend mający eliminować sytuacje, gdy obywatele jakiegoś państwa stają się apatrydamiapatrydami lub mogą się posługiwać licznymi paszportami.
Obowiązujące w Rzeczpospolitej Polskiej prawo stwierdza, że obywatelami polskimi są osoby mające polskie obywatelstwo.
Dokumentem potwierdzającym obywatelstwo oprócz dowodu osobistego jest także paszport. Poniżej możesz zapoznać się z filmem samouczkiem, który przedstawi Ci kroki jakie musisz podjąć aby uzyskać polski paszport.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RGLkYXyr2BuYb
Film nawiązujący do treści materiału pod tytułem Jak uzyskać paszport?
Ustawa o obywatelstwie polskim
Zasady, warunki oraz tryb nabywania i utraty obywatelstwa polskiego, potwierdzania jego posiadania lub utraty, a także właściwość organów w tych sprawach określa ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, jednak podstawą są zapisy w Konstytucji RP.
Zgodnie z ustawą obywatelstwo polskie nabywa się z mocy prawa, przez nadanie, uznanie lub przywrócenie. Określa ona podstawowe zasady związane z polskim obywatelstwem:
W art. 2 jest zawarta zasada ciągłości obywatelstwa polskiego, w myśl której osoby mające obywatelstwo polskie, w chwili wejścia jej w życie, zachowują je.
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskimW dniu wejścia w życie niniejszej ustawy obywatelami polskimi są osoby, które posiadają obywatelstwo polskie na podstawie dotychczasowych przepisów.
Źródło: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl.
Art. 3 mówi o zasadzie braku wyłączności obywatelstwa polskiego. Tym samym obywatele państwa polskiego mogą mieć inne obywatelstwa, z tym jednak zastrzeżeniem, że w Rzeczypospolitej Polskiej mają się posługiwać obywatelstwem polskim.
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
Obywatel polski posiadający równocześnie obywatelstwo innego państwa ma wobec Rzeczypospolitej Polskiej takie same prawa i obowiązki jak osoba posiadająca wyłącznie obywatelstwo polskie.
Obywatel polski nie może wobec władz Rzeczypospolitej Polskiej powoływać się ze skutkiem prawnym na posiadane równocześnie obywatelstwo innego państwa i na wynikające z niego prawa i obowiązki.
Źródło: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl.
Art. 5 Ustawy o obywatelstwie polskim mówi o równouprawnieniu małżonków w obywatelstwie polskim.
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskimZawarcie związku małżeńskiego przez obywatela polskiego z osobą niebędącą obywatelem polskim nie powoduje zmian w obywatelstwie małżonków.
Źródło: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl.
W dniu wejścia w życie ustawy obywatelami polskimi są osoby, które posiadają obywatelstwo polskie na podstawie dotychczasowych przepisów. – 1. Zasada ciągłości obywatelstwa, 2. Zasada braku wyłączności obywatelstwa, 3. Zasada równouprawnienia, 4. Zasada wyłączności obywatelstwa
Art. 3.
1. Obywatel polski posiadający równocześnie obywatelstwo innego państwa ma wobec Rzeczypospolitej Polskiej takie same prawa i obowiązki jak osoba posiadająca wyłącznie obywatelstwo polskie.
2. Obywatel polski nie może wobec władz Rzeczypospolitej Polskiej powoływać się ze skutkiem prawnym na posiadane równocześnie obywatelstwo innego państwa i na wynikające z niego prawa i obowiązki. – 1. Zasada ciągłości obywatelstwa, 2. Zasada braku wyłączności obywatelstwa, 3. Zasada równouprawnienia, 4. Zasada wyłączności obywatelstwa
Nabycie obywatelstwa polskiego z mocy prawa
Nabycie obywatelstwa polskiego z mocy prawa może nastąpić na trzy sposoby:
przez urodzenie, gdy:
co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim (prawo krwi);
dziecko urodziło się lub zostało znalezione na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (prawo ziemi), a jego rodzice są nieznani, nie mają żadnego obywatelstwa lub ich obywatelstwo jest nieokreślone.
przez przysposobienieprzysposobienie - polskie obywatelstwo nabywa małoletnimałoletni cudzoziemiec, przysposobiony przez osobę lub osoby mające obywatelstwo polskie, jeżeli przysposobienie pełne nastąpiło przed ukończeniem przez niego 16 lat (w takiej sytuacji przyjmuje się, że małoletni nabył obywatelstwo polskie z dniem urodzenia);
wskutek repatriacjirepatriacji - zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji, obywatelstwo polskie z mocy prawa nabywa też z dniem przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej osoba przybywająca tu na podstawie wizy krajowej w celu repatriacji wydanej na podstawie decyzji konsula.; obywatelstwo polskie w drodze repatriacji nabywa również małoletni pozostający pod władzą rodzicielską repatrianta.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
Poród w samolocie. Jakie obywatelstwo będzie miało dziecko?Jakie obywatelstwo będzie miało dziecko, jeżeli poród odbył się nad wodami międzynarodowymi lub na pokładzie samolotu, którego linie lotnicze nie należą do kraju pochodzenia matki? Obywatelka Polski Katarzyna J. jest żoną Meksykanina. Małżeństwo mieszka w Acapulco. Katarzyna J. jest pasjonatką jogi. Będąc w ciąży, postanowiła polecieć do Deli na kurs medytacji. Po pobycie w Indiach poleciała amerykańskimi liniami Air America do Dallas, gdzie mieszkają rodzice męża. Przelatując nad Oceanem Atlantyckim, urodziła dziecko. Jakie obywatelstwo będzie ono miało? (…)
W USA obowiązuje prawo ziemi. Zgodnie z przepisami dziecko urodzone na pokładzie Air America będzie miało amerykańskie obywatelstwo. Z kolei polskie ustawodawstwo mówi, że obywatelstwo naszego kraju nabywa się, m.in. przez urodzenie z rodziców, z których co najmniej jedno jest obywatelem Polski, czyli matka dziecka, Katarzyna J.
Źródło: Alicja Deneka, Poród w samolocie. Jakie obywatelstwo będzie miało dziecko?, 9.05.2019, dostępny w internecie: prawo.gazetaprawna.pl [dostęp 18.12.2019].
Nadanie obywatelstwa polskiego
Nadawanie obywatelstwa polskiego należy do prerogatyw Prezydenta RP.
Oto kolejne kroki prowadzące do nadania obywatelstwa polskiego:
Nadanie obywatelstwa polskiego następuje na wniosek cudzoziemca skierowany do Prezydenta RP, złożony za pośrednictwem wojewody lub konsula. Wojewoda i konsul przekazują Prezydentowi RP za pośrednictwem ministra spraw wewnętrznych wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego wraz z odpowiednimi dokumentami wymienionymi w ustawie oraz własną opinią. Przed przekazaniem wniosku Prezydentowi RP minister spraw wewnętrznych zwraca się do Komendanta Głównego Policji, szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a w razie potrzeby do innych organów o udzielenie informacji, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie o nadanie obywatelstwa, i sporządza opinię dotyczącą wniosku. Prezydent RP może również zażądać od wojewody, konsula lub ministra spraw wewnętrznych przekazania mu wniosku o nadanie obywatelstwa polskiego bezpośrednio, bez względu na stadium postępowania. Prezydent RP nadaje obywatelstwo polskie lub odmawia jego nadania w formie postanowienia.
Uznanie za obywatela polskiego
Za polskiego obywatela może być uznany cudzoziemiec, który spełnia określoną listę wymagań dotyczących m.in. znajomości języka polskiego, wieku, a także podstawy, ciągłości i minimalnego czasu pobytu na terytorium RP. W niektórych przypadkach ważne jest również posiadanie stałego miejsca zamieszkania w Polsce i stabilnego źródła dochodów. Uzyskanie obywatelstwa w tym trybie przepisy ułatwiają uchodźcom, bezpaństwowcom, osobom o polskim pochodzeniu lub mającym Kartę Polaka, małżonkom i dzieciom obywateli polskich.
Wniosek o uznanie za obywatela polskiego składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której ten wniosek dotyczy. Przed wydaniem decyzji w sprawie wniosku, wojewoda zwraca się do komendanta wojewódzkiego policji oraz dyrektora delegatury Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego o udzielenie informacji, czy nabycie przez cudzoziemca obywatelstwa polskiego nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.
Rozważ, jakie korzyści i problemy wynikają z posiadania tzw. podwójnego obywatelstwa.
Różne są obowiązki wobec obywateli i jakże różne prawa. Na przykład często zmuszeni jesteśmy do obowiązku służby wojskowej czy obowiązkowego głosowania. Biurokracja, którą trzeba przejść, kiedy zdecydujemy się na wnioskowanie o podwójne obywatelstwo czasem bywa uciążliwa oraz łączy się z kosztami. Często, aby je uzyskać, trzeba mówić w języku danego kraju, zdać odpowiednie testy. Władanie wieloma językami uznajemy za zaletę, jednak dla niektórych osób cały proces nauki może być trudnym krokiem w drodze do uzyskania podwójnego obywatelstwa.
Źródło: epodreczniki.pl.
Przywrócenie obywatelstwa polskiego
Obywatelstwo polskie może być na jego wniosek przywrócone cudzoziemcowi, który utracił je przed dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie wskazanych w ustawie wcześniej obowiązujących przepisów przewidujących możliwość utraty obywatelstwa.
Obywatelstwo polskie przywraca minister właściwy do spraw wewnętrznych w drodze decyzji. Obywatelstwo nie może być przywrócone, jeśli stanowiłoby to zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, lub cudzoziemiec, który złożył wniosek o przywrócenie obywatelstwa polskiego, działał na szkodę Polski, a zwłaszcza jej niepodległości i suwerenności, albo uczestniczył w łamaniu praw człowieka.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
Przywrócenie obywatelstwa polskiego cudzoziemcomInformacje zgodne ze stanem prawnym na dzień: 2019‑06‑11
Cudzoziemcy od 15 maja 2012 r. mogą starać się o obywatelstwo polskie, które w przeszłości posiadali i utracili je przed 1 stycznia 1999 r. Decyzję o przywrócenie obywatelstwa polskiego podejmuje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek osoby zainteresowanej. 15 maja 2012 r. weszły w życie przepisy ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim oraz rozporządzenia z 8 maja 2012 r. w sprawie wzoru formularza wniosku o przywrócenie obywatelstwa polskiego oraz fotografii dołączanej do wniosku. Z procedury przywrócenia obywatelstwa polskiego mogą skorzystać m.in. osoby, które na przełomie sierpnia 1962 r. i grudnia 1998 r. nabyły obce obywatelstwo oraz uzyskały zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na obce, a tym samym utraciły obywatelstwo polskie. Cudzoziemcy, którzy w przeszłości mieli obywatelstwo polskie i utracili je przed 1 stycznia 1999 r., mogą starać się o jego przywrócenie u ministra właściwego do spraw wewnętrznych. W tym celu cudzoziemiec musi się zwrócić do ministra właściwego do spraw wewnętrznych ze specjalnym wnioskiem. Natomiast cudzoziemiec zamieszkujący poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powinien złożyć wniosek o przywrócenie obywatelstwa polskiego za pośrednictwem konsula właściwego ze względu na miejsce zamieszkania. Cudzoziemcy, którzy utracili obywatelstwo polskie po 1 stycznia 1999 r., mogli i nadal mogą występować o nadanie obywatelstwa polskiego przez Prezydenta RP.
Źródło: Przywrócenie obywatelstwa polskiego cudzoziemcom, 11.06.2019, dostępny w internecie: powroty.gov.pl [dostęp 18.12.2019].
Zrzeczenie się obywatelstwa polskiego
Obywatel polski, który zrzeka się obywatelstwa polskiego, traci je po uzyskaniu na to zgody Prezydenta RP.
Wniosek o wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego składa się osobiście lub korespondencyjnie z podpisem poświadczonym urzędowo, za pośrednictwem wojewody lub konsula.
Wojewoda lub konsul przekazują wniosek wraz z dokumentami wymaganymi w ustawie Prezydentowi RP za pośrednictwem ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Minister właściwy do spraw wewnętrznych, przed przekazaniem wniosku Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, zwraca się do Komendanta Głównego Policji, szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a w razie potrzeby do innych organów, o udzielenie informacji, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie o wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego, i sporządza opinię dotyczącą wniosku.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej po otrzymaniu wniosku może zwrócić się do właściwych organów, organizacji lub instytucji o udzielenie informacji, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie o zrzeczenie się obywatelstwa polskiego.
Wojewoda, konsul i minister właściwy do spraw wewnętrznych przekazują wniosek o wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego bezpośrednio Prezydentowi RP w każdym przypadku, gdy prezydent tak zadecyduje, bez względu na stadium postępowania.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wyraża zgodę na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego lub odmawia jej wyrażenia w formie postanowienia (należy to do jego prerogatyw).
Zapoznaj się z materiałem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
Podsumowanie
Obywatelstwo polskie można nabyć poprzez urodzenie się w sytuacji, gdy co najmniej jeden z rodziców jest polskim obywatelem, lub poprzez urodzenie się na terytorium Polski, gdy rodzice pozostają nieznani, nie mają żadnego obywatelstwa albo jest ono nieokreślone. W pierwszym przypadku mówimy o zasadzie prawa krwi – obywatelstwo uzyskujemy po rodzicach. W drugim przypadku jest to zasada prawa ziemi, kiedy obywatelstwo jest przyznawane na podstawie miejsca urodzenia.
Naturalizacja w prawie polskim opiera się na ustawie z 2 kwietnia 2009 roku o obywatelstwie polskim. Na jej podstawie wyróżniamy następujące metody nabycia polskiego obywatelstwa:
Przez nadanie polskiego obywatelstwa przez Prezydenta RP lub uznanie za obywatela polskiego na drodze decyzji administracyjnej wydanej przez wojewodę.
Przez uznanie, jeśli obcokrajowiec wystąpi o obywatelstwo, zna język polski, nie jest zagrożeniem dla bezpieczeństwa kraju i spełnia określone kryteria.
Słownik
osoba, której żadne państwo nie uznaje za swojego obywatela, czyli osoba niemająca żadnego obywatelstwa
w rozumieniu prawa cywilnego osoba poniżej 18 roku życia
nadanie cudzoziemcowi obywatelstwa państwa, na którego terytorium się osiedlił
inaczej adopcja; jest uznaniem dziecka innych rodziców, z którym nie ma więzi biologicznej, za własne
akcja przesiedlenia do kraju obywateli (np. jeńców wojennych, osób internowanych lub przymusowo przesiedlonych), którzy wskutek zmian granic lub działań wojennych znaleźli się na terytorium innych państw