Różnice społeczne
Wybrane problemy życia społecznego w Rzeczypospolitej Polskiej
Poznasz wybrane przyczyny problemów społecznych.
Przeanalizujesz wybrane rodzaje problemów życia społecznego.
Ocenisz jakie są możliwości rozwiązania wybranych problemów społecznych.
Paradoksem naszych czasów jest to, że zdobycze techniki i cywilizacji, których zadaniem jest ułatwienie człowiekowi egzystencji, stanowią zagrożenie, patologizują i skłaniają do zachowań dewiacyjnych. Rozwój medycyny i technologii żywienia z jednej strony ratuje życie – chroni przed chorobami i pozwala minimalizować cierpienie. Z drugiej, często obraca się przeciwko człowiekowi i prowadzi np. do uzależnienia od leków czy chemizacji żywności, szkodzi też zwierzętom (nadmierna antybiotykoterapia, testowanie kosmetyków) i środowisku.
Wybrane problemy życia społecznego
Problemy dotyczące opieki społecznej: ubóstwo, bezrobocie, euro‑sieroctwo, przemoc w rodzinie, bariery architektoniczne.
Nierówne szanse w życiu społecznym osób z rodzin dysfunkcyjnych.
Problemy dotyczące zdrowia i opieki: niska świadomość społeczna potrzeby uprawiania sportu, brak nawyków u wielu młodych osób zdrowego stylu życia, brak infrastruktury sportowej w dla mieszkańców, uboga oferta sportowo - rekreacyjna dla dzieci i młodzieży, osób dorosłych i seniorów, choroby cywilizacyjne.
Problemy dotyczące kultury: mały dostęp do kultury, brak tzw. kultury wysokiej, mała oferta dla seniorów, brak szacunku i tolerancji.
Problemy dotyczące edukacji i rynku pracy: bezrobocie, niewielkie zaplecze przemysłowo‑gospodarcze dające zatrudnienie, uboga informacja na temat rynku pracy, nieodpowiednie wykorzystanie funduszy z zewnątrz, niechęć mieszkańców do zakładania własnej działalności gospodarczej, brak możliwości dokształcania i przekwalifikowania się.
Bezrobocie
Problem bezrobocia w Polsce pojawił się w okresie transformacji systemowej.
Wprowadzenie planu Balcerowicza spowodowało duży wzrost bezrobocia w latach 1990–1994 (16,9% w lipcu 1994 r.), którego nikt nie przewidywał. Owszem, Leszek Balcerowicz mówił o kilkuprocentowym bezrobociu, ale nie kilkunastoprocentowym.
Po 1994 r. bezrobocie powoli spadało, aby w sierpniu 1998 r. uzyskać próg 9,5%. Potem znowu wzrastało i powoli zmniejszało swój poziom po wejściu Polski w struktury Unii Europejskiej. Kolejna fala zwiększająca poziom bezrobocia pojawiła się w wyniku kryzysu gospodarczego 2008–2009 i trwała aż do 2013 r. Od tego czasu poziom bezrobocia w Polsce maleje, a nawet słyszy się o braku rąk do pracy i konieczności sprowadzania pracowników spoza krajów UE.
Bezrobocie to... Możliwe odpowiedzi: 1. sytuacja, w której wszyscy poszukujący pracy bez problemu ją znajdują., 2. sytuacja, w której wszyscy członkowie danej społeczności nie mają pracy., 3. sytuacja, w której poszukujący pracy i chcący podjąć zatrudnienie nie mogą znaleźć pracy., 4. sytuacja, w której pozostający bez pracy jej nie szukają.
Przemoc w rodzinie
Przemoc i agresja to zjawiska, które budzą zainteresowanie całego społeczeństwa. Stały się przedmiotem wielu współczesnych analiz naukowych, medialnych, prawnych itp. Zjawiska te budzą negatywne odczucia społeczne, a sensacyjne doniesienia medialne każą nam wierzyć w to, że są one wszechobecne i ogarniają wszelkie dziedziny życia – życie polityczne, rodzinne, zawodowe, szkolne itd.
Zamieszczone poniżej dane statystyczne polskiej policji, dotyczą wszczynania procedury Niebieska Karta – A, mającej zapobiegać przemocy domowej. W przedstawionych wykresach liczby dotyczą działań podjętych w procedurze Niebieskie Karty wyłącznie przez policję (bez danych z działalności innych, upoważnionych do zwalczania przemocy domowej, podmiotów pozapolicyjnych).
- 1. zestaw danych:
- rok: 2016
- liczba wypełnionych formularzy Niebieska Karta – A (ogółem): 73531
- liczba formularzy wszczynających procedurę: 59590
- liczba formularzy dotyczących kolejnych przypadków przemocy w rodzinie w trakcie trwającej procedury: 13941
- 2. zestaw danych:
- rok: 2017
- liczba wypełnionych formularzy Niebieska Karta – A (ogółem): 75662
- liczba formularzy wszczynających procedurę: 61980
- liczba formularzy dotyczących kolejnych przypadków przemocy w rodzinie w trakcie trwającej procedury: 13682
- 3. zestaw danych:
- rok: 2018
- liczba wypełnionych formularzy Niebieska Karta – A (ogółem): 73 153
- liczba formularzy wszczynających procedurę: 59 829
- liczba formularzy dotyczących kolejnych przypadków przemocy w rodzinie w trakcie trwającej procedury: 13 324
- 4. zestaw danych:
- rok: 2019
- liczba wypełnionych formularzy Niebieska Karta – A (ogółem): 74 313
- liczba formularzy wszczynających procedurę: 61 076
- liczba formularzy dotyczących kolejnych przypadków przemocy w rodzinie w trakcie trwającej procedury: 13 237
- 5. zestaw danych:
- rok: 2020
- liczba wypełnionych formularzy Niebieska Karta – A (ogółem): 72 601
- liczba formularzy wszczynających procedurę: 59 701
- liczba formularzy dotyczących kolejnych przypadków przemocy w rodzinie w trakcie trwającej procedury: 12 900
- 1. zestaw danych:
- rok: 2016
- liczba osób, co do których istnieje podejrzenie, że są dotknięte przemocą (ogółem): 91 789
- w tym liczba kobiet: 66 930
- w tym liczba mężczyzn: 10 636
- w tym liczba małoletnich: 14 223
- 2. zestaw danych:
- rok: 2017
- liczba osób, co do których istnieje podejrzenie, że są dotknięte przemocą (ogółem): 92 529
- w tym liczba kobiet: 67 984
- w tym liczba mężczyzn: 11 030
- w tym liczba małoletnich: 13 515
- 3. zestaw danych:
- rok: 2018
- liczba osób, co do których istnieje podejrzenie, że są dotknięte przemocą (ogółem): 88 133
- w tym liczba kobiet: 65 057
- w tym liczba mężczyzn: 10 672
- w tym liczba małoletnich: 12 404
- 4. zestaw danych:
- rok: 2019
- liczba osób, co do których istnieje podejrzenie, że są dotknięte przemocą (ogółem): 88 032
- w tym liczba kobiet: 65 195
- w tym liczba mężczyzn: 10 676
- w tym liczba małoletnich: 12 161
- 5. zestaw danych:
- rok: 2020
- liczba osób, co do których istnieje podejrzenie, że są dotknięte przemocą (ogółem): 85 575
- w tym liczba kobiet: 62 866
- w tym liczba mężczyzn: 10 922
- w tym liczba małoletnich: 11 787
- 1. zestaw danych:
- rok: 2016
- liczba osób, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie (ogółem): 74 155
- w tym liczba kobiet: 5 461
- w tym liczba mężczyzn: 68 321
- w tym liczba nieletnich: 373
- 2. zestaw danych:
- rok: 2017
- liczba osób, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie (ogółem): 76 206
- w tym liczba kobiet: 5 878
- w tym liczba mężczyzn: 70 035
- w tym liczba nieletnich: 293
- 3. zestaw danych:
- rok: 2018
- liczba osób, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie (ogółem): 73 654
- w tym liczba kobiet: 6 045
- w tym liczba mężczyzn: 67 306
- w tym liczba nieletnich: 303
- 4. zestaw danych:
- rok: 2019
- liczba osób, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie (ogółem): 74 910
- w tym liczba kobiet: 6 448
- w tym liczba mężczyzn: 68 148
- w tym liczba nieletnich: 314
- 5. zestaw danych:
- rok: 2020
- liczba osób, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie (ogółem): 73 228
- w tym liczba kobiet: 6 677
- w tym liczba mężczyzn: 66 198
- w tym liczba nieletnich: 353
- 1. zestaw danych:
- rok: 2016
- liczba osób, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie będących pod wpływem alkoholu (ogółem): 46 537
- w tym liczba kobiet: 1 993
- w tym liczba mężczyzn: 44 499
- w tym liczba nieletnich: 45
- 2. zestaw danych:
- rok: 2017
- liczba osób, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie będących pod wpływem alkoholu (ogółem): 46 092
- w tym liczba kobiet: 2 028
- w tym liczba mężczyzn: 44 037
- w tym liczba nieletnich: 27
- 3. zestaw danych:
- rok: 2018
- liczba osób, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie będących pod wpływem alkoholu (ogółem): 43 182
- w tym liczba kobiet: 1 903
- w tym liczba mężczyzn: 41 257
- w tym liczba nieletnich: 22
- 4. zestaw danych:
- rok: 2019
- liczba osób, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie będących pod wpływem alkoholu (ogółem): 42 583
- w tym liczba kobiet: 2 126
- w tym liczba mężczyzn: 40 435
- w tym liczba nieletnich: 22
- 5. zestaw danych:
- rok: 2020
- liczba osób, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie będących pod wpływem alkoholu (ogółem): 39 798
- w tym liczba kobiet: 1 986
- w tym liczba mężczyzn: 37 781
- w tym liczba nieletnich: 31
Przemoc w rodziniePrzemoc to wszelkie nieprzypadkowe akty godzące w osobistą wolność jednostki lub przyczyniające się do fizycznej, a także psychicznej szkody osoby, wykraczające poza społeczne zasady wzajemnych relacji.
Źródło: Irena Pospiszyl, Przemoc w rodzinie, Warszawa 1994, s. 14.
Należy też rozróżniać pojęcia „agresja” i „agresywność”. Słowa te, podobnie jak agresja i przemoc, bywają używane zamiennie. Agresja to konkretne, dające się obserwować zachowania. Agresją są reakcje przeciwko sobie lub komuś, w formie jawnej, bezpośredniej lub ukrytej, pośredniej. Z kolei agresywność to pewien wzór zachowania jednostki. Agresywność nie jest wrodzona, a nabyta i utrwalona w procesie rozwoju i socjalizacji. Uwarunkowaniem zachowań agresywnych może być dziedziczenie, uszkodzenie centralnego układu nerwowego, choroby psychiczne. Agresywność jest często związana z reakcjami nieadekwatnymi do sytuacji u osoby, która nie potrafi kontrolować swoich emocji. Agresywność podlega leczeniu, np. w procesie psychoterapii.
Choroby cywilizacyjne
Choroby cywilizacyjne są nazywane chorobami społecznymi i tym samym stanowią problem społeczny. Ich źródłem nie jest ani zakażenie, ani inny czynnik biologiczny, ale szybki rozwój cywilizacji. Występują one globalnie zarówno w społeczeństwach wysoko rozwiniętych, jak i rozwijających się.
Polska nie jest wyjątkiem. Choroby cywilizacyjne stanowią u nas jedną z istotnych przyczyn zachorowalności i śmiertelności społeczeństwa, są więc wyzwaniem dla władz państwowych oraz każdego obywatela. Konsekwencje wywołane tymi chorobami pociągaja za sobą bardzo wysokie koszty społeczne i finansowe, dlatego warto wiedzieć, jak przeciwdziałać tym schorzeniom.
Przyczyny chorób cywilizacyjnych można podzielić na pośrednie oraz bezpośrednie.
Wykaz chorób cywilizacyjnych nie jest jednoznacznie ustalony. Możemy do nich zaliczyć m.in.:
Zapoznaj się z wykresem i wykonaj polecenie.
Podsumowanie
Współczesne społeczeństwo polskie boryka się z wieloma różnorodnymi problemami. Niektóre są konsekwencją wcześniejszego systemu polityczno‑gospodarczego, inne - efektem rozwoju społeczno‑gospodarczego współczesnego świata. Wszystkie jednak powinny być rozwiązywane, ponieważ mogą prowadzić do rozpadu więzi społecznych.
Wpływ bezrobocia na rodzinęRodziny bezrobotne nie korzystają także z dóbr kultury, turystyki, wyjazdów urlopowych, życia towarzyskiego. Bezrobotni rodzice ze względów ekonomicznych często rezygnują z podobnych form wypoczynku dla swoich dzieci. Tymczasem pobyt na świeżym powietrzu przez dłuższy czas (kolonie, obozy) wpływa nie tylko na samopoczucie człowieka, ale także w istotny sposób oddziałuje stymulująco na jego wydolność psychofizyczną i rozwój.
Zaburzenie poprzez bezrobocie funkcji ekonomicznej wpływa także na funkcję prokreacyjną. W młodszych generacjach bezrobocie, brak bezpieczeństwa materialnego, narastające trudności z uzyskaniem mieszkania wpływają na odkładanie decyzji matrymonialnych, co zresztą znajduje odbicie w statystyce demograficznej. Natomiast w rodzinach już istniejących stan niedostatku lub biedy skłania do ograniczenia liczby dzieci.
Degradacja materialna wpływa też na realizację funkcji opiekuńczo‑wychowawczej rodziny. Większość bezrobotnych to ludzie w wieku aktywnego rodzicielstwa. Utrata pracy zmienia dotychczasowe formy opieki nad dziećmi, szczególnie młodszymi. Bezrobocie z reguły oznacza odebranie dziecka z przedszkola, oczywiście ze względu na niemożność ponoszenia związanych z tym kosztów.
Źródło: Wpływ bezrobocia na rodzinę, [w:] Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2004, s. 228.
Zapoznaj się z charakterystyką choroby cywilizacyjnej i wykonaj polecenie.
Jest poważnym zaburzeniem psychicznym z grupy zaburzeń nastroju.
Przejawia się obniżeniem nastroju oraz zmniejszeniem aktywności i energii osoby na nią cierpiącej.
Bardzo utrudnia lub wręcz uniemożliwia normalne funkcjonowanie.
Jej objawy występują stale z różnym natężeniem lub gasną i nawracają.
Źródło: opracowanie własne.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj polecenie.
Program Profilaktyki Raka PłucaTo największy zabójca spośród nowotworów. Mogłoby być inaczej, gdyby był wykrywany na wczesnym etapie, kiedy zaatakował tylko miejscowo płuca. W Polsce w tak wczesnej fazie diagnozuje się zaledwie ok. 20 proc. przypadków (w 2016 roku – 22 proc.) (dane Krajowego Rejestru Nowotworów). To za mało, zwłaszcza że u tych pacjentów można zastosować optymalną terapię, dzięki której – jak wskazują onkolodzy – 75 proc. takich pacjentów przeżywa co najmniej 5 lat po rozpoznaniu choroby (w onkologii okres pięcioletniego przeżycia po diagnozie nowotworu ocenia się jako jego całkowite wyleczenie).
Jak podaje krajowy konsultant w dziedzinie onkologii prof. Maciej Krzakowski, w 2016 roku 47 proc. przypadków raka płuca wykryto w stadium rozsiania, czyli wtedy, gdy pojawiły się już przerzuty w odległych narządach, a 32 proc. – w tzw. stadium regionalnym, czyli gdy nowotwór zaatakował już pobliskie tkanki. To pogarsza rokowania. Rocznie w Polsce ok. 23 tysięcy osób dostaje diagnozę: „rak płuca” i mniej więcej tyle osób z powodu tej choroby w ciągu roku umiera. Aż 95 proc. chorych to byli lub obecni palacze tytoniu. Jak w każdym nowotworze wpływ na rozwój tej choroby mają też czynniki genetyczne. Objawy raka płuca na początku są bardzo skąpe lub wręcz ich brak. Zwykle są to:
kaszel;
duszność;
nawracające infekcje płucne;
chrypka;
ból;
podwyższona temperatura;
osłabienie;
chudnięcie.
Krajowy konsultant ds. onkologii prof. Maciej Krzakowski apeluje, by nie lekceważyć utrzymującego się, mimo leczenia objawowego, kaszlu, zwłaszcza wtedy, gdy zauważymy zmianę charakteru kasłania. Ostrzega, że chrypka pojawia się najczęściej wówczas, kiedy zaczyna już dochodzić do przerzutów. Dla osób szczególnie zagrożonych rakiem płuca opracowany został Ogólnopolski Program Wczesnego Wykrywania Raka Płuca (WWRP) za pomocą Niskodawkowej Tomografii Komputerowej (NDTK), który ma na celu nie tylko wzrost wiedzy na temat raka płuca, ale i wykrywanie go na wczesnym etapie.
Źródło: Ministerstwo Zdrowia, Program Profilaktyki Raka Płuca, 4.03.2020, dostępny w internecie: pacjent.gov.pl [dostęp 17.06.2020].
Słownik
zespół nabytego upośledzenia odporności
sytuacja, w której osoby chętne do pracy i chcące pracować nie mogą jej znaleźć
to osoba chętna i zdolna do podjęcia zatrudnienia, która:
nie jest nigdzie zatrudniona/nie ma dochodu miesięcznego w wysokości m.in. ½ minimalnego wynagrodzenia;
nie prowadzi własnej działalności gospodarczej;
nie uczy się w szkole ani nie jest studentem;
ukończyła 18 lat, ale nie osiągnęła wieku emerytalnego;
nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 2 ha;
nie jest tymczasowo aresztowana ani nie odbywa kary więzienia;
nie ma prawa do renty, emerytury ani żadnego innego zasiłku czy świadczenia
przewlekła obturacyjna choroba płuc
wielkość z dziedziny statystyki pokazująca nasilenie bezrobocia w danej społeczności
stosunek udziału osób bezrobotnych zarejestrowanych w PUP w stosunku do ludności aktywnej zawodowo z wyłączeniem pracowników jednostek budżetowych prowadzących działalność w zakresie obrony narodowej i bezpieczeństwa publicznego
reakcja organizmu na zewnętrzne bodźce, które wymagają szybkiej adaptacji do aktualnych warunków
substancje niebędące lekami lub substancjami mającymi znaczenie farmakologiczne, ale wywierające określony wpływ na organizm (najczęściej na ośrodkowy układ nerwowy) lub produkty zawierające takie substancje, na przykład: kawa, kakao, herbata, tytoń, napoje alkoholowe, napoje energetyzujące, alkohol i narkotyki