R1VEXENr2hmWe
Zdjęcie przedstawia maszerujący ulicą tłum ludzi. Czoło pochodu trzyma transparent z angielskim napisem: Marsz dla nauki.

Społeczeństwo obywatelskie

Marsz dla nauki, Waszyngton 2017. Protestujący zmierzają w stronę Kapitolu
Źródło: Becker1999, licencja: CC BY 2.0.

Społeczeństwo obywatelskie i jego polskie tradycje

Twoje cele
  • Wyjaśnisz pojęcie „społeczeństwo obywatelskie”.

  • Przeanalizujesz idee społeczeństwa obywatelskiego na ziemiach polskich.

  • Scharakteryzujesz etapy rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Polsce XX wieku.

bg‑gray2

Każdy z nas jest obywatelem jakiegoś państwa. Oprócz obywatelstwa łączy nas z nim wiele innych więzi: wspólne pochodzenie, patriotyzm, religia, kultura oraz język. Dlatego czujemy się jego częścią i chcemy, aby państwu i jego mieszkańcom działo się jak najlepiej. W tym celu często angażujemy swój czas i potencjał w działania na rzecz państwa, narodu czy społeczeństwa. Najłatwiej angażować się w działalność na obszarze, na którym żyjemy i mieszkamy, w szeroko rozumianym społeczeństwie lokalnym. Aby to było możliwe, muszą istnieć pewne uregulowania prawne, pozwalające obywatelom na działanie w ramach społeczeństwa obywatelskiego.

Społeczeństwo obywatelskie

Współcześnie społeczeństwem obywatelskim nazywamy taki typ społeczeństwa, którego członkowie charakteryzują się dużą aktywnością i samoorganizacją przy dążeniu do osiągnięcia wyznaczonego celu, bez pomocy ze strony państwa czy jego władz. Działa ono niezależnie od instytucji państwowych, realizując różne cele istotne dla społeczeństwa, których państwo nie może lub nie chce spełniać. By można było mówić o społeczeństwie obywatelskim, jego członkowie muszą mieć dużą świadomość dotyczącą potrzeb tego tworu. Dążenie do ich zaspokojenia pozwala na swobodną działalność publiczną obywateli, która pozostaje poza kontrolą państwa. Działalność takiego społeczeństwa opiera się na spontanicznych i żywiołowych inicjatywach oraz aktywności obywatelskiej.

Tak rozumiane społeczeństwo obywatelskie może istnieć wyłącznie w państwie demokratycznym. Pełny rozwój takiego społeczeństwa byłby niemożliwy bez świadomych politycznie obywateli oraz bez demokratycznych instytucji politycznych państwa.

RWDUeAPluBOsf
Ćwiczenie 1
Zaznacz jedną z kluczowych teorii dla idei społeczeństwa obywatelskiego. Możliwe odpowiedzi: 1. zasada suwerenności ludu, 2. domniemana umowa społeczna, 3. imperializm, 4. antydemokratyzm

Geneza społeczeństwa obywatelskiego

Część badaczy idei społeczeństwa obywatelskiego pierwszych jego śladów doszukuje się już w starożytności, w rozważaniach Arystotelesa i Cycerona. W dobie oświecenia i rozwoju myśli liberalnej John Locke uważał, że jest ono formą kontroli i nacisku ze strony wolnych obywateli na wybrany przez siebie rząd.

Termin „społeczeństwo obywatelskie” wywodzi się z koncepcji społeczeństwa cywilnego stworzonej przez Georga Wilhelma Friedricha Hegla. Definiował on społeczeństwo obywatelskie jako stan pośredni między instytucją rodziny a państwem. Hegel widział w tym proces doskonalenia organizowania się ludzi we wspólnotę najdoskonalszą, czyli państwo.

R18iBDMhe55Vy1
Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Dowiedz się, jaki wpływ miały jego poglądy na działalność Karola Marksa.
Źródło: domena publiczna.

Celem tego społeczeństwa było zaspokajanie swoich potrzeb. Do idei społeczeństwa cywilnego odwoływał się między innymi Karol Marks, który utożsamiał je z przedpolityczną, pozostającą poza kontrolą państwa sferą życia społecznego i politycznego. W 1949 roku w tłumaczeniu dzieł Marksa w Polsce zastąpiono pojęcie społeczeństwa cywilnego społeczeństwem obywatelskim. W 1989 roku zyskało ono olbrzymią popularność, gdy zostało użyte przez komunistów w celu stłumienia żądań dotyczących pełnoprawnego i pluralistycznego społeczeństwa politycznego oraz legitymizacji neoliberalnej transformacji.

Rozmaite definicje społeczeństwa obywatelskiego łączy jedna wspólna cecha: społeczeństwo takie zachowuje autonomię wobec instytucji państwa, by zlikwidować jego wszechobecność i odkryć złoty środek między etatyzacją i prywatyzacją ludzkiego współżycia. Każde państwo niedemokratyczne, a zwłaszcza państwo totalitarne, jest wrogie obywatelskości, gdyż łączy się ona z pewną niezależnością od władzy centralnej oraz pewnym stopniem autonomii niektórych segmentów społeczeństwa. Brak ingerencji państwa w instytucje niezależne od władzy politycznej, zapewniające samoorganizację społeczeństwa oraz stworzenie właściwych ram dla realizacji interesu publicznego stanowią bardzo istotne cechy definiujące społeczeństwo obywatelskie.

Ćwiczenie 2
RRRJPDKQRQSOV
Podaj, kto był twórcą pojęcia „społeczeństwo cywilne”. (Uzupełnij).
RqCzE2UL6vIgh
Kliknij przycisk Porównaj swoją odpowiedź i zaznacz odpowiedź najbliższą swojej. Możliwe odpowiedzi: 1. Karol Marks, 2. John Locke, 3. Jan Jakub Rousseau, 4. Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Ćwiczenie 3
R1E0PcuBC5Dqo
Zaznacz, która z wymienionych postaci miała wpływ na rozwój koncepcji społeczeństwa obywatelskiego. Możliwe odpowiedzi: 1. Włodzimierz Lenin, 2. Napoleon Bonaparte, 3. Alexis de Tocqueville, 4. Albert Einstein

Klasycy idei społeczeństwa obywatelskiego

RED24ENRZZ6JS1
Prezentacja.
Ćwiczenie 4
R13KEou5VnBzy
Zdecyduj, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe. Badania socjologiczne społeczeństwa obywatelskiego zapoczątkowane zostały przez Arystotelesa. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Ilość organizacji pozarządowych to wskaźnik upolitycznienia społeczeństwa. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Podstawą społeczeństwa obywatelskiego jest silne wojsko i sprawna policja. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Zaufanie to warunek współdziałania. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Dobrowolne zrzeszenia to – zdaniem Tocqueville’a – podstawa sukcesu społeczeństwa amerykańskiego. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Kapitał społeczny może być wskaźnikiem społeczeństwa obywatelskiego. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
1
Ćwiczenie 5
Zapoznaj się z tekstem dotyczącym rozumienia wspólnoty politycznej przez  Georga Hegla i wykonaj zadanie.
Zapoznaj się z tekstem dotyczącym rozumienia wspólnoty politycznej przez  Georga Hegla i wykonaj zadanie.
1
Zbigniew Andrzej Pełczyński Wolność, państwo, społeczeństwo. Hegel a problemy współczesnej filozofii politycznej

[Heglowskie państwo] jest wspólnotą polityczną, gdyż jest wspólnotą kulturową, ponieważ jego ustrój ugruntowany jest w kulturze narodowej, a jego polityczne instytucje są ściśle splecione i współzależne ze wszystkimi pozostałymi aspektami kultury i podobnie jak one wyrażają geniusz, charakter czy zasadę narodowej kultury.

CART7 Źródło: Zbigniew Andrzej Pełczyński, Wolność, państwo, społeczeństwo. Hegel a problemy współczesnej filozofii politycznej, Wrocław 1998, s. 60.
R1HBG853M6SJ3
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 6
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj zadanie.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj zadanie.
1
Anthony Giddens Socjologia

Społeczeństwo obywatelskie (civil society) – sfera aktywności lokująca się pomiędzy państwem a rynkiem, obejmująca rodzinę, szkoły, stowarzyszenia lokalne i instytucje pozagospodarcze. W aktywnych społeczeństwach demokratycznych „społeczeństwo obywatelskie” czy też kultura obywatelska odgrywa rolę kluczową.

CART10 Źródło: Anthony Giddens, Socjologia, Warszawa 2004, s. 734.
RR93HGMCQFKUR
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).

Tradycje społeczeństwa obywatelskiego w Polsce

W debacie publicznej panuje przekonanie, że w Polsce społeczeństwo obywatelskie było i jest słabo rozwinięte.

Należy jednak wziąć pod uwagę kontekst historyczny. Samo pojęcie społeczeństwa obywatelskiego weszło do codziennego języka polskiego dopiero w 1989 r., czyli wraz z transformacją ustrojową. Jednak już w XIX w., pod zaborami, można dostrzec samoorganizowanie się społeczeństwa polskiego: praca organiczna czy wspólny sprzeciw wobec polityki zaborców. Podobnie było w okresie II wojny światowej: Polacy zorganizowali tajne struktury państwowe podległe rządowi emigracyjnemu (Polskie Państwo Podziemne).

W okresie PRL budowanie społeczeństwa obywatelskiego było trudne. Istniały w okresie PRL organizacje, które były namiastką społeczeństwa obywatelskiego. Przykładem rolnicze organizacje spółdzielcze, które powstały jeszcze pod zaborami, ale po II wojnie światowej używane były przez władze polityczne jako narzędzie kontroli inicjatyw gospodarczych i społecznych. W wyniku tego, po roku 1989, starsi rolnicy są mocno sceptyczni w stosunku do ruchu spółdzielczego, a młodzi traktują go jako coś przeciwnego do tzw. „nowego ruchu spółdzielczego”.

Należy jednak zwrócić uwagę na lata 70. XX w. Wówczas to powstała opozycja wobec władzy. Do idei społeczeństwa obywatelskiego nawiązało jedno z haseł Jacka Kuronia, lidera opozycji: Zamiast palić komitety, zakładajcie własne!. Wkrótce potem powstał NSZZ „Solidarność”, który w 1981 r. przedstawił program budowy „Rzeczypospolitej samorządnej”, czyli budowy państwa opartego na społeczeństwie obywatelskim. W roku 1989 Solidarność przenosi się na osiedla, dzielnice, a nawet całe miejscowości – powstaje ruch Komitetów Obywatelskich, czyli terenowych struktur zwolenników Solidarności, których pierwotnym zadaniem była organizacja kampanii wyborczej przed wyborami 4 VI 1989 roku, ale z czasem stały się one znaczącą siłą polityczną w Polsce.

Polecenie 1

Zapoznaj się z linią chronologiczną. Za pomocą dostępnych źródeł uzupełnij oś o wybrane wydarzenie, które według ciebie jest istotne dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Polsce.

Zapoznaj się z linią chronologiczną.

RNMRmCet9w5m41
Linia chronologiczna przedstawiająca wydarzenia z początków rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. 1862 Cyprian Kamil Norwid. Zdjęcie przedstawia siedzącego na krześle, dojrzałego mężczyznę. Mężczyzna jest szczupły, drobnej budowy. Ma gęstą brodę i wąsy. Jego półdługie włosy są zaczesane do tyłu. Mężczyzna ubrany jest w garnitur. List Cypriana Kamila Norwida do Michaliny z Dziekońskich Zaleskiej Norwid stwierdza, że w Polsce nie ma silnego społeczeństwa obywatelskiego. List ten jest uważany za pierwszy dokument o społeczeństwie obywatelskim na ziemiach polskich.
Oto jest społeczność polska! Społeczność narodu, który nie zaprzeczam, iż o tyle jako patriotyzm wielki jest, o ile jako społeczeństwo jest żaden. Wszystko, co patriotyzmu i historycznego dotyczy uczucia, tak wielkie i wielmożne jest w narodzie tym, iż zaiste, że kapelusz zdejmam przed ulicznikiem warszawskim — ale — ale wszystko to, czego nie od patriotyzmu, czego nie od narodowego, ale czego od społecznego uczucia wymaga się, to jest tak początkujące, małe i prawie nikczemne, że strach wspominać o tym! (…) Jesteśmy żadnym społeczeństwem. Jesteśmy wielkim sztandarem narodowym.. 27.9.1939 - 13.1.1944 Schemat struktury organizacyjnej Polskiego Państwa Podziemnego. Ilustracja przedstawia schemat zatytułowany Polskie Państwo Podziemne. Na samej górze znajduje się Polski Rząd w Londynie i Prezydent RP. Niżej znajdują się: Rada Narodowa w Londynie, Naczelny Wódz, polityczna reprezentacja w kraju, Dowódca Armii Krajowej, Delegat Rządu RP, Kierownictwo Walki Podziemnej, Polska Administracja Podziemna, Armia Krajowa, Kierownictwo Walki Podziemnej. Na dole znajdują się: akcja dywersyjna, sabotaż, akcja oddziałów Armii Krajowej, samodzielne grupy oporu, akcja społeczna, sądownictwo, informacja i propaganda, sabotaż cywilny. Elementy schematu są oznaczone odpowiednimi ilustracjami. Polskie Państwo Podziemne Powstały nie tylko struktury państwowe, lecz także sądowe, samopomocowe, edukacyjne i kulturalne, nawet naukowe. Istniał podziemny rząd, siły zbrojne, sądy, szkolnictwo, życie kulturalne, organizacje społeczne.
Tak pisał Jan Szczepański:
Polska jako jedyna kontynuowała swój byt państwowy w postaci państwa podziemnego. Jest to, moim zdaniem, daleko większy powód do chluby niż zniszczenie Warszawy w beznadziejnym powstaniu. W ten sposób bowiem Polska do stworzenia państwa w warunkach najtrudniejszych zademonstrowała swoją zdolność do rozbudowania jego instytucji, objęcia swym działaniem prawie wszystkich zakresów cywilnego życia narodu, ratowania substancji gospodarczej, społecznej i kulturalnej. A to wymagało godnych podziwu umiejętności, twórczych metod pracy i dyscypliny społecznej (…) państwo podziemne jest najdonioślejszym argumentem w zwalczaniu hitlerowskiej propagandy przedstawiającej naród polski jako Untermenschen niezdolnych do zorganizowania (…) swojego życia zbiorowego (…), tworząc państwo podziemne, naród ten wykazał, że to wszystko potrafi.

J. Szczepański, Niektóre aspekty funkcjonowania państwa podziemnego, Przedmowa, [w:] Wobec czasów pogardy, antologia tekstów, red. L. Sobierajski, LSW, Warszawa 1988, s. 6–7. 1976 Ilustracja przedstawia okładkę książki. Na górze widnieje autor Jan Józef Lipski. Tytuł książki zapisany jest czerwonymi literami i jest to KOR. Pod spodem znajduje się pieczątka z orłem w koronie Instytutu Pamięci Narodowej. Komitet Obrony Robotników (KOR) Powstanie Komitetu Obrony Robotników po wydarzeniach radomskich w 1976 roku było początkiem jawnej i zinstytucjonalizowanej opozycji wobec państwa i władzy „ludowej”, a jej paroletnie funkcjonowanie byłoby niedopuszczalne w realiach prawdziwego państwa totalitarnego.
Stało się to możliwe w rezultacie prowadzonej przez Edwarda Gierka polityki „małej stabilizacji”, pewnej liberalizacji politycznej oraz w sytuacji wytworzonej przez wejście Polski do europejskich organizacji (jak np. KBWE: 1 VIII 1975 r. podpisanie w Helsinkach Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, zwanego Wielką Kartą Pokoju). 1977 Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO) Polska centroprawicowa organizacja antykomunistyczna i niepodległościowa, powołana do życia 25 marca 1977 r.
Pierwszy oficjalny dokument Ruchu, Apel do społeczeństwa polskiego, podpisało 18 osób: gen. Mieczysław Boruta‑Spiechowicz, Andrzej Czuma, Karol Głogowski, Kazimierz Janusz, Stefan Kaczorowski, Leszek Moczulski, Marek Myszkiewicz‑Niesiołowski, Antoni Pajdak, ks. Bohdan Papiernik, Zbigniew Sekulski, Zbigniew Siemiński, Bogumił Studziński, Piotr Typiak, o. Ludwik Wiśniewski OP, Adam Wojciechowski, Andrzej Woźnicki, ks. Jan Zieja, Wojciech Ziembiński. 26 marca 1977 roku podpisany dokument złożono w kancelarii prymasa Polski. Tego samego dnia, na konferencji prasowej w mieszkaniu A. Pajdaka, L. Moczulski poinformował dziennikarzy o utworzeniu ROPCiO. Ruch nie był stowarzyszeniem, nie miał statutu, władz ani członkostwa. O uczestnictwie w nim decydowało samookreślenie. Na jego czele stali dwaj rzecznicy: Andrzej Czuma i Leszek Moczulski. Taka formuła ułatwiała działanie, utrudniała represje, ale także umożliwiała łatwą infiltrację ruchu przez agentów nasyłanych przez Służbę Bezpieczeństwa PRL.
Liczebność ROPCiO w chwili jego powstania szacuje się na 80–120 osób. 1980 Grafika przedstawia logo Solidarności. Nazwa zapisana jest czerwonym kolorem, a przy literze n powiewaw lewą stronę polska flaga. Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” Po strajkach sierpniowych 1980 roku powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”.
Szesnaście miesięcy „karnawału solidarnościowego” przeobraziło gruntownie nie tylko całą tkankę społeczną PRL, zainicjowało gigantyczne przemiany, ale i wywarło wpływ na cały tzw. obóz socjalistyczny. W dobie Solidarności nie stosowano terminu „społeczeństwo obywatelskie”. Działacze NSZZ „Solidarność” wystąpili w owym czasie z koncepcją budowy „Samorządnej Rzeczpospolitej”, w ten sposób definiując swój program budowy społeczeństwa obywatelskiego. 1989 Zdjęcie przedstawia siedzącą przy biurku młodą kobietę. Kobieta ma długie, lekko kręcone włosy, nosi okulary w dużych oprawkach oraz jest ubrana w jasną koszulę. Za nią znajduje się ściana, na której są napis NSZZ Solidarność, mapa Polski oraz plakaty. Komitety obywatelskie Tworzone w województwach, miastach, gminach, dzielnicach jako lokalne porozumienia.
Miały różnorodną strukturę wewnętrzną i program działania. Jednoczyły przedstawicieli różnych organizacji i partii politycznych. W 1990 roku uczestniczyły w wyborach samorządowych, w których zdobyły ok. 40% mandatów, co dało im silną pozycję w lokalnych społecznościach. Różnicowanie się ruchu Solidarność oraz powstawanie partii politycznych ograniczyło rolę komitetów jako płaszczyzny współdziałania różnorodnych nurtów ideowo‑politycznych. Część komitetów współpracowała z partiami politycznymi przy organizowaniu kampanii wyborczych. W 1992 r. powstała konfederacja wojewódzkich stowarzyszeń komitetów, wkrótce nastąpił jednak zanik jej działalności, a komitety przestały działać. 2.4.1997 Uchwalenie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Dokument ten zawiera podstawy ustrojowe państwa polskiego i prawa przysługujące obywatelom oraz daje możliwość działania społeczeństwu obywatelskiemu w Rzeczypospolitej Polskiej
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
1
Ćwiczenie 7

Zapoznaj się ze źródłem i wykonaj ćwiczenie.

RbE8ImEksbkgB
Wykres skumulowany. Praca społeczna w organizacjach obywatelskich. Lista elementów: 1. zestaw danych:Rok: 1998 (N=1167)Osoby niepracujące społecznie: 77Osoby pracujące społecznie w 1 dziedzinie: 15Osoby pracujące społecznie w 2 dziedzinach: 4Osoby pracujące społecznie w 3 lub więcej dziedzinach: 42. zestaw danych:Rok: 1999 (N=1522)Osoby niepracujące społecznie: 76Osoby pracujące społecznie w 1 dziedzinie: 13Osoby pracujące społecznie w 2 dziedzinach: 5Osoby pracujące społecznie w 3 lub więcej dziedzinach: 63. zestaw danych:Rok: 2002 (N=973)Osoby niepracujące społecznie: 79Osoby pracujące społecznie w 1 dziedzinie: 15Osoby pracujące społecznie w 2 dziedzinach: 4Osoby pracujące społecznie w 3 lub więcej dziedzinach: 24. zestaw danych:Rok: 2004 (N=1057)Osoby niepracujące społecznie: 76Osoby pracujące społecznie w 1 dziedzinie: 14Osoby pracujące społecznie w 2 dziedzinach: 5Osoby pracujące społecznie w 3 lub więcej dziedzinach: 55. zestaw danych:Rok: 2006 (N=1007)Osoby niepracujące społecznie: 77Osoby pracujące społecznie w 1 dziedzinie: 14Osoby pracujące społecznie w 2 dziedzinach: 4Osoby pracujące społecznie w 3 lub więcej dziedzinach: 56. zestaw danych:Rok: 2008 (N=890)Osoby niepracujące społecznie: 80Osoby pracujące społecznie w 1 dziedzinie: 12Osoby pracujące społecznie w 2 dziedzinach: 4Osoby pracujące społecznie w 3 lub więcej dziedzinach: 47. zestaw danych:Rok: 2010 (N=1052)Osoby niepracujące społecznie: 72Osoby pracujące społecznie w 1 dziedzinie: 15Osoby pracujące społecznie w 2 dziedzinach: 5Osoby pracujące społecznie w 3 lub więcej dziedzinach: 88. zestaw danych:Rok: 2012 (N=1058)Osoby niepracujące społecznie: 68Osoby pracujące społecznie w 1 dziedzinie: 17Osoby pracujące społecznie w 2 dziedzinach: 7Osoby pracujące społecznie w 3 lub więcej dziedzinach: 89. zestaw danych:Rok: 2016 (N=1063)Osoby niepracujące społecznie: 63Osoby pracujące społecznie w 1 dziedzinie: 16Osoby pracujące społecznie w 2 dziedzinach: 8Osoby pracujące społecznie w 3 lub więcej dziedzinach: 1310. zestaw danych:Rok: 2018 (N=1057)Osoby niepracujące społecznie: 60Osoby pracujące społecznie w 1 dziedzinie: 18Osoby pracujące społecznie w 2 dziedzinach: 8Osoby pracujące społecznie w 3 lub więcej dziedzinach: 14
Oprac. na post.: CBOS, Aktywność Polaków w organizacjach obywatelskich, cbos.pl, 2018 [online, dostęp: 21.01.2020].
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RMC2NLPBZBXBE
Rozstrzygnięcie (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).

Podsumowanie

Życie w społeczeństwie obywatelskim ma swoje niezaprzeczalne zalety: jako obywatele mamy określone obowiązki, ale także prawa. Spełnianie powinności daje nam satysfakcję i poczucie bezpieczeństwa wynikające ze wspólnoty wartości. Prawa natomiast chronią naszą podmiotowość i indywidualność. Czy to znaczy, że łatwo jest wskazać cechy społeczeństwa obywatelskiego? Łatwo zdiagnozować jego stan? Otóż nie. Wśród naukowców, intelektualistów i publicystów wciąż toczy się dyskusja na ten temat. Taki stan trwa od starożytności, kiedy to powstały pierwsze koncepcje społeczeństwa, u których podstaw leżał duch obywatelskości.

1
Ćwiczenie 8

Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.

1
Paweł Sztompka Socjologia. Analiza społeczeństwa

Potrzeba socjologicznej i wyobraźni, a więc inaczej samoświadomości społeczeństwa na temat siebie samego, jest imperatywem obecnym w każdym społeczeństwie. Ale rośnie ona wyraźnie w społeczeństwie demokratycznym, w którym działania obywateli ważą nieporównanie bardziej na losach wszystkich razem i każdego z osobna. Demokracja wymaga wiedzy, ludzi światłych, myślących nie tylko w kategoriach wąskoegoistycznych, w ramach horyzontu przysłowiowej „własnej zagrody”, ale zdolnych ogarniać szersze ogólnospołeczne problemy i wyzwania, wykorzystywać szanse i zwalczać przeciwności, a także lokować własne losy w strumieniu historycznego rozwoju swojego społeczeństwa i w porównawczym kontekście innych współczesnych społeczeństw. Będzie to potrzebne jeszcze bardziej w miarę ewoluowania demokracji od form przedstawicielskich w stronę demokracji „partycypacyjnej”, „dyskursywnej” czy „dialogowej”, gdzie sprawy publiczne będą rozstrzygane coraz bardziej bezpośrednio przez głos samych obywateli.

CART6 Źródło: Paweł Sztompka, Socjologia. Analiza społeczeństwa, Kraków 2012, s. 49.
RFuDshxU5zMu3
Wyjaśnij, w jaki sposób wiedza socjologiczna sprzyja funkcjonowaniu społeczeństwa obywatelskiego. (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 9

Zapoznaj się z materiałami źródłowymi i wykonaj zadanie.

Źródło I

1
Alexis de Tocqueville O demokracji w Ameryce

Niezależnie od wieku, pozycji i poziomu umysłowego Amerykanie nieustannie się stowarzyszają. Mają nie tylko towarzystwa handlowe i przemysłowe, do których należą wszyscy, ale również mnóstwo innych: istnieją stowarzyszenia religijne i moralne, stowarzyszenia o poważnym i błahym charakterze, stowarzyszenia wielkie i małe. Amerykanie stowarzyszają się w celu organizowania zabaw, tworzenia seminariów, budowania zajazdów, wznoszenia kościołów, rozpowszechniania książek, wysyłania misjonarzy na antypody. W ten właśnie sposób zakłada się w Ameryce szpitale, więzienia, szkoły. Amerykanie stowarzyszają się również i po to, by głosić jakąś prawdę lub przez dostarczenie przykładu rozwijać w społeczeństwie jakieś uczucia. Wszędzie tam, gdzie na czele jakiegoś przedsięwzięcia ujrzycie we Francji rząd, a w Anglii wielkiego pana, w Stanach Zjednoczonych spodziewajcie się stowarzyszenia.

CART8 Źródło: Alexis de Tocqueville, O demokracji w Ameryce, Kraków 1996, s. 116.

Źródło II

1
Krzysztof Podemski Społeczeństwo obywatelskie w Polsce 25 lat po wielkiej zmianie

W różnych krajach odsetek osób należących do rozmaitych stowarzyszeń był bardzo zróżnicowany. Według badań WVS z 1990 r. oraz EVS z 1999 r. największy odsetek mieszkańców (aż 80–90%) stowarzyszał się w krajach skandynawskich, Holandii i USA. Przeszło połowa mieszkańców należała też do jakichś stowarzyszeń w zachodniej części Niemiec, Kanadzie, Austrii, Belgii, Wielkiej Brytanii. Poniżej połowy populacji zrzeszało się we Francji, Włoszech, Japonii (...) Z kolei autorzy badania European Social Survey (ESS) z lat 2002‑2003 wyróżnili pięć grup krajów europejskich z punktu widzenia stopnia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Najwyższy odsetek obywateli należy do jakichś stowarzyszeń w krajach „nordyckich” (80,3%), następnie w krajach „liberalnych” (72,3%) i „konserwatywnych” (62,5%), a najmniej w krajach „śródziemnomorskich” (39,2%) i „postkomunistycznych” (18,3%).

CART9 Źródło: Krzysztof Podemski, Społeczeństwo obywatelskie w Polsce 25 lat po wielkiej zmianie, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2014, nr 2, s. 96–97.
R1H4MX5B1A2CV
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).

Słownik

Komitet Obrony Robotników (KOR)
Komitet Obrony Robotników (KOR)

polska organizacja opozycyjna działająca od września 1976 do września 1977 r., sprzeciwiająca się polityce władz PRL, niosąca pomoc osobom represjonowanym w wyniku wydarzeń czerwca 1976 r., przede wszystkim w Radomiu i Ursusie, a także w Płocku; po częściowym spełnieniu jej postulatów przez władze PRL przekształciła się w Komitet Samoobrony Społecznej „KOR”

komitety obywatelskie
komitety obywatelskie

ruch społeczno‑polityczny zainicjowany w maju 1989 r. przez Komitet Obywatelski „Solidarność” dla przeprowadzenia kampanii wyborczej Solidarności w wyborach do parlamentu (4 czerwca 1989 r.)

społeczeństwo obywatelskie
społeczeństwo obywatelskie

społeczeństwo charakteryzujące się aktywnością i zdolnością do samoorganizacji oraz określania i osiągania wyznaczonych celów bez impulsu ze strony władzy państwowej

RyvBYShHL1m6E
(Uzupełnij).