R1VEXENr2hmWe
Zdjęcie przedstawia maszerujący ulicą tłum ludzi. Czoło pochodu trzyma transparent z angielskim napisem: Marsz dla nauki.

Społeczeństwo obywatelskie

Marsz dla nauki, Waszyngton 2017. Protestujący zmierzają w stronę Kapitolu
Źródło: Becker1999, licencja: CC BY 2.0.

Specyfika spółdzielczości

Twoje cele
  • Określisz, czym jest spółdzielnia.

  • Porównasz spółdzielnię ze spółką.

  • Przeanalizujesz zasady i wartości, którymi kierują się spółdzielnie.

  • Wyjaśnisz, co można zyskać dzięki wstąpieniu do spółdzielni.

bg‑gray2

Czy lepiej działać w grupie, czy w pojedynkę? Czy można jednocześnie stworzyć dla siebie miejsce pracy i działać na rzecz lokalnej społeczności? Czy da się prowadzić przedsiębiorstwo, w którym pracownicy demokratycznie podejmują decyzje o jego losie? Tak, jest to możliwe. Z tych właśnie powodów powstają spółdzielnie. Swoją działalność opierają na równości wszystkich członków oraz współpracy i kooperacji, a nie na maksymalizacji zysku.

Spółdzielnia, czyli co?

Majątek spółdzielni jest majątkiem wspólnym jej członków. Spółdzielnia działa nie tylko dla zysku, podobnie jak firmy, ale również dla rozwoju jej członków i lokalnego środowiska. Przystępując do spółdzielni, obowiązani jesteśmy do wniesienia wpisowegowpisowewpisowego lub wkładu rzeczowego. Każdy z jej członków ma równe prawa w decydowaniu o niej.

Na gruncie polskiego prawa pojęcie spółdzielni określa ustawa:

Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze

Art. 1

§ 1. Spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą.

§ 2. Spółdzielnia może prowadzić działalność społeczną i oświatowo‑kulturalną na rzecz swoich członków i ich środowiska. (…)

Art. 3

Majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków.

CART21 Źródło: Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, dostępny w internecie: isap.sejm.gov.pl [dostęp 7.08.2020].
Ćwiczenie 1

Przeczytaj tekst źródłowy, a następnie wykonaj polecenie.

Zapoznaj się z tekstem źródłowym, a następnie wykonaj polecenie.

1
Stanisław Thugutt Spółdzielczość. Zarys ideologii

Spółdzielnia spożywców ma za cel dostarczanie im produktów spożywczych po niższej cenie i w lepszym gatunku. Spółdzielnia wytwórców daje im wspólny warsztat pracy. Kredytowa przyjmuje ich wkłady oszczędnościowe i udziela pożyczek. Budowlana buduje im domy. Wspólnym wyrazem dla wszystkich tych celów jest polepszenie bytu swoich członków. (…) Spółdzielnia nie osiąga zysków, tylko nadwyżki dochodów nad wydatkami. Nadwyżki te wypłacane członkom nie są dywidendą, czyli podzielonym zyskiem, tylko zwrotem nadebranych sum. Spółdzielnia nie sprzedaje swoim członkom towarów, tylko im je dostarcza; sprzedaje towary tylko obcym, na rynek, ale tego z reguły czynić nie powinna.

Spółdzielnia nie ma kapitału zakładowego ani rezerwowego, tylko odpowiednie fundusze, nie mówiąc już o tym, że tworzy niepodzielny między członków fundusz społeczny, którego przedsiębiorstwo kapitalistyczne nie tworzy, nie zna i potrzeby jego nie uznaje, poprzestając na kapitale rezerwowym, będącym własnością członków.

CART26 Źródło: Stanisław Thugutt, Spółdzielczość. Zarys ideologii, Warszawa 1937, dostępny w internecie: kooperatyzm.pl [dostęp 26.06.2020].
R2wtCOuqbbtDe
Na podstawie fragmentu tekstu Stanisława Thugutta określ, jakie korzyści odnosi wstępujący do spółdzielni. (Uzupełnij).
RpsgBfCIjLjTU
Zaznacz odpowiedzi, które są najbliższe twojej. Przekonaj się, czy są poprawne. Możliwe odpowiedzi: 1. Spółdzielnia daje pracę (spółdzielnia pracy)., 2. Spółdzielnia daje nisko oprocentowane pożyczki (spółdzielnia kredytowa)., 3. Spółdzielnia dzieli się solidarnie zyskiem., 4. Spółdzielnia wypłaca dywidendy., 5. Spółdzielnia dzieli się funduszem społecznym.

Jeden członek = jeden głos

Najwyższa władza spółdzielni to walne zgromadzenie wszystkich członków spółdzielni. Spółdzielnia posiada organ kontroli i nadzoru (radę nadzorczą) oraz zarząd (jednoosobowy bądź kolegialny). Organy te pochodzą z demokratycznego wyboru podejmowanego na walnych zgromadzeniach. Każdy członek spółdzielni ma na nich jeden głos, tak samo ważny.

RGKR46L5AMUG6
Walne zgromadzenie członków wrocławskiej spółdzielni mieszkaniowej. Na ponad 12 tysięcy członków przybyło ok. 10%.
Źródło: Julo, domena publiczna.
1
Ćwiczenie 2

Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.

1

Pierwszą cechą jest to, że celem każdej spółdzielni jest braterska pomoc wzajemna.

Drugą właściwością spółdzielni jest zupełna zgodność jej celów, zadań i działania z szeroko rozumianym interesem powszechnym. 

Trzecią cechą charakterystyczną każdej spółdzielni jest zasada dobrowolności. Spółdzielnia nie uznaje i nie stosuje przymusu. Należą do niej członkowie z wolnej i nieprzymuszonej woli.

Czwarta właściwość spółdzielni polega na tym, iż zrzeszają one członków na podstawie wspólnych dla wszystkich i jednorodnych interesów. Wszyscy członkowie każdej spółdzielni muszą mieć identyczny interes należenia do niej. 

Piątą właściwością jest zasada równości. W spółdzielni wszyscy członkowie są równi i mają w niej jednakowe prawa bez względu na swoje zasługi oraz wysokość wpłaconych przez każdego udziałów. „Jeden członek – jeden głos” – oto zasada powszechnie stosowana w spółdzielniach.

Szóstą cechą spółdzielni jest tolerancja ideowa wewnątrz oraz niezależność ideowa na zewnątrz. Spółdzielnia zrzesza członków dla ściśle określonych wspólnych celów. Poza tymi wspólnymi celami członkowie mogą się różnić między sobą pochodzeniem, zapatrywaniami politycznymi, wyznaniem religijnym itd.

Siódmą właściwością spółdzielni jest dbałość o podnoszenie poziomu kulturalnego zarówno swych członków, jak i otaczającego społeczeństwa. Spółdzielnie bądź same prowadzą, bądź wydatnie popierają pracę innych organizacji na polu społeczno‑wychowawczym. 

Ósmą właściwością jest podział nadwyżki (zysku) między członków. Dokonuje się ten podział w spółdzielniach nie w stosunku do wysokości kapitału, jaki każdy z udziałowców włożył (co się praktykuje w spółkach prywatnych), lecz w stosunku do tego, w jakim stopniu każdy udziałowiec przyczynił się do powstania nadwyżki w spółdzielni przez swoje w niej zakupy lub przez swoją w niej pracę, względnie przez dostarczanie do spółdzielni owoców swojej pracy.

Dziewiątą właściwością spółdzielni jest fundusz społeczny. Spółdzielnie przy każdorazowym podziale czystych nadwyżek zawsze część ich przeznaczają na fundusz społeczny, zwany inaczej zasobowym.

Dziesiąta właściwość to współdziałanie spółdzielni ze sobą. Jak poszczególni ludzie łączą się ze sobą dla wspólnych celów w spółdzielni, tak samo w dalszym ciągu poszczególne spółdzielnie łączą się ze sobą dla wspólnych celów w związki, a te znów zrzeszają się jeszcze dalej, tworząc związki wyższego rzędu, nieraz poprzez granice narodowe i państwowe.

R1V6RMh0S5eDu
Na podstawie fragmentu broszury Jana Wolskiego „Do młodzieży o spółdzielczości” (odczyt na Dzień Spółdzielczości) z roku 1938 wypisz cechy spółdzielni. (Uzupełnij).

Podstawowe zasady spółdzielcze określa się mianem zasad roczdelskich. Przyjmuje się, że zostały one stworzone w jednej z pierwszych spółdzielni tkaczy angielskich, którą założono w 1844 r. w mieście Rochdale.

R38K2H2H9A6R8
Autorzy siedmiu pionierskich zasad spółdzielczości.
Źródło: domena publiczna.

Zasady te były wielokrotnie modyfikowane i dostosowywane do współczesnych realiów. Ostatniej zmiany dokonano na Kongresie Międzynarodowego Związku Spółdzielczego w 1995 r. Ustalono, że każda spółdzielnia musi działać według tych zasad.

Zasady działania spółdzielni

R1b6ekKIRUz77
Ilustracja przedstawia sieć połączeń, która wychodzi od jednej postaci umiejscowionej w centralnej części i rozgałęzia się łącząc ze sobą inne postacie. Dalej omówione zostały zasady działania spółdzielni. 1. Dobrowolne i otwarte członkostwo. Członkostwo w spółdzielni opiera się na zasadzie dobrowolności i otwartości dla wszystkich, którzy mogą mieć z niego korzyść i są gotowi ponieść związaną z nim odpowiedzialność bez względu na płeć, rasę, pozycję społeczną, wyznawaną religię oraz poglądy polityczne., 2. Demokratyczna kontrola członkowska Spółdzielnie to demokratyczne organizacje kontrolowane przez swoich członków, którzy aktywnie uczestniczą w kształtowaniu polityki i podejmowaniu decyzji zgodnie z zasadą: jeden członek – jeden głos. Przedstawiciele pochodzący z wyboru są odpowiedzialni wobec członków., 3. Ekonomiczne uczestnictwo członków Członkowie demokratycznie kontrolują kapitał swojej spółdzielni. Co najmniej część tego kapitału stanowi własność wspólną. Członkowie sami określają wysokość udziałów członkowskich i podejmują decyzję dotyczącą podziału nadwyżki, której część powinna być przeznaczona na rozwój spółdzielni lub utworzenie rezerw., 4. Samorządność i niezależność Spółdzielnie są autonomicznymi organizacjami samopomocowymi kontrolowanymi przez swoich członków. Wszelkie porozumienia z innymi organizacjami są możliwe pod warunkiem zachowania zasady demokratycznej kontroli i utrzymania pełnej spółdzielczej niezależności., 5. Kształcenie, szkolenie i informacja Spółdzielnie zapewniają możliwość szkolenia swoim członkom, przedstawicielom i pracownikom, jak również dbają o informowanie społeczeństwa o zasadach i wartościach spółdzielczych., 6. Współpraca międzyspółdzielcza Spółdzielnie najskuteczniej służą swoim członkom i wzmacniają ruch spółdzielczy poprzez współpracę w strukturach lokalnych, krajowych, regionalnych i międzynarodowych., 7. Troska o społeczność lokalną Spółdzielnie są zobowiązane dbać o zrównoważony rozwój społeczności lokalnej, na terenie której działają.
Źródło grafiki: CC0.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1K9rsyzSWku1
Ćwiczenie 3
7 zasad roczdelskich
Poniżej znajdziesz zasady wypracowane na podstawie statutu pierwszej nowoczesnej spółdzielni – Spółdzielni Sprawiedliwych Pionierów z angielskiego miasta Rochdale z 1844 r. – ujęte i wprowadzone do statutu Międzynarodowego Związku Spółdzielczego na mocy uchwały podjętej w Paryżu w 1937 r. Do dziś stanowią one podstawowe zasady, którymi rządzi się każda spółdzielnia. Połącz poszczególne zasady z ich rozwinięciem. Otwarte członkostwo Możliwe odpowiedzi: 1. Jest to wyraz dążności do wyeliminowania zysku od kapitału z organizacji spółdzielczej; wskutek tego ograniczenia udziały w spółdzielni sprowadzają się raczej do roli drobnych oszczędności osobistych. W prywatnych spółkach zysk od włożonego kapitału jest czynnikiem podstawowym i największym bodźcem do uczestnictwa w przedsiębiorstwie. (...), 2. Dostęp do spółdzielni otwarty jest dla każdego bez względu na płeć, wyznanie, narodowość, w przeciwieństwie do prywatnych spółek, gdzie ze względu na czynnik zysku osobistego ilość uczestników jest zwykle z góry ograniczona. Czynnikiem podstawowym ruchu spółdzielczego jest jego masowość., 3. Opierając się na funduszach społecznych, spółdzielnia nie może narażać ich na ryzyko wątpliwego zwrotu przez udzielanie kredytu towarowego. Ponadto, pracując zwykle przy pomocy niewielkich funduszów, spółdzielnia uzyskuje nadwyżki głównie w drodze ich szybkiego obrotu – udzielanie kredytu wycofuje te fundusze z obrotu spółdzielni, zmniejszając jej zdolność gospodarczą., 4. Wielkość zakupów członka lub rozmiar jego pracy albo innych świadczeń na rzecz spółdzielni decyduje o stopniu jego udziału w osiągniętej nadwyżce (zysku). (...), 5. Z uwagi na otwartość wszelkie różnice i walki religijne lub polityczne są obce ruchowi spółdzielczemu. (...), 6. Bez względu na ilość posiadanych udziałów każdy członek spółdzielni ma tylko jeden głos i każdy z członków ma prawo decydować swym głosem o losach spółdzielni. (...), 7. Żaden z opisów nie pasuje do tej zasady. Ustrój demokratyczny (1 członek – 1 głos) Możliwe odpowiedzi: 1. Jest to wyraz dążności do wyeliminowania zysku od kapitału z organizacji spółdzielczej; wskutek tego ograniczenia udziały w spółdzielni sprowadzają się raczej do roli drobnych oszczędności osobistych. W prywatnych spółkach zysk od włożonego kapitału jest czynnikiem podstawowym i największym bodźcem do uczestnictwa w przedsiębiorstwie. (...), 2. Dostęp do spółdzielni otwarty jest dla każdego bez względu na płeć, wyznanie, narodowość, w przeciwieństwie do prywatnych spółek, gdzie ze względu na czynnik zysku osobistego ilość uczestników jest zwykle z góry ograniczona. Czynnikiem podstawowym ruchu spółdzielczego jest jego masowość., 3. Opierając się na funduszach społecznych, spółdzielnia nie może narażać ich na ryzyko wątpliwego zwrotu przez udzielanie kredytu towarowego. Ponadto, pracując zwykle przy pomocy niewielkich funduszów, spółdzielnia uzyskuje nadwyżki głównie w drodze ich szybkiego obrotu – udzielanie kredytu wycofuje te fundusze z obrotu spółdzielni, zmniejszając jej zdolność gospodarczą., 4. Wielkość zakupów członka lub rozmiar jego pracy albo innych świadczeń na rzecz spółdzielni decyduje o stopniu jego udziału w osiągniętej nadwyżce (zysku). (...), 5. Z uwagi na otwartość wszelkie różnice i walki religijne lub polityczne są obce ruchowi spółdzielczemu. (...), 6. Bez względu na ilość posiadanych udziałów każdy członek spółdzielni ma tylko jeden głos i każdy z członków ma prawo decydować swym głosem o losach spółdzielni. (...), 7. Żaden z opisów nie pasuje do tej zasady. Udział członka w nadwyżce proporcjonalny do jego świadczeń na rzecz spółdzielni Możliwe odpowiedzi: 1. Jest to wyraz dążności do wyeliminowania zysku od kapitału z organizacji spółdzielczej; wskutek tego ograniczenia udziały w spółdzielni sprowadzają się raczej do roli drobnych oszczędności osobistych. W prywatnych spółkach zysk od włożonego kapitału jest czynnikiem podstawowym i największym bodźcem do uczestnictwa w przedsiębiorstwie. (...), 2. Dostęp do spółdzielni otwarty jest dla każdego bez względu na płeć, wyznanie, narodowość, w przeciwieństwie do prywatnych spółek, gdzie ze względu na czynnik zysku osobistego ilość uczestników jest zwykle z góry ograniczona. Czynnikiem podstawowym ruchu spółdzielczego jest jego masowość., 3. Opierając się na funduszach społecznych, spółdzielnia nie może narażać ich na ryzyko wątpliwego zwrotu przez udzielanie kredytu towarowego. Ponadto, pracując zwykle przy pomocy niewielkich funduszów, spółdzielnia uzyskuje nadwyżki głównie w drodze ich szybkiego obrotu – udzielanie kredytu wycofuje te fundusze z obrotu spółdzielni, zmniejszając jej zdolność gospodarczą., 4. Wielkość zakupów członka lub rozmiar jego pracy albo innych świadczeń na rzecz spółdzielni decyduje o stopniu jego udziału w osiągniętej nadwyżce (zysku). (...), 5. Z uwagi na otwartość wszelkie różnice i walki religijne lub polityczne są obce ruchowi spółdzielczemu. (...), 6. Bez względu na ilość posiadanych udziałów każdy członek spółdzielni ma tylko jeden głos i każdy z członków ma prawo decydować swym głosem o losach spółdzielni. (...), 7. Żaden z opisów nie pasuje do tej zasady. Ograniczone oprocentowanie udziałów Możliwe odpowiedzi: 1. Jest to wyraz dążności do wyeliminowania zysku od kapitału z organizacji spółdzielczej; wskutek tego ograniczenia udziały w spółdzielni sprowadzają się raczej do roli drobnych oszczędności osobistych. W prywatnych spółkach zysk od włożonego kapitału jest czynnikiem podstawowym i największym bodźcem do uczestnictwa w przedsiębiorstwie. (...), 2. Dostęp do spółdzielni otwarty jest dla każdego bez względu na płeć, wyznanie, narodowość, w przeciwieństwie do prywatnych spółek, gdzie ze względu na czynnik zysku osobistego ilość uczestników jest zwykle z góry ograniczona. Czynnikiem podstawowym ruchu spółdzielczego jest jego masowość., 3. Opierając się na funduszach społecznych, spółdzielnia nie może narażać ich na ryzyko wątpliwego zwrotu przez udzielanie kredytu towarowego. Ponadto, pracując zwykle przy pomocy niewielkich funduszów, spółdzielnia uzyskuje nadwyżki głównie w drodze ich szybkiego obrotu – udzielanie kredytu wycofuje te fundusze z obrotu spółdzielni, zmniejszając jej zdolność gospodarczą., 4. Wielkość zakupów członka lub rozmiar jego pracy albo innych świadczeń na rzecz spółdzielni decyduje o stopniu jego udziału w osiągniętej nadwyżce (zysku). (...), 5. Z uwagi na otwartość wszelkie różnice i walki religijne lub polityczne są obce ruchowi spółdzielczemu. (...), 6. Bez względu na ilość posiadanych udziałów każdy członek spółdzielni ma tylko jeden głos i każdy z członków ma prawo decydować swym głosem o losach spółdzielni. (...), 7. Żaden z opisów nie pasuje do tej zasady. Neutralność religijna i polityczna Możliwe odpowiedzi: 1. Jest to wyraz dążności do wyeliminowania zysku od kapitału z organizacji spółdzielczej; wskutek tego ograniczenia udziały w spółdzielni sprowadzają się raczej do roli drobnych oszczędności osobistych. W prywatnych spółkach zysk od włożonego kapitału jest czynnikiem podstawowym i największym bodźcem do uczestnictwa w przedsiębiorstwie. (...), 2. Dostęp do spółdzielni otwarty jest dla każdego bez względu na płeć, wyznanie, narodowość, w przeciwieństwie do prywatnych spółek, gdzie ze względu na czynnik zysku osobistego ilość uczestników jest zwykle z góry ograniczona. Czynnikiem podstawowym ruchu spółdzielczego jest jego masowość., 3. Opierając się na funduszach społecznych, spółdzielnia nie może narażać ich na ryzyko wątpliwego zwrotu przez udzielanie kredytu towarowego. Ponadto, pracując zwykle przy pomocy niewielkich funduszów, spółdzielnia uzyskuje nadwyżki głównie w drodze ich szybkiego obrotu – udzielanie kredytu wycofuje te fundusze z obrotu spółdzielni, zmniejszając jej zdolność gospodarczą., 4. Wielkość zakupów członka lub rozmiar jego pracy albo innych świadczeń na rzecz spółdzielni decyduje o stopniu jego udziału w osiągniętej nadwyżce (zysku). (...), 5. Z uwagi na otwartość wszelkie różnice i walki religijne lub polityczne są obce ruchowi spółdzielczemu. (...), 6. Bez względu na ilość posiadanych udziałów każdy członek spółdzielni ma tylko jeden głos i każdy z członków ma prawo decydować swym głosem o losach spółdzielni. (...), 7. Żaden z opisów nie pasuje do tej zasady. Sprzedaż tylko za gotówkę Możliwe odpowiedzi: 1. Jest to wyraz dążności do wyeliminowania zysku od kapitału z organizacji spółdzielczej; wskutek tego ograniczenia udziały w spółdzielni sprowadzają się raczej do roli drobnych oszczędności osobistych. W prywatnych spółkach zysk od włożonego kapitału jest czynnikiem podstawowym i największym bodźcem do uczestnictwa w przedsiębiorstwie. (...), 2. Dostęp do spółdzielni otwarty jest dla każdego bez względu na płeć, wyznanie, narodowość, w przeciwieństwie do prywatnych spółek, gdzie ze względu na czynnik zysku osobistego ilość uczestników jest zwykle z góry ograniczona. Czynnikiem podstawowym ruchu spółdzielczego jest jego masowość., 3. Opierając się na funduszach społecznych, spółdzielnia nie może narażać ich na ryzyko wątpliwego zwrotu przez udzielanie kredytu towarowego. Ponadto, pracując zwykle przy pomocy niewielkich funduszów, spółdzielnia uzyskuje nadwyżki głównie w drodze ich szybkiego obrotu – udzielanie kredytu wycofuje te fundusze z obrotu spółdzielni, zmniejszając jej zdolność gospodarczą., 4. Wielkość zakupów członka lub rozmiar jego pracy albo innych świadczeń na rzecz spółdzielni decyduje o stopniu jego udziału w osiągniętej nadwyżce (zysku). (...), 5. Z uwagi na otwartość wszelkie różnice i walki religijne lub polityczne są obce ruchowi spółdzielczemu. (...), 6. Bez względu na ilość posiadanych udziałów każdy członek spółdzielni ma tylko jeden głos i każdy z członków ma prawo decydować swym głosem o losach spółdzielni. (...), 7. Żaden z opisów nie pasuje do tej zasady. Działalność oświatowa Możliwe odpowiedzi: 1. Jest to wyraz dążności do wyeliminowania zysku od kapitału z organizacji spółdzielczej; wskutek tego ograniczenia udziały w spółdzielni sprowadzają się raczej do roli drobnych oszczędności osobistych. W prywatnych spółkach zysk od włożonego kapitału jest czynnikiem podstawowym i największym bodźcem do uczestnictwa w przedsiębiorstwie. (...), 2. Dostęp do spółdzielni otwarty jest dla każdego bez względu na płeć, wyznanie, narodowość, w przeciwieństwie do prywatnych spółek, gdzie ze względu na czynnik zysku osobistego ilość uczestników jest zwykle z góry ograniczona. Czynnikiem podstawowym ruchu spółdzielczego jest jego masowość., 3. Opierając się na funduszach społecznych, spółdzielnia nie może narażać ich na ryzyko wątpliwego zwrotu przez udzielanie kredytu towarowego. Ponadto, pracując zwykle przy pomocy niewielkich funduszów, spółdzielnia uzyskuje nadwyżki głównie w drodze ich szybkiego obrotu – udzielanie kredytu wycofuje te fundusze z obrotu spółdzielni, zmniejszając jej zdolność gospodarczą., 4. Wielkość zakupów członka lub rozmiar jego pracy albo innych świadczeń na rzecz spółdzielni decyduje o stopniu jego udziału w osiągniętej nadwyżce (zysku). (...), 5. Z uwagi na otwartość wszelkie różnice i walki religijne lub polityczne są obce ruchowi spółdzielczemu. (...), 6. Bez względu na ilość posiadanych udziałów każdy członek spółdzielni ma tylko jeden głos i każdy z członków ma prawo decydować swym głosem o losach spółdzielni. (...), 7. Żaden z opisów nie pasuje do tej zasady.

Spółdzielnia a spółka

Te same produkty (np. mleko) lub usługi (np. bankowe) są dostarczane zarówno przez firmy, jak i spółdzielnie. Działają one jednak na podstawie innych zasad i wyznają odmienne wartości. Przedstawia to poniższa tabela.

Kryteria

Spółdzielnia

Spółka

Czy na start potrzebne są pieniądze?

Nie są wymagane.

Wymagany kapitał założycielski.

Kto może przystąpić?

Otwarte drzwi – każdy spełniający wymogi statutu może być członkiem spółdzielni.

Do przystąpienia wymagana jest zgoda wspólników lub organów spółki.

Jak można zrezygnować?

Spółdzielca może w każdej chwili (np. po upływie miesięcznego okresu wypowiedzenia) wystąpić ze spółdzielni.

Aby wystąpić ze spółki, udziałowiec musi szukać nabywcy na swoje udziały (co w firmach o złym stanie finansowym może nie być łatwe).

Kto podejmuje decyzje?

Panuje demokracja: równość wszystkich osób w podejmowaniu decyzji.

Znaczenie głosu udziałowca zależy od wartości posiadanych przez niego udziałów.

Jak działa?

Kieruje się wartościami.

Kieruje się kalkulacją zysków i strat (rachunkiem ekonomicznym).

Po co działa?

Zaspokaja potrzeby ekonomiczne, społeczne, kulturalne i edukacyjne swoich członków.

Dla zysku – zaspokaja potrzeby ekonomiczne.

Co jest jej istotą?

Ludzie (kapitał społeczny).

Pieniądze (kapitał finansowy).

Jak współpracuje z innymi?

Spółdzielnie działają w ramach przyjaznego i solidarnego ruchu spółdzielczego.

Spółki działają samodzielnie na konkurencyjnym rynku.

Liczba spółdzielni w Polsce i w Europie

W Polsce spółdzielczość jest dość popularną formą ruchu społeczno‑gospodarczego, ale bardziej rozpowszechniona jest w krajach zachodnich Unii Europejskiej. Aż 83% działalności rolniczej w Holandii (Niderlandach) i 79% w Finlandii stanowią spółdzielnie. We Francji połowa banków to banki spółdzielcze.

R19QUZCNO2RXR1
Mapa przedstawiająca informację o liczbie przedsiębiorstw spółdzielczych w Europie. Najwięcej takich przedsiębiorstw znajduje się we Włoszech 39 600, Turcji 33 857 i Hiszpanii 20 050. W Wielkiej Brytanii, Szwecji, Norwegii, Niemczech i Polsce liczba przedsiębiorstw spółdzielczych wynosi między 9 500 a 3 000.
Liczbie przedsiębiorstw spółdzielczych w wybranych państwach Europy.
R13G6M3MG12UF1
Wykres przedstawiający spółdzielnie w danych rynkach branżowych wybranych krajów Unii Europejskiej w 2015 roku. W sektorze rolniczym odsetek spółdzielni wyglądał następująco: w Holandii 83%, w Finlandii 79%, we Włoszech 55%, we Francji 50%.  W sektorze leśniczym odsetek spółdzielni wyglądał następująco: w Szwecji 60%, w Finlandii 30%. W sektorze bankowości odsetek spółdzielni wyglądał następująco: we Francji 50%, na Cyprze 37%, w Finlandii 35%, w Austrii 31%, w Niemczech 21%. W sektorze handlu detalicznego odsetek spółdzielni wyglądał następująco: w Finlandii 36%, w Szwecji 20%.  W sektorze farmacji i służby zdrowia odsetek spółdzielni wyglądał następująco: W Hiszpanii 21%, w Belgii 18%.
Spółdzielnie w danych rynkach branżowych wybranych krajów Unii Europejskiej w 2015 roku.
1
Ćwiczenie 4

Zapoznaj się ze źródłami i wykonaj ćwiczenie.

Źródło I

Rx8teqjstAq3J
Źródło: dostępny w internecie: zabrzezsm.pl, tylko do użytku edukacyjnego.

Źródło II

R1RKIiMU0b0ku
Źródło: dostępny w internecie: rspjutrzenka.spółdzielczość.pl, tylko do użytku edukacyjnego.
R18YVSXHZ8owc
Spółdzielnia nr 1: (Uzupełnij) Spółdzielnia nr 2: (Uzupełnij).

Dzień spółdzielcy

W 1923 r. Międzynarodowy Związek Spółdzielczy proklamował obchody Międzynarodowego Dnia Spółdzielczości w każdą pierwszą sobotę lipca. W Polsce to święto obchodzone jest od 1925 r. i do połowy lat 90. XX w. przypadało na jedną z pierwszych niedziel czerwca. Obecnie obchody Międzynarodowego Dnia Spółdzielczości zgodnie z uchwałą sejmu z dnia 21 kwietnia 1995 r. organizowane są 1 lipca.

Tekst źródłowy do ćwiczeń nr 5 i 6.

Słowa hymnu spółdzielców Oto staje nas wolna gromada, do którego muzykę skomponował Lucjan Rogowski w 1925 r.

1
Hymn spółdzielców

Oto staje nas wolna gromada
Budowniczych tworzących swój świat,
W których złoty cielec już nie włada,
A nowego w nim życia tkwi ład.

Refren:
Niech się niesie ten nasz bratni śpiew
Do miast wszystkich, do siół, do gmin,
I niech woła jak zew, że kto ziemi tej syn,
Ten niech staje w nasz szereg jak brat,
Z prochu dźwignąć ku słońcu ten świat.

Nam nie trzeba ni władzy, ni złota,
Bowiem duch nas sprawuje nam rząd,
Prawem naszym braterska wspólnota,
Wszelki wyzysk wyniszczym jak trąd.

Refren:
Niech się niesie ten nasz bratni śpiew...

CART27 Źródło: Hymn spółdzielców, dostępny w internecie: bibliotekapiosenki.pl [dostęp 20.09.2019].
R159MguXTwO3K
Ćwiczenie 5
Wskaż, jakie cele powstania spółdzielni wskazuje ten utwór. Możliwe odpowiedzi: 1. rozwój lokalnej społeczności/wspólnoty, 2. odbudowa kraju ze zniszczeń, 3. walka z wyzyskiem, 4. walka z lichwą, 5. dostarczanie towarów w najlepszej cenie
R1KUyx53LukAD
Ćwiczenie 6
Wskaż, jakie wartości spółdzielcze wskazuje hymn spółdzielców. Możliwe odpowiedzi: 1. wolność wstępowania do spółdzielni, 2. brak nastawienia na zysk, 3. człowiek, a nie kapitał, jest najważniejszym budulcem spółdzielni, 4. demokratyczne i wspólne zarządzanie, 5. otwarte członkostwo, 6. neutralność religijna i polityczna

Podsumowanie

Spółdzielnia to dobrowolne zrzeszenie osób, które wspólnie prowadzą działalność gospodarczą w interesie swoich członków. Charakteryzuje się dobrowolnością członkostwa, samorządnością i demokratyczną kontrolą członkowską. Spółdzielnie, w odróżnieniu od tradycyjnych firm, nie dążą do maksymalizacji zysku, ale do zaspokojenia potrzeb swoich członków.

Tekst źródłowy do ćwiczeń nr 7–8.

1
Edward Abramowski Braterstwo, solidarność, współdziałanie. Pisma spółdzielcze i stowarzyszeniowe

Członek stowarzyszeń wolnych jest to typ, który życie tworzy siłami swego umysłu, charakteru, serca – i to jest obywatel demokracji. Zaś jednostka, chodząca luzem, w stadzie, jest to bierny pionek w rękach biurokracji i przywódców partyjnych, niewolnik warunków życia i typ społeczeństwa niewolniczego. Te dwa zasadnicze rysy określają całą różnicę psychologiczną i moralną, przystosowują do siebie pojęcia, uczucia i sumienie, potrzeby i tryb życia, pragnienia i ideały. Typ demokratyczny pożąda przede wszystkim wolności tworzenia, typ niewolniczy – „chleba i igrzysk”; pierwszy usiłuje sam doskonalić i ulepszać swoje życie, drugi żąda tego od państwa.

W typie demokratycznym zanika potrzeba jałowych narzekań i utyskiwań, znika rozterka między indywidualnością a warunkami, między ideałem piastowanym w umyśle a życiem rzeczywistym, gdyż członek stowarzyszeń wolnych ma możność tworzenia swego życia i przystosowywania warunków do swojej indywidualności. Wytwarza się tutaj doskonała jedność myśli, uczucia i czynu, warunek zdrowia i pełnego rozwoju jednostki.

W typie niewolniczym natomiast istnieje cała przepaść między ideałem a rzeczywistością, między indywidualnością a warunkami. Człowiek wchodzi w szablon życia, który inni wytworzyli dla niego przymusowo, męczy się nadaremnym doń przystosowywaniem się, kastruje swą indywidualność w najrozmaitszy sposób, przechodzi przez rozmaite musztry pojęciowe i moralne, zatraca wszelką łączność swych utajonych pragnień z czynem – i przez to samo wypacza się w typ chorobliwy, zwyrodniały, cząstkowy.

W tym przeobrażeniu moralnym człowieka – z niewolnika na wolnego twórcę życia – widzi kooperatyzm swoje najważniejsze zadanie, głęboką istotę szerzonej przez się kultury demokratycznej.

Każda kooperatywa spożywców, każda spółka włościańska lub związek zawodowy stają się żywym ogniskiem i szkołą tej kultury, szkołą, gdzie ludzie uczą się czynami nowej nauki wolności. Ci, którzy dotychczas korzystali tylko z rozkazów swoich przełożonych lub z jałmużny swych dobroczyńców, rządzeni i cywilizowani na czyjąś modłę, tutaj, w kooperatywie i związku, sami muszą radzić i decydować o wszystkich swoich sprawach: o warunkach swego najmu (zatrudnienia), o gospodarce w swoich kasach, warsztatach i sklepach, o potrzebach swoich szkół, bibliotek, szpitali, ochron. Muszą nie tylko radzić nad tym, ale i tworzyć to wszystko, kształtować instytucje, przystosowywać je do swoich żądań i charakterów, wkładać w nie własną inicjatywę, zapał tworzenia, wytrwałość. Instytucja społeczna przestaje wtedy gnębić człowieka, staje się posłusznym w jego ręku narzędziem, pozwala mu zamieniać na rzeczywistość to, co jest potrzebą i sumieniem, jego myślą i uczuciem, pozwala mu być twórcą. Na tym zasadza się, w pojmowaniu kooperatystów, idea kultury demokratycznej.

CART28 Źródło: Edward Abramowski, Braterstwo, solidarność, współdziałanie. Pisma spółdzielcze i stowarzyszeniowe, oprac. Remigiusz Okraska, Łódź-Sopot-Warszawa 2009, s. 20.
1
Ćwiczenie 7
RU1PAEnsvFWHk
Typ demokratyczny: (Uzupełnij). Typ niewolniczy: (Uzupełnij).
Ćwiczenie 8
R1N1L3BM4TZ3L
Edward Abramowski jako najważniejszy cel spółdzielni wskazuje przeobrażenie człowieka z niewolnika w twórcę. Wskaż, jakie obowiązki członka spółdzielni pozwalają na wyzwolenie cech typu demokratycznego. (Uzupełnij).
RvgMSqfPmOWpb
Zaznacz odpowiedzi, które są najbliższe twojej. Przekonaj się, czy są poprawne. Możliwe odpowiedzi: 1. maksymalizacja zysku, 2. stworzenie statutu spółdzielni, określenie zakresu działalności, 3. szukanie rynków zbytu dla towarów spółdzielni, 4. decydowanie o warunkach zatrudnienia, 5. wykonywanie narzuconych obowiązków

Słownik

członek spółdzielni
członek spółdzielni

osoba fizyczna lub prawna (np. firma), która złożyła deklarację wstąpienia do spółdzielni; prawa i obowiązki wynikające z członkostwa w spółdzielni są dla wszystkich członków równe

fundusz udziałowy spółdzielni
fundusz udziałowy spółdzielni

fundusz powstający z wpłat udziałów członkowskich, odpisów na udziały członkowskie z podziału nadwyżki bilansowej lub innych źródeł

fundusz zasobowy spółdzielni
fundusz zasobowy spółdzielni

fundusz powstający z wpłat przez członków wpisowego, części nadwyżki bilansowej lub innych źródeł określonych w odrębnych przepisach

spółdzielnia
spółdzielnia

na gruncie polskiego prawa jest to dobrowolne zrzeszenie nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą

wpisowe
wpisowe

kwota, którą członek spółdzielni jest obowiązany wnieść wraz z zadeklarowanymi udziałami, stosownie do postanowień statutu; tylko do wysokości tych kwot uczestniczy on w pokrywaniu strat spółdzielni

RyvBYShHL1m6E
(Uzupełnij).