Migracje i kwestia demograficzna w Polsce i we współczesnym świecie.
Proces repatriacji Polaków w XX i XXI w.
Przeanalizujesz powody uregulowania przez ustawodawcę kwestii repatriacji.
Wyjaśnisz warunki, które chciałaby skorzystać z możliwości repatriacji.
Scharakteryzujesz uprawnienia repatriantów.
Wymiana ludności po II wojnie światowej na ziemiach zachodnich i północnych Polski to proces na niespotykaną w nowożytnej Europie skalę. Objął on kilka milionów ludzi i trwale zmienił strukturę etniczną tej części kraju. Ruchy migracyjne należały do najważniejszych zjawisk okresu powojennego, generując wiele problemów związanych z adaptacją społeczną oraz tworzeniem administracji państwowej na nowych terytoriach.
Repatriacja po II wojnie światowej
Skutkiem II wojny światowej był wzmożony ruch migracyjny, który objął powracających do kraju uchodźców wojennych, jeńców z lagrów żołnierskich, więźniów obozów koncentracyjnych, przymusowych robotników i rzesze dawnych migrantów ekonomicznych, którym wojna uniemożliwiła powrót do ojczyzny. Ponadto zmiana granic wymusiła wychodźstwo ze stron rodzinnych na terytorium kraju określone decyzją mocarstw. W ten sposób napłynęło do Polski ze wschodu 2 207 716 osób, z których większość urodziła się na obszarach utraconych na rzecz Związku Sowieckiego. W tej grupie obok repatriantów w kraju znaleźli się na powrót uciekinierzy wojenni wywiezieni w głąb ZSRS, w tym ponad 140 tysięcy Żydów, z których połowa wyjedzie do Izraela i Stanów Zjednoczonych.
Zdecydowana większość tej ludności była kierowana na Pomorze Zachodnie, Warmię i Mazury oraz Dolny Śląsk, które uzyskaliśmy kosztem Niemiec w zamian za utracone kresy wschodnie. Żyjąca tam ludność niemiecka miała zostać zmuszona do opuszczenia swoich domów, zaś ich miejsce mieli zająć Polacy żyjący dotąd na kresach wschodnich, kierowani nieraz na tzw. Ziemie Odzyskane pod przymusem. Na te tereny do 1948 r. trafiło z ziem wcielonych do ZSRS ponad 1,5 mln ludzi, a w latach 1955–1960 kolejne 260 tys., zasiedlając tereny zachodniej i północnej Polski.
Państwowy Urząd Repatriacyjny kierował transporty, starając się, aby przesiedleńcy trafiali w warunki geograficzne jak najbardziej zbliżone do tych opuszczanych. Brano pod uwagę też długość trasy do przejechania, stąd mieszkańcy ukraińskiej ZSRS trafili głównie na Śląsk i ziemię lubuską, a mieszkańcy Wileńszczyzny na Warmię i Mazury. Próbowano uwzględnić także dotychczasowe warunki społeczne, w których żyli – ludność wiejską przesiedlano do wsi, a miejską do miast. Często starano się przesiedlać całe wsie do konkretnych miejscowości. Jednak w rzeczywistości wybór nowego miejsca zamieszkania był często przypadkowy, a tylko nieliczne rodziny jechały do określonego, wcześniej wybranego przez siebie celu. Często łączyło się to z rozłąką rodzin i rozpadem dawnych więzi społecznych.
Trudne życie repatrianta
Zapoznaj się z prezentacją multimedialną, która przybliży Ci życie powojennych repatriantów.
Przeanalizuj poniższy tekst i wykonaj polecenie.
Komentarz historycznyWładza uznawała to za przydatne, aby przekonać Polaków, że jedynie dzięki sojuszowi ze Związkiem Radzieckim możemy być pewni nowych granic. Nie chciano brać pod uwagę, że tym samym stwarzają nastrój ciągłego siedzenia na walizkach, traktowania otaczającej cywilizacji za coś wrogiego, coś, co można bezkarnie niszczyć. Uderzające, że dopiero w końcu lat 60. pierwsi osadnicy zaczęli budować nowe domy.
Źródło: Marek Czapliński, Komentarz historyczny, [w:] Krystyna Tyszkowska, Skąd my tu?, Wrocław 2008, s. 13.
Zapoznaj się z dokumentem i wykonaj polecenie.
Właściciel karty osiedleńczej repatrianta z Wileńszczyzny uzyskał prawo do zajęcia gospodarstwa… Możliwe odpowiedzi: 1. gorszego niż pozostawione na Wileńszczyźnie., 2. lepszego niż pozostawione na Wileńszczyźnie., 3. takiego samego jak pozostawione na Wileńszczyźnie.
Przeanalizuj poniższy tekst i wykonaj polecenie.
Komentarz historycznyWładza uznawała to za przydatne, aby przekonać Polaków, że jedynie dzięki sojuszowi ze Związkiem Radzieckim możemy być pewni nowych granic. Nie chciano brać pod uwagę, że tym samym stwarzają nastrój ciągłego siedzenia na walizkach, traktowania otaczającej cywilizacji za coś wrogiego, coś, co można bezkarnie niszczyć. Uderzające, że dopiero w końcu lat 60. pierwsi osadnicy zaczęli budować nowe domy.
Źródło: Marek Czapliński, Komentarz historyczny, [w:] Krystyna Tyszkowska, Skąd my tu?, Wrocław 2008, s. 13.
Repatriacja we współczesnej Polsce
Prowadzenie akcji repatriacyjnej, czyli podejmowanie różnorodnych działań, które mają umożliwić powrót do kraju tym osobom bądź ich potomkom, które na skutek deportacji, zesłań i innych prześladowań narodowościowych i politycznych nie mogły się w Polsce nigdy osiedlić, jest traktowane przez polskie władze jako spełnienie moralnego obowiązku wynagrodzenia historycznych krzywd rodakom pochodzącym głównie z terenów azjatyckiej części byłego ZSRS.
Zasady nabywania obywatelstwa polskiego w drodze repatriacji, prawa repatrianta, a także zasady i tryb udzielania pomocy repatriantom i członkom ich rodzin określa Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji.
W myśl ustawy repatriantem jest osoba, która przybyła do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy krajowej wydanej w celu repatriacji z zamiarem osiedlenia się na stałe. Osoba taka nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa z dniem przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej.
Prawo repatriacji przysługuje wyłącznie osobom zamieszkującym część europejską państw byłego ZSRS, pragnącym przesiedlić się na stałe do Rzeczypospolitej Polskiej. prawda/fałsz
Osoba przybywająca do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy krajowej w celu repatriacji nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa z dniem wydania wizy. prawda/fałsz
Wiza krajowa w celu repatriacji może być wydana przez konsula osobie, która jest polskiego pochodzenia, a przed dniem wejścia w życie ustawy zamieszkiwała na stałe na terytorium obecnej: Republiki Armenii, Republiki Azerbejdżanu, Gruzji, Republiki Kazachstanu, Republiki Kirgiskiej, Republiki Tadżykistanu, Turkmenistanu, Republiki Uzbekistanu albo azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej.
Wiza krajowa w celu repatriacji może być wydana małżonkowi i zstępnym do czwartego stopnia takiej osoby oraz ich małżonkom, jeżeli zamierzają oni przybyć do Rzeczypospolitej Polskiej z tą osobą z zamiarem osiedlenia się na stałe.
Osoba polskiego pochodzenia to, w rozumieniu ustawy, osoba deklarująca narodowość polską i wykazująca swój związek z polskością, której co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej, to znaczy potwierdziło swoją przynależność do Narodu Polskiego przez, w szczególności, pielęgnowanie polskich tradycji i zwyczajów.
Źródło I
Źródło II
Repatriacja. Uznanie za repatriantaArt. 9. 1. Wiza krajowa w celu repatriacji może być wydana osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:
jest polskiego pochodzenia; (…)
przed dniem wejścia w życie ustawy zamieszkiwała na stałe na terytorium obecnych: Republiki Armenii, Republiki Azerbejdżanu, Gruzji, Republiki Kazachstanu, Republiki Kirgiskiej, Republiki Tadżykistanu, Turkmenistanu, Republiki Uzbekistanu albo azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej.
Źródło: Repatriacja. Uznanie za repatrianta, dostępny w internecie: archiwum.mswia.gov.pl [dostęp 4.03.2020].
Wsparcie dla repatriantów
Zapoznaj się z ilustracją interaktywną, która przybliży Ci rodzaj wsparcia udzielanego repatriantom przez nasze państwo.
– pokrycie kosztów przejazdu lub przelotu oraz przewozu mienia do Rzeczypospolitej Polskiej w wysokości dwukrotności ceny biletu kolejowego drugiej klasy od najbliższej miejscu zamieszkania repatrianta za granicą stacji kolejowej do miejsca osiedlenia się w Rzeczypospolitej Polskiej;
– zagospodarowanie i bieżące utrzymanie w wysokości dwukrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia;
– pokrycie kosztów związanych z podjęciem w Rzeczypospolitej Polskiej nauki przez osobę małoletnią, podlegającą obowiązkowi szkolnemu, w wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia na każde dziecko., 2. Pomoc finansowa Jeśli osoba, której wydano wizę krajową w celu repatriacji, nie ma wystarczających środków na pokrycie kosztów podróży do Rzeczypospolitej Polskiej, może ona otrzymać odpowiednią pomoc finansową od polskiego konsula. Repatriant, może również uzyskać środki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w formie dopłaty do czynszu najmu lokalu mieszkalnego, kosztów jego nabycia lub remontu i wyposażenia., 3. Opieka zdrowotna i nauka języka Osoby, które nabyły obywatelstwo polskie w drodze repatriacji, mają prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na podstawie wizy krajowej w celu repatriacji przez okres do 90 dni od dnia przekroczenia granicy. Osobie, której wydano decyzję o zakwalifikowaniu do wydania wizy krajowej w celu repatriacji, konsul może zapewnić pokrycie kosztów uczestnictwa w kursie nauki języka polskiego. Repatriantowi może też być udzielona pomoc przez zapewnienie uczestniczenia w bezpłatnych kursach języka polskiego i adaptacji w społeczeństwie polskim., 4. Ośrodki adaptacyjne Państwo polskie tworzy ośrodki adaptacyjne dla repatriantów. Zakłada się je w miejscach, skąd łatwo dojechać do szkoły publicznej i podmiotów leczniczych oraz nietrudno o możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W ośrodkach repatrianci mają zapewnione odpowiednie do wieku, płci i stanu zdrowia zakwaterowanie, całodzienne wyżywienie, dostęp do pomieszczeń umożliwiających samodzielne przygotowywanie posiłków oraz pomieszczeń i urządzeń higieniczno‑sanitarnych, a także środki czystości, dostęp do szerokopasmowego internetu i możliwość wykonywania na własny koszt, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach – na koszt ośrodka połączeń telefonicznych., 5. Zajęcia adaptacyjne i kursy Ośrodki zapewniają również repatriantom możliwość uczestniczenia w zajęciach adaptacyjno‑integracyjnych oraz w zajęciach umożliwiających poznanie historii, tradycji i zwyczajów polskich, kursach języka polskiego i zawodowych, a także zajęciach obejmujących praktyczne aspekty zamieszkiwania w Polsce, dotyczących systemu opieki zdrowotnej i oświaty, bezpieczeństwa publicznego, polityki prorodzinnej oraz pomocy socjalnej, rynku pracy i praw pracownika oraz uprawnień osób niepełnosprawnych oraz procedury uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. Zajęcia adaptacyjno‑integracyjne są prowadzone w języku zrozumiałym dla repatriantów., 6. Osoby wspierające Jeśli zachodzi taka potrzeba repatriantowi może zostać przydzielona osoba wspierająca. Taką osobę przydziela się repatriantowi w szczególnej sytuacji wynikającej w szczególności z podeszłego wieku, stanu zdrowia, braku umiejętności adaptacyjnych lub niewładania językiem polskim w wystarczającym stopniu. Zadaniem osoby wspierającej jest udzielanie repatriantowi pomocy w adaptacji na terytorium Rzeczypospolitej, polegającej w szczególności na udzielaniu informacji o sposobie załatwienia istotnych dla repatrianta spraw z zakresu opieki medycznej, szkolnictwa, pomocy socjalnej oraz zatrudnienia, wspieraniu repatrianta w załatwianiu tych spraw, w szczególności w zakresie sporządzania w jego imieniu pism urzędowych oraz asystowaniu repatriantowi w podeszłym wieku podczas wizyt lekarskich., 7. Aktywizacja zawodowa Państwo polskie wspiera również aktywizację zawodową repatriantów mających trudności z samodzielnym podjęciem pracy. Pomoc finansowa w tym zakresie może obejmować zwrot części kosztów poniesionych przez repatrianta na podnoszenie kwalifikacji zawodowych, a także zwrot części kosztów poniesionych przez pracodawcę na: utworzenie stanowiska pracy repatrianta, przeszkolenie go, a nawet na jego wynagrodzenie i nagrody, składki na ubezpieczenia społeczne.
Materiał źródłowy do ćwiczeń 7 i 8.
Trudna repatriacja ofiar zsyłekPowrót ofiar zsyłek ślimaczy się, mimo że rząd stworzył dobre warunki prawne. W poprzednim roku, w ramach akcji repatriacyjnej, do Polski powróciło 650 osób o polskich korzeniach. Chociaż jest to o 125 więcej niż w 2017 r., liczba ta nie jest oszałamiająca (...). Z danych, które otrzymaliśmy z MSWiA, wynika, że w poprzednim roku repatrianci otrzymali wsparcie w wysokości 20 mln złotych, z zaplanowanych w rezerwie celowej 50 mln zł. W tym roku resort spraw wewnętrznych zarezerwował na ten cel 58 mln zł (...). Z przyjętych dwa lata temu przepisów (...) wynika, że repatrianci mogą skorzystać z dwóch ścieżek przyjazdu do Polski. Pierwszą jest skorzystanie z ośrodka adaptacyjnego na zaproszenie pełnomocnika rządu do spraw repatriacji. Pobyt w ośrodku trwa 90 dni i może być przedłużony o kolejne 90 dni. Jest to czas na aklimatyzację i zakup lub wynajem mieszkania oraz znalezienie pracy. W ośrodku organizowane są zajęcia adaptacyjno‑integracyjne. Repatrianci poznają historię, tradycję, a także uczestniczą w kursach języka polskiego i kursach zawodowych (...). Drugą możliwością jest skorzystanie z zaproszenia wystosowanego przez gminę. W tym przypadku samorząd zapewnia rodzinie wyposażone mieszkanie, korzystając m.in. ze środków rządowych (...). Jakie są zatem wąskie gardła? W Polsce jak na razie działają tylko dwa ośrodki adaptacyjno‑integracyjne dla repatriantów: w Pułtusku oraz Środzie Wielkopolskiej. Potrzebne są kolejne.
[Zdaniem Aleksandry Ślusarek, przewodniczącej Rady do spraw Repatriacji – dop. red.] jednym ze sposobów przyspieszania mogłaby być nowelizacja ustawy o repatriacji. – Chodzi o to, aby umożliwić także tzw. repatriację indywidualną. Wsparcie dla takich osób mogłyby otrzymać osoby, które wynajmą im mieszkanie, ich sąsiedzi, bliscy (...). Repatrianci już w kraju borykają się (...) z problemami związanymi z tak prozaicznymi sprawami, jak tłumaczenie dokumentów, uznawanie dyplomów ich wykształcenia, a nawet wyrobieniem dowodu osobistego. To zaś skutkuje tym, że nie mogą szybko skorzystać z obiecanych im pieniędzy. Bo starosta może przelać pieniądze tylko na konto. Dlatego nie zawsze mają pieniądze na starcie np. na leki, wyprawkę szkolną dla dzieci. Problemem jest też nauka języka polskiego, bo szkoły nie organizują zajęć w ich miejscu zamieszkania. Tymczasem inne kraje poradziły sobie z repatriacją szybciej. Niemcy byli w stanie sprowadzać rocznie nawet 100 tys. osób, podobnie robi Rosja, ściągając swoich rodaków z republik azjatyckich oraz Ukrainy.
Źródło: Marek Kozubal, Trudna repatriacja ofiar zsyłek, dostępny w internecie: rp.pl [dostęp 4.03.2020].
Podsumowanie
Repatriacja w Polsce to proces prawny pozwalający osobom polskiego pochodzenia i ich potomkom, którzy zamieszkiwali tereny byłego ZSRS, powrócić na stałe do kraju i uzyskać polskie obywatelstwo. Wniosek o wizę repatriacyjną składa się w polskim konsulacie, a po przyjeździe do Polski repatriant i jego rodzina otrzymują pomoc finansową na zagospodarowanie, mieszkanie oraz wsparcie w bieżącym utrzymaniu.
Przeanalizuj dane statystyczne i wykonaj ćwiczenie.
Słownik
organizowana przez władze akcja przesiedlenia do kraju obywateli (np. jeńców wojennych, osób internowanych lub przymusowo przesiedlonych), którzy wskutek zmian granic lub działań wojennych znaleźli się na terytorium innych państw
wywiezienie skazanego w odległe, zwykle odludne i o niskim stopniu rozwoju cywilizacyjnego miejsce i przymusowe przetrzymywanie go tam