Zmiany ustrojowe i społeczne w republice rzymskiej - wypracowanie
Osiągnięcia kulturowe starożytnych Greków i Rzymian i ich wkład w kulturę europejską
Kultury grecka i rzymska kształtowały się przez wiele stuleci. To Grekom zawdzięczamy podwaliny nauki, polityki, sportu i sztuki. Po podboju świata helleńskiego przez Rzym jego własna kultura kształtowała się w dużej mierze pod wpływem wzorców i wartości greckich.
Dziedzictwo obu tych cywilizacji, mimo dzielących nas stuleci od upadku starożytnego Rzymu, jest wciąż obecne w naszym codziennym życiu. Trudno dziś znaleźć dziedzinę, w której nie zauważymy wpływów starożytnej Grecji i Rzymu. Posługujemy się rzymskimi literami, cytujemy greckich filozofów, organizujemy życie według kalendarza, który przejęliśmy od Rzymian, wpisujemy do niego datę najbliższej olimpiady. Elementy systemu politycznego, wartości etyczne i filozoficzne, a także wiele wynalazków zawdzięczamy antycznym Grekom i Rzymianom. Nawet wysyłane przez nas maile mają w sobie pierwiastek starożytności w popularnym znaku ad – @. Świadczy to o ciągłości i żywotności kręgu kulturowego, z którego się wywodzimy i który nas ukształtował. Antyczna Grecja i Rzym stały się kolebką europejskiej cywilizacji.
Omówisz najważniejsze dokonania cywilizacyjne starożytnych Greków i Rzymian.
Przywołasz przykłady nawiązań do antyku we współczesnej kulturze, architekturze i nauce, ale również w sporcie i polityce.
Przeanalizujesz, które osiągnięcia starożytnych Greków i Rzymian okazały się kluczowe dla dalszego rozwoju Europy.
Rozwiązania ustrojowe
Grecy i Rzymianie stworzyli systemy oraz instytucje ustrojowe, które w zmienionej formie znamy także współcześnie. Samo słowo „demokracja” jest pochodzenia greckiego (demos oznacza lud, a krateo – rządzę). Demokrację, czyli rządy ludu, jako formę ustroju wprowadzono w Atenach w V wieku p.n.e. Powstał tam system zgromadzeń, podczas których wskazywano kandydatów na urzędy oraz do rady. Decyzje zapadały w wyniku wyborów albo losowania. Ta forma głosowania przekształciła się w XVIII w. w referendum.
Za ojca demokracji uważa się Peryklesa, który sprawował urząd stratega, jeden z najważniejszych urzędów państwowych. Był na niego wybierany przez 15 kolejnych lat. Ateny stały wówczas na czele Związku Morskiego i prawie bez ograniczeń korzystały z jego funduszy. Rozwijały się dzięki temu gospodarczo i kulturalnie.
Do dzisiaj słowo „demokracja” ma to samo znaczenie, co w starożytności i oznacza ustrój polityczny, w którym władzę piastuje społeczeństwo. Sposób sprawowania tej władzy różni się obecnie od praktykowanego w Atenach, ale idea pozostała ta sama. W Grecji władza należała do obywateli, a jej najwyższym organem było zgromadzenie obywateli. Za obywateli nie uznawano jednak kobiet, osób, których rodzice nie byli Ateńczykami, oraz niewolników. W sumie w Atenach prawo głosu miało niecałe 10 proc. populacji miasta‑państwa.
W greckiej demokracji stosowano też praktykę ostracyzmu. Był to rodzaj tajnego głosowania, podczas którego wskazywano osoby zagrażające demokracji. Głosujący wydrapywali na ostrakach (specjalnych glinianych skorupach) nazwiska potencjalnych tyranów, którzy mieli ponieść karę wygnania z miasta na 10 lat.
Większość współczesnych państw europejskich to republiki, w których osoby posiadające prawa obywatelskie mają zarazem prawo głosu w wyborach politycznych. Ten system ustrojowy przejęli od Greków i rozwinęli starożytni Rzymianie. Rzymowi zawdzięczamy senat, rozumiany jako wyższą izbę parlamentu. Kolejny rzymski termin, „dyktator”, już w czasach Cezara miał negatywny wydźwięk, a dziś oznacza osobę sprawującą władzę bez przestrzegania prawa. Słowo „konsul” również pochodzi z Rzymu, choć konsul w republice rzymskiej był jednym z najwyższych urzędników i odpowiadał za politykę zagraniczną; dziś konsul reprezentuje jedno państwo na terytorium innego państwa. W Rzymie też po raz pierwszy zaczęto powszechnie pobierać podatek w formie pieniężnej. Praktyka ta obowiązuje do dziś na całym świecie.
Filozofia i literatura
W koloniach greckich w Azji Mniejszej narodziła się filozofia. Filozofowie badali budowę świata i charakter zjawisk naturalnych, a także szukali odpowiedzi na pytania, czym są prawda i poznanie. Systemy filozoficzne starożytnej Grecji stały u początku rozwoju całej europejskiej myśli filozoficznej. Na przełomie VII i VI w. p.n.e. żył Tales z Miletu, uznawany za ojca filozofii. Jednym z najwybitniejszych greckich filozofów był Sokrates (V/IV w. p.n.e.), który głosił istnienie prawdy obiektywnej i bezwzględnego dobra. Najwybitniejszym z uczniów Sokratesa okazał się Platon (V/IV w. p.n.e.), który założył Akademię Platońską – szkołę filozoficzną i ośrodek naukowy. Uczniem i współpracownikiem Platona był z kolei Arystoteles (IV w. p.n.e.). Po śmierci swojego mistrza założył on własną szkołę, zwaną Likejonem. Najbardziej znani rzymscy filozofowie to: Seneka zwany Młodszym (I w. n.e.) i Marek Aureliusz (cesarz, panował w II w. n.e.). Prace tych i wielu innych starożytnych myślicieli są do dziś publikowane i czytane, a współcześni filozofowie, artyści oraz politycy regularnie się do nich odwołują. W starożytnej Grecji powstała również retoryka – sztuka i teoria przemawiania, która rozwinęła się później w Rzymie. Do najważniejszych retorów w historii zalicza się m.in. greckiego mówcę Demostenesa oraz rzymskiego polityka Cycerona. Retoryka stosowana jest nadal, a nawet wciąż się rozwija, np. w ramach semantyki (działu językoznawstwa).
Alfabet łaciński i pismo linearne, którymi posługuje się większość mieszkańców zachodniego świata, mimo swojego greckiego rodowodu ostateczną formę przyjęły w starożytnym Rzymie. Wiele słów używanych do dziś pochodzi z łaciny bądź greki, a język łaciński jest nadal stosowany m.in. w naukach przyrodniczych i medycynie.
Mity greckie i rzymskie wciąż są powszechnie znane – uczy się o nich na lekcjach literatury, inspirują wielu twórców kultury. Dziedzictwem europejskiej cywilizacji jest także literatura starożytnej Grecji i Rzymu. Żyjący w VIII w. p.n.e. grecki poeta Homer jest autorem dwóch arcydzieł epiki bohaterskiej, czyli liady i Odysei. Oba te dzieła są czytane i komentowane do dziś. Także bajki, których autorem był Ezop, są nadal wydawane.
Grecy wykreowali dwa gatunki dramatyczne: tragedię (Ajschylos, Sofokles i Eurypides) oraz komedię (Arystofanes). Rzymianie wnieśli wkład do rozwoju poezji (Wergiliusz, Horacy, Owidiusz) i dramatu (Seneka, Plaut, Terencjusz). Rzymianie pisali również pamflety polityczne, biografie, próbowali tworzyć pierwsze encyklopedie. To rzymski poeta Horacy jest autorem słynnego zdania Non omnis moriar
(Nie wszystek umrę, będę żył w moich utworach
). Samo słowo „klasyczny”, odnoszące się do dzieł z okresu greckiego i rzymskiego, nabrało z biegiem wieków nowego znaczenia: „doskonale piękny”. Twórcy starożytni i ich dzieła są nieustającym źródłem inspiracji, czego przykładem jest poniższy wiersz Zbigniewa Herberta, polskiego pretendenta do nagrody Nobla.
Do Marka AurelegoDobranoc Marku lampę zgaś
i zamknij książkę Już nad głową
wznosi się srebrne larum gwiazd
to niebo mówi obcą mową
to barbarzyński okrzyk trwogi
którego nie zna twa łacina
to lęk odwieczny ciemny lęk
o kruchy ludzki ląd zaczynabić I zwycięży Słyszysz szum
to przypływ Zburzy twe litery
żywiołów niewstrzymany nurt
aż runą świata ściany cztery
cóż nam - na wietrze drżeć
i znów w popioły chuchać mącić eter
gryźć palce szukać próżnych słów
i wlec za sobą cień poległychwięc lepiej Marku spokój zdejm
i ponad ciemność podaj rękę
niech drży gdy bije w zmysłów pięć
jak w wątłą lirę ślepy wszechświat
zdradzi nas wszechświat astronomia
rachunek gwiazd i mądrość traw
i twoja wielkość zbyt ogromna
i mój bezradny Marku płaczŹródło: Zbigniew Herbert, Do Marka Aurelego. Cytat za: Z. Herbert, Wiersze zebrane, oprac. edytorskie R. Krynicki, Kraków 2008, s. 26.
Widowiska: teatr i olimpiady
Grekom i Rzymianom zawdzięczamy teatr, który wywodził się z procesji ku czci Dionizosa – patrona urodzajów, beztroskiej zabawy, narodzin i śmierci. Starożytni uznawali przedstawienia teatralne za jedną z podstawowych rozrywek. Pierwsze teatry greckie były budowlami drewnianymi, z czasem przybrały formę kamiennych amfiteatrów na zboczach.
W greckich teatrach wystawiano dwa rodzaje sztuk – tragedie i komedie. Ich fabuła nawiązywała do mitów. Aktorów było na scenie na raz nie więcej niż trzech, towarzyszył im chór. Występujący w przedstawieniach aktorzy (wyłącznie mężczyźni) nosili kostiumy, w tym maski symbolizujące stany emocjonalne, i buty na koturnach, dzięki którym byli wyżsi i lepiej widoczni. We współczesnym teatrze ciągle gra się przedstawienia na podstawie tekstów ze starożytności (np. Antygona, Fedra). Do założeń greckich dramatów nawiązywał też William Szekspir (1564‑1616), twórca nowożytnego teatru.
Grecy wykreowali także ideę olimpiad. W antycznej Grecji miały one charakter sakralny i składały się na nie zarówno zawody sportowe, jak i artystyczne. Były organizowane cyklicznie przez różne miasta. Grecy znali takie dyscypliny sportowe jak: biegi, zapasy, skoki, rzut dyskiem i oszczepem oraz boks. Sport stanowił nieodłączny element wychowania młodych Greków. W każdym mieście znajdowały się obiekty przeznaczone do uprawiania ćwiczeń fizycznych, tzw. gimnazjony. Na igrzyska do danego miasta ściągali zawodnicy i antyczni kibice z całej Grecji.
Okres pomiędzy igrzyskami nazywano olimpiadą. To właśnie igrzyska z Olimpii (od 776 r. p.n.e.) zainspirowały pod koniec XIX wieku Pierre'a de Coubertina do organizowania nowożytnych olimpiad – pierwsza odbyła się w 1896 roku. W Grecji igrzyska olimpijskie odbywały się co cztery lata (i tak jest też obecnie), ku czci Zeusa.
Wynalazki techniczne
Ruiny greckich i rzymskich budowli świadczą o wysokim poziomie antycznej techniki. Oprócz domów i świątyń Grecy wznosili gmachy użyteczności publicznej: stadiony, teatry, łaźnie, hipodromy (place przeznaczone do wyścigów konnych). Już w okresie hellenistycznym szczególną uwagę zwracano na urbanistykę, czyli sztukę planowania miast. Potrzeba racjonalnego rozplanowania zabudowy wynikała z konieczności scentralizowania administracji oraz oddzielenia terenów pracy i zamieszkania. Na powstanie miast greckich wpływały więc te same czynniki urbanistyczne, które znamy ze współczesnych europejskich metropolii, a które zmieniły się dopiero po przeniesieniu części produkcji poza Europę i, od niedawna, także po upowszechnieniu się pracy zdalnej.
Rzymianom z kolei zawdzięczamy konstrukcje łukowe, sklepienia (klasztorne, krzyżowe i kopułowe) oraz rozpowszechnienie i ulepszenie cementu, wodoodpornych zapraw, betonu i tynków. Dzięki temu Rzymianie mogli stawiać wielopiętrowe budynki o wysokości 18‑20 metrów. Od II w. p.n.e. Rzymianie zaczęli też wypalać cegły, co umożliwiło im wznoszenie wielkich kompleksów. Rzymska świątynia Panteon z monumentalną, liczącą 43 metry średnicy kopułą, przetrwała do czasów współczesnych. Rzymianie upowszechnili plan castrum – warownego obozu wojskowego, którego prostopadła siatka ulic jest obecna w układzie wielu miast na całym świecie. Rzymianie najbardziej jednak zasłynęli z budowy sieci dróg i mostów. Przykładem jest Via Appia, czyli Droga Appijska przebiegająca przez Italię w południowej części Półwyspu Apenińskiego, łącząca Rzym z Kampanią. Droga była gładko brukowana, a jej szerokość umożliwiała wyminięcie się dwóch wozów. Służyła Rzymianom przez wiele stuleci, a niektóre jej fragmenty zachowały się do dziś.
To Grecy jako pierwsi wymyślili systemy kanalizacyjne, w rzymskich miastach natomiast działały sieci wodociągowe oraz systemy kanałów ściekowych. Wodę dostarczano za pomocą akweduktów - wodociągów podziemnych lub nadziemnych, które glinianymi i ołowianymi rurami doprowadzały wodę ze źródeł do miejsca przeznaczenia. Początkowo Rzymianie przy budowie akweduktów wykorzystywali naturalny spadek terenu, później nauczyli się budować monumentalne arkadowe przęsła niwelujące nierówności gruntu. Ponadto w rzymskich łaźniach publicznych (termach) stosowano ogrzewanie podłogowe.
Już około 250 roku p.n.e. w świecie hellenistycznym pojawiło się wiele urządzeń opartych na zasadzie działania maszyn prostych: wciągnik z wielokrążkiem, przenośnik ślimakowy, pompa ślimakowa. Większość z nich jest dziełem Archimedesa i nadal ma szerokie zastosowanie. W pierwszym tysiącleciu p.n.e. rozkwitła grecka ceramika. Grecy opanowali większość technik obróbki oraz wypalania gliny i stworzyli niemal wszystkie formy naczyń stołowych i kuchennych, jakich używamy do dzisiaj.
Rzymianie z kolei rozwinęli technikę wojenną, za ich czasów rydwany przekształciły się w ciężkie wozy bojowe. Twierdze zaś rzymscy żołnierze szturmowali, używając taranów.
W starożytnej Grecji rozwinęła się też medycyna. Greccy medycy leczyli m.in. ziołami i przeprowadzali proste operacje. Najsłynniejszym starożytnym lekarzem jest Hipokrates z Kos (V w. p.n.e.), którego imię przywołuje się współcześnie w przysiędze składanej przez lekarzy. Hipokrates m.in. spisał historię medycyny i wprowadził zasadę badania całego ciała, a nie tylko chorego organu.
Prawo rzymskie
Greckie miasta–państwa z czasem straciły na znaczeniu politycznym. To Rzymianie stworzyli silną i jednolitą państwowość, która stała się podstawą ich imperium. Państwowość rzymska nie mogłaby istnieć bez wprowadzenia ładu prawnego.
Prawo rzymskie obowiązywało przez 22 wieki – od założenia Rzymu (753 p.n.e.) do upadku cesarstwa bizantyjskiego (1453 r.). Źródłami tego prawa były przepisy (leges) i obyczaje (mores). Pod pierwszym pojęciem kryła się całość prawa stanowionego, natomiast terminem mores Rzymianie określali zwyczaje przyjęte i stosowane w państwie rzymskim. Oba te źródła prawa były równorzędne.
Pierwszy zbiór praw, Prawo dwunastu tablic, powstał już w V w. p.n.e. i regulował najważniejsze dziedziny życia, stając się podstawą całego rzymskiego prawodawstwa na ponad 1000 lat. Dopiero w VI w. n.e. cesarz Justynian dokonał uporządkowania i uaktualnienia licznych, powstałych przez wieki aktów prawnych, tworząc Zbiór prawa cywilnego. Do dziś kodeks Justyniana określa się mianem wielkiego dzieła prawniczego. Najważniejszą częścią tej kodyfikacji było sporządzenie systematycznego wyciągu pod nazwą Digesta seu Pandecta z 2 tys. prac czterdziestu największych prawników.
W wielowiekowej tradycji rzymskiej prawo (ius) było nieodłączne od sprawiedliwości (iustum) i podzielone na prawo obywatelskie (ius civile) oraz prawo narodów (ius gentium). Rzymianie postrzegali przepisy prawa w kategoriach legalności oraz słuszności. Ich racjonalną naukę o prawie oraz schematy i formy myślenia prawnego przejęły po upadku cesarstwa rzymskiego inne kraje europejskie. Idea władzy jednocześnie prawomocnej i praworządnej oraz prawa będącego instrumentem rządzenia, ale też ograniczeniem dla rządzących, nie zawsze były respektowane w późniejszej wiekach. Mimo to rzymskie prawo stało się, obok demokracji greckiej i chrześcijańskiego rozumienia sprawiedliwości społecznej, jednym z fundamentów europejskiej kultury politycznej i prawnej.
To Rzymianom zawdzięczamy zasadę Dura lex, sed lex (łac. Twarde prawo, ale prawo), według której przepisów prawa należy przestrzegać w każdym przypadku, niezależnie od konsekwencji. W Rzymie narodziło się też przekonanie, że można oddzielić prawo od etyki i moralności opartych na wierzeniach religijnych, a zarazem że tylko prawo zgodne z powszechnym poczuciem sprawiedliwości może uzyskać aprobatę społeczną. We współczesnych systemach nauczania prawo rzymskie jako przedmiot akademicki jest niezbędnym elementem wykształcenia prawników.
Zagraj w grę interaktywną i sprawdź swoją wiedzę. W każdym z pytań zaznacz jedną poprawną odpowiedź.
Sprawdź swoją wiedzę
Opisz najważniejsze różnice między demokracją starożytnych Aten i Rzymu a demokracja współczesną.
Zapoznaj się z filmem
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RQN4MSDVQK9GL
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem "Dziedzictwo kultury greckiej i rzymskiej".
Wyjaśnij, dlaczego kultura grecka rozprzestrzeniła się w Azji.
Trenuj i ćwicz
Dokończ zdanie – odpowiedź wybierz spośród podanych możliwości.
Przyjrzyj się poniższej ilustracji. Uzasadnij, że przedstawione osiągnięcie starożytnych Greków znalazło swoje miejsce w kulturze Europy.
Zapoznaj się z opisem poniższej ilustracji. Uzasadnij, że osiągnięcie starożytnych Greków, znalazło swoje miejsce w kulturze Europy.
Rozstrzygnij, czy w kulturze Europy korzysta się z osiągnięcia świata antycznego, do którego nawiązuje źródło 1 czy źródło 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się treści obu źródeł oraz własnej wiedzy.
Źródło 1
Żywoty sławnych mężówPostępowanie […] było takie: Każdy otrzymywał skorupkę i pisał na niej nazwisko człowieka […]. Tabliczkę zanosił na umówione miejsce na agorze […]. Tam najpierw archonci przeliczali całą ilość skorupek. Bo jeżeli głosujących było mniej niż sześć tysięcy, wynik […] był nieważny.
Źródło: Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1977, s. 19.
Źródło 2
Teksty źródłowe do nauki historii w szkoleCóż z tego, że są prawa wyryte na dwunastu tablicach […] skoro niemal w obliczu tychże praw popełnia się przestępstwa, skoro wykracza się przeciw ustawom. Niewinność nie szuka już ochrony tam, gdzie według zwyczaju znajdować powinna oparcie. Rozpala się do szaleństwa zajadłość wzajemnych waśni, [...] wzburzone forum rozbrzmiewa krzykami nienawiści. […] I któż zaprawdę przed tym wszystkim obroni? […]
Źródło: Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, Warszawa 1961, s. 43–44.
Uzasadnij, odwołując się do obu źródeł, że współczesny pomnik zaprezentowany w źródle 2. był inspirowany kulturą grecką zaprezentowaną w źródle 1.
Źródło 1
Źródło 2
Uzasadnij, że prawa obywateli powszechne w społeczeństwach współczesnej Europy są dziedzictwem starożytnych Greków.
Przyjrzyj się poniższej ilustracji przedstawiającej wybudowany w XVIII w. warszawski Pałac na Wodzie i wykonaj polecenia.
Zapoznaj się z poniższymi fragmentami tekstów. Rozstrzygnij, czy myśl współczesna zaprezentowana we fragmencie 1 czerpie inspirację z autorów antycznych, których fragmenty wypowiedzi zostały zaprezentowane we fragmentach od 2 do 5. Uzasadnij swój wybór.
Fragment 1
Być może zabrzmi to dziwnie, ale mądry człowiek wie, że chociaż przeciwności losu bywają druzgocące, to jeśli przyjmiemy odpowiednie nastawienie, mogą nas wzmocnić, dzięki czemu łatwiej nam będzie znosić nieszczęścia w przyszłości. [...] Człowiek odporny psychicznie nie wejdzie w rolę ofiary. Wzbudzałby wtedy litość, a on nie uważa się za godnego politowania. Jest silny i kompetentny. Wprawdzie nie ma wpływu na to, czy spotka go jakaś niesprawiedliwość, ale może zdecydować, jak na nią zareaguje. Albo pozwoli, żeby zepsuła mu dzień, a w dłuższej perspektywie zniszczyła mu życie, albo odważnie stawi jej czoła, z optymizmem szukając sposobów na ominięcie przeszkód, jakie inni niesłusznie umieścili na jego drodze.
Cytat za: William B. Irvine, [...] Jak dzięki filozofii odnaleźć w sobie siłę, spokój i odporność psychiczną, Kraków 2020, s. 78.
Fragment 2
(...) tylko to jest piękne i sprawiedliwe z natury, co ja ci teraz otwarcie mówię, że człowiek, który ma żyć jak należy, powinien żądzom swoim puścić wodze, i nie powściągać ich. A kiedy będą jak największe, wystarczą wtedy wiosła odwagi i rozsądku, żeby mieć pełno, po brzegi, wszystkiego ku czemu się żądza kiedykolwiek ruszy.
Cytat za: Platon, Gorgiasz, cyt. za: wolnelektury.pl/katalog/lektura/platon-gorgiasz.html, dostęp: [25.04.2022].
Fragment 3
Na pytanie jednak, czym jest szczęście, odpowiedzi są rozbieżne i niewykształcony ogół określa je inaczej aniżeli mędrcy. Jedni bowiem mają tu na myśli coś z rzeczy jawnych i widocznych, jak przyjemność, bogactwo i zaszczyty; inni coś innego, a często nawet jeden i ten sam człowiek rzeczy różne (będąc chorym widzi szczęście w zdrowiu, będąc ubogim - w bogactwie) [...]. Niektórzy wreszcie wystąpili z poglądem, że oprócz owych wspomnianych dóbr istnieje inne jeszcze, dobro samo w sobie, które sprawia, że tamte wszystkie są dobrami.
Cytat za: Arystoteles, Etyka nikomachejska, [w:] M. Łojek, Teksty filozoficzne dla uczniów szkół średnich, Warszawa 1987, s. 37.
Fragment 4
Ja, was, obywatele, kocham całym sercem, ale nie posłucham boga raczej aniżeli was, i póki mi tchu, póki sił, bezwarunkowo nie przestanę filozofować, i pokazywać drogę każdemu, kogo tylko spotkam, mówiąc, jak to zwykle, że ty mężu zacny, obywatelem będąc Aten, miasta tak wielkiego i tak sławnego z mądrości i siły, nie wstydzisz się dbać i troszczyć o pieniądze, abyś ich miał jak najwięcej, a o sławę, o cześć, o rozum i prawdę, i o duszę, żeby były jak najlepsze, ty nie dbasz i nie troszczysz się o to?
Cytat za: Platon, Uczta. Eutyfron. Obrona Sokratesa. Kriton. Fedon, Warszawa 1982, s. 54.
Fragment 5
Błahość przepychu, dramaty na scenie, trzody owiec i bydła, walki szermiercze, kość psom rzucona, okruszyna ciśnięta w cysterny ryb pełne, mrówczy trud i praca, biegi przerażonych myszy, skaczące na sznurkach marionetki. Wśród tego więc trzeba stać pełnym życzliwości, a bez pogardy. A mieć to przekonanie, że każdy taką przedstawia wartość, jaką mają przedmioty jego starań. [...] Dwa zaś pewniki niech będą wśród podręcznych, na których się oprzesz: jeden, że wypadki zewnętrzne duszy nie dotykają, lecz stoją spokojnie poza nią, a wszelki niepokój jest jedynie skutkiem wewnętrznego sądu, i drugi, że wszystko, co widzisz, wnet ulega zmianie i wnet zniknie. I zawsze miej w pamięci, ilu już zmian sam byłeś świadkiem. Świat – to zmiana, życie – to wyobrażenie.
Cytat za: Marek Aureliusz, Rozmyślania, cyt. za: pl.wikiquote.org/wiki/Rozmyślania_(Marek_Aureliusz), dostęp [25.04.2022].
Według słów żyjącego na przełomie XIX i XX w. niemieckiego filozofa kultury Oswalda Spenglera „każdy Grek ma coś z Don Kichota, każdy Rzymianin coś z Sancho Pansy” [O. Spengler, Zmierzch Zachodu, Aletheia, Warszawa 2014, s. 81]. Uzasadnij prawdziwość tego stwierdzenia, odwołując się do konkretnych przykładów z dorobku Greków i Rzymian.
Sancho Pansa – wierny giermek błędnego rycerza Don Kichota z Manczy z powieści Miguela de Cervantesa Don Kichot. [...] W porównaniu do swojego pana, Sancho był człowiekiem spokojnym i rozważnym, choć brak mu było odwagi i determinacji w działaniu. Mimo pewnej naiwności, a nawet łatwowierności (np. nigdy nie przestał wierzyć, że naprawdę sprawował funkcję wielkorządcy wyspy Barataria) stał się symbolem zdrowego rozsądku, potrafiącego nie tylko czerpać dla siebie korzyści w świecie rządzonym przez obłęd i iluzję, lecz także dochować wierności podstawowym wartościom.
Indeks górny Źródło: artykuł Sancho Pansa, wikipedia.org Indeks górny koniecŹródło: artykuł Sancho Pansa, wikipedia.org
Don Kichot z La Manchy – fikcyjna postać z powieści Miguela de Cervantesa. Jest około pięćdziesięcioletnim szlachcicem, który pod wpływem literatury o czynach rycerskich postanawia zostać błędnym rycerzem. [Od jego imienia wziął się termin donkiszoteria] - postawa życiowa charakteryzująca się marzycielstwem, brakiem rozsądku w ocenianiu ludzi i sytuacji, pragnieniem walki o nierealne cele, nierozsądnym entuzjazmem w podejmowaniu nieosiągalnych zadań oraz walce z urojonymi przeciwnikami (walka z wiatrakami).
Indeks górny Źródło: artykuł Don Kichot (postać), wikipedia.org Indeks górny koniecŹródło: artykuł Don Kichot (postać), wikipedia.org
Słownik
(gr. chorós ) w antycznym teatrze zespół śpiewaków, którym przewodził koryfeusz; grupa osób wypowiadających się zbiorowo w mowie lub śpiewie, często z towarzyszeniem gestów i ruchów tanecznych
(od gr. demos - lud oraz kratos – władza; dosłownie – rządy ludu, ludowładztwo) ustrój polityczny, w którym władza sprawowana jest przez ogół obywateli; powstała w starożytności i była zestawiana z arystokracją (władza sprawowana przez grupę ludzi) i monarchią (władza w rękach jednostki)
gr. philéō - miłuję + sophía - mądrość) „umiłowanie mądrości”, nauka, której celem jest poszukiwanie mądrości i prawdy
uleganie wpływom kultury i języka greckiego; okres historycznej dominacji kultury greckiej w części Europy, Azji i Afryki, datowany od śmierci Aleksandra Wielkiego w 323 r. p.n.e. do zajęcia przez Rzymian Egiptu w 30 r. p.n.e.
w starożytności zawody sportowe odbywające się co cztery lata w miastach Grecji na cześć jednego z bogów; na czas ich trwania zawieszano wszelkie wojny. Pierwsze igrzyska miały miejsce w starożytnej Olimpii w 776 r. p.n.e.
(gr. kōmōidía) utwór, którego celem jest rozśmieszenia i zabawa, a czasem też nauka dla widzów
(łac. consul) w starożytnym Rzymie jeden z dwu najwyższych urzędników republiki sprawujących władzę cywilną i wojskową
(gr. ostrakismos, od ostrakon – skorupka, naczynie gliniane) w starożytnej Grecji: skazanie na wygnanie przez sąd skorupkowy (poprzez głosowanie na glinianych skorupkach); także: wykluczanie człowieka z jego środowiska, traktowanie go z niechęcią z powodu jego nieakceptowanych przez innych działań lub poglądów
(ang. pamphlet od imienia własnego Pamphilius) utwór satyryczny będący demaskatorską, napastliwą krytyką jakiejś osoby lub grupy ludzi
(łac. dosł. to, z czym się należy odwołać (do narodu), od referre – odnosić, informować) głosowanie ludowe, najważniejsza forma demokracji bezpośredniej, w której pełnoprawni obywatele wypowiadają się w formie głosowania powszechnego w sprawach o kluczowym znaczeniu dla społeczeństwa
(łac. res publica - rzecz publiczna) ustrój państwowy; najwyższe organy władzy powoływane są na określony czas poprzez wybory
(gr. strategos – prowadzący wojsko) w starożytnej Grecji dowódca armii lub floty; kolegium 10 strategów zostało wprowadzonych przez Klejstenesa. O urząd stratega (którego wybierano, a nie losowano, jak większość ateńskich urzędników) można się było ubiegać wielokrotnie.
(gr. tragodía) utwór, w którym bohater staje w obliczu nierozwiązywalnych konfliktów i trudności, które ostatecznie prowadzą do jego klęski