Happening i performance - sztuka, która pobudza do myślenia
Scenariusz lekcji realizowanej z wykorzystaniem modułowego e‑podręcznika opracowany w ramach projektu „Pilotażowe wdrożenie modułowych e‑podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e‑materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się”
Informacje ogólne
Imię i nazwisko autora: Sylwia Jasionek
Szkoła: podstawowa - klasa VII
Przedmiot: plastyka
Czas potrzebny na realizację lekcji: 90 min.
Podczas zajęć uczniowie poznają pojęcia happening i performance oraz ich znaczenie w sztuce współczesnej. Na podstawie materiałów z e‑podręcznika oraz wspólnej burzy mózgów zastanawiają się, jak poprzez sztukę można komentować i nagłaśniać ważne problemy społeczne, ekologiczne i obyczajowe. W grupach przygotowują i prezentują krótkie akcje artystyczne związane z wcześniej wybranym tematem. Celem lekcji jest rozwijanie twórczego myślenia, współpracy w grupie, wrażliwości społecznej oraz świadomego wykorzystywania środków wyrazu artystycznego do budowania komunikatu i zaangażowanej postawy. Uczniowie będą potrafili podać definicje pojęć happening i performance oraz wskazać różnice pomiędzy nimi; wyjaśnić, w jaki sposób happening i performance służą wyrażaniu ważnych problemów społecznych, ekologicznych i obyczajowych; zaplanować i zaprezentować w grupie prostej formy happeningu lub performance.
Tematy modułów z e‑podręcznika, w oparciu o które prowadzona jest lekcja:
Cele lekcji oraz realizowane punkty podstawy programowej
Cel ogólny lekcji:
Uczeń rozumie i potrafi wykorzystać pojęcia happening i performance jako formy sztuki współczesnej służące wyrażaniu i nagłaśnianiu ważnych problemów społecznych, ekologicznych i obyczajowych oraz rozwija umiejętności twórczej współpracy i ekspresji artystycznej.
Cele operacyjne w sferze kognitywnej zgodnie z taksonomią Blooma:
Z zakresu pamiętania informacji (przywoływanie istotnych informacji).
Uczeń potrafi podać definicje pojęć happening i performance i ich charakterystyczne cechy oraz rozpoznać je w prezentowanych przykładach.
Z zakresu rozumienia informacji (wyjaśnienie istotnych informacji).
Uczeń wyjaśnia, w jaki sposób happening i performance służą wyrażaniu ważnych problemów społecznych i ekologicznych oraz jakie są różnice między tymi formami.
Z zakresu zastosowania informacji (rozwiązywanie problemów o zamkniętej strukturze, o jednoznacznym rozwiązaniu).
Uczeń wykorzystuje zdobytą wiedzę, aby zaplanować i przygotować własny happening lub performance na temat wybranego problemu.
Z zakresu analizowania, oceniania i tworzenia informacji (rozwiązywanie problemów o otwartej strukturze, tworzenie własnych rozwiązań zadanych problemów, ocena dotycząca wartości idei lub materiałów).
Uczeń planuje, organizuje i wykonuje twórcze działanie w grupie, oceniając przy tym skuteczność przekazu estetykę wykonania.
Sposób realizacji zaplanowanych celów przez nauczyciela:
Nauczyciel wprowadza temat lekcji, udostępnia uczniom materiały
z e‑podręcznika do samodzielnej analizy i pracy indywidualnej lub w grupach.
Następnie moderuje dyskusję i burzę mózgów, wspierając uczniów w rozumieniu pojęć. Stosuje metodę problemową: uczniowie sami odkrywają pojęcia happening i performance. poprzez analizę materiałów z e‑podręcznika, wykonują ćwiczenia, analizują przykłady i wyciągają wnioski.
Nauczyciel organizuje pracę w zespołach metodą projektu. Uczniowie zostają podzieleni na dwie grupy (jedna grupa przygotowuje happening, a druga - performance). W swoich grupach projektują i realizują własne happeningi lub performance’y na wcześniej wybrane tematy społeczne i ekologiczne. Nauczyciel nadzoruje przygotowania do happeningu lub performance’u, dbając o właściwe wykorzystanie rekwizytów i środków wyrazu.
Na zakończenie lekcji prowadzi wspólną prezentację i ocenę działań, kierując refleksję na cele artystyczne i społeczne w przedstawionych przez uczniów sytuacji, poprzez wykorzystanie „Karty sukcesu grupy” jako narzędzia do własnej oceny pracy zespołowej, autorefleksji i planowania dalszych działań.
Przygotowanie do lekcji
Przygotowanie nauczyciela
podzielenie uczniów na dwa zespoły na wcześniejszej lekcji – jeśli uczniowie nie dobrali się samodzielnie;
przekazanie uczniom tematów do wyboru (np. ochrona środowiska, uzależnienie od telefonów, prawa człowieka, feminizm, bezdomność, niepełnosprawność, zakaz hodowli zwierząt na futra, ochrona dzikiej przyrody);
przypomnienie uczniom o konieczności przyniesienia rekwizytów oraz przygotowania się do pracy na wybrany temat;
zapoznanie się z tematem i materiałem teoretycznym;
przeczytanie i przestudiowanie modułów z e‑podręcznika dotyczących happeningu i performance;
przygotowanie stanowisk pracy grupowej oraz zorganizowanie przestrzeni do prezentacji działań artystycznych.
Pomoce dydaktyczne:
tablica multimedialna lub projektor do prezentacji tematów z modułowego e‑podręcznika, przykładów zdjęć;
laptopy/tablety dla uczniów do pracy z modułami e‑podręcznika;
dostęp do internetu;
tablica;
Karta sukcesu grupyKarta sukcesu grupy
Co zrobić, aby lekcja była dostępna dla wszystkich uczniów?
W przypadku obecności uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, nauczyciel dostosowuje zakres i formę zadań do ich możliwości i potrzeb.
Uczniowie z trudnościami poznawczymi mogą otrzymać uproszczone polecenia oraz wsparcie w grupie (przydzielenie roli dostosowanej do ich możliwości, np. odpowiedzialność za rekwizyty, dokumentację fotograficzną lub prosty element scenografii).
W razie potrzeby nauczyciel może zapewnić więcej czasu na wykonanie zadania, umożliwić pracę z pomocą nauczyciela.
W przypadku uczniów z niepełnosprawnością ruchową zapewnia się odpowiednią przestrzeń do działania oraz możliwość udziału w formie dostosowanej (np. w roli reżysera, komentatora lub osoby dokumentującej występ).
Materiały dydaktyczne mogą być udostępnione w wersji cyfrowej, powiększonej.
Dodatkowo uczniowie z dysleksją mogą korzystać z uproszczonych tekstów
i wsparcia koleżeńskiego, a uczniowie ze spektrum autyzmu powinni otrzymać jasne instrukcje i przewidywalną strukturę pracy, najlepiej rozpisaną etapami.
Przygotowanie uczniów
Uczniowie zostali wcześniej podzieleni na 3–4‑osobowe zespoły (samodzielnie lub przez nauczyciela).
Każda grupa wybiera temat społeczny, ekologiczny lub obyczajowy, który będzie punktem wyjścia do działań artystycznych (np. ochrona środowiska, uzależnienie od telefonów, prawa człowieka, feminizm, bezdomność, niepełnosprawność, zakaz hodowli zwierząt na futra, ochrona dzikiej przyrody).
Uczniowie zostali zobowiązani do przyniesienia na lekcję odpowiednich materiałów i rekwizytów potrzebnych do stworzenia happeningu lub performance’u, np. flamastrów, taśmy klejącej, sznurków, kartonów, elementów kostiumów, przedmiotów charakterystycznych z danym tematem, transparentów, plakatów itp.
Uczniowie mogą zapoznać się z krótkimi materiałami wideo dostępnymi np. na platformie YouTube, przedstawiającymi przykłady współczesnych happeningów i performance’ów. Miało to na celu wprowadzenie ich w tematykę lekcji oraz ukazanie różnorodnych form artystycznej ekspresji.
Przebieg lekcji
Przedstawiony w punktach przebieg lekcji, uwzględniający podział na działania wykonywane przez nauczyciela i uczniów.
Faza wprowadzająca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
2 min. | Nauczyciel wita uczniów, przypomina o podziale na grupy i wyjęciu przygotowanych materiałów. W razie potrzeby dzieli uczniów na grupy (3–4 osoby). Informuje, że temat dzisiejszej lekcji pozostaje na razie tajemnicą. Przedstawia cel lekcji. | Uczniowie witają się, zajmują miejsca w grupach, przygotowują przyniesione rekwizyty i materiały. Wyrażają swoje przypuszczenia lub propozycje tematu lekcji. Uczniowie analizują cel lekcji. | Warto zachęcić uczniów do krótkiej rozmowy w grupach na temat ich oczekiwań lub domysłów dotyczących lekcji, co wprowadzi ich w aktywny nastrój. |
2 min. | Nauczyciel prosi uczniów o uruchomienie komputerów/tabletów i | Uczniowie logują się do e‑podręcznika i indywidualnie lub w grupach zapoznają się z materiałem dotyczącym performance'u i happeningu. | Zaleca się, by każdy uczeń lub grupa miała dostęp do urządzenia. Jeśli sprzęt jest ograniczony, wątek można wyświetlać na tablicy lub projektorze i realizować zadania wspólnie z klasą. |
3 min. | Nauczyciel przedstawia temat lekcji „Zrób zamieszanie! Happening i performance – sztuka, która mówi” i prosi uczniów o zapoznanie się i wykonanie polecenia 1 z modułowego e‑podręcznika. | Uczniowie wykonują polecenie 1 „Wiem, nie wiem”, segregując pojęcia na te znane i nieznane. |
Faza realizacyjna
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
5 min. | Nauczyciel prosi uczniów o zapoznanie się tekstem i ilustracjami dotyczącym happeningu, zawartymi w tym wątku. Wspólnie analizują przedstawione ilustracje i omawiają cechy charakterystyczne dla tej formy przekazu artystycznego. | Uczniowie indywidualnie lub w grupach czytają tekst, oglądają ilustracje, mogą zanotować najważniejsze cechy happeningu. Następnie uczestniczą w dyskusji, dzieląc się swoimi spostrzeżeniami i pytaniami. | |
8 min. | Nauczyciel prosi uczniów o przejście do kolejnego fragmentu e‑podręcznika, dotyczącego performance. Informuje ich, że należy wykonać ćwiczenie nr 1 i ćwiczenie nr 2 na laptopach. W razie potrzeby wyjaśnia polecenia i wspiera grupy. | Uczniowie zapoznają się z materiałem dotyczącym performance. Następnie, pracując na laptopach, wykonują kolejno Ćwiczenie nr 1 i Ćwiczenie nr 2 zawarte w e‑podręczniku. Współpracują w grupach, omawiając odpowiedzi i rozwiązania. | Można poprosić wybrane grupy o krótkie podsumowanie, czego się dowiedzieli z ćwiczeń. |
5 min. | Nauczyciel moderuje krótką burzę mózgów: „Czym według Was różni się happening od performance’u?” Zapisuje najciekawsze wypowiedzi uczniów na tablicy. Następnie przypomina, że każda grupa miała wybrać wcześniej temat społeczny lub ekologiczny i przygotować materiały. | Uczniowie aktywnie uczestniczą w burzy mózgów. Zgłaszają swoje przemyślenia, dzielą się skojarzeniami, odnoszą się do wcześniej poznanych materiałów. Upewniają się, że mają wszystkie potrzebne materiały i ustalony temat. | |
30 min. | Nauczyciel objaśnia uczniom główne zadanie: każda grupa ma przygotować własny happening lub performance na wcześniej wybrany temat społeczny lub ekologiczny. Przypomina, że występ powinien być czytelny, sugestywny i zgodny z charakterem wybranej formy artystycznej. Zachęca do wykorzystania przyniesionych rekwizytów i materiałów. W czasie pracy grup, nauczyciel pełni rolę doradcy – udziela wskazówek, inspiruje, pomaga rozwiązywać problemy, nie narzucając gotowych rozwiązań. Ta część zadania swoją kontynuację ma na kolejnej godzinie lekcyjnej. | Uczniowie pracują w grupach 3–4 osobowych. Tworzą koncepcję występu, planują jego przebieg, dzielą się rolami, opracowują rekwizyty, ustalają sposób prezentacji. Ćwiczą swój happening/performance, korzystając z przyniesionych materiałów. Konsultują się z nauczycielem w razie potrzeby. Pod koniec lekcji uczniowie odkładają swoje materiały w miejscu wyznaczonym przez nauczyciela | Warto umożliwić uczniom swobodną pracę w różnych częściach sali. Przypomnieć o zasadach BHP podczas korzystania z narzędzi. |
Faza podsumowująca
Czas | Działania nauczyciela | Działania uczniów | Uwagi / wskazówki metodyczne |
|---|---|---|---|
25 min. | Nauczyciel zaprasza grupy do prezentacji przygotowanych wystąpień. Po każdej prezentacji pyta klasę: „Czy to był happening czy performance? Co Was poruszyło w tym występie? Jaki był najważniejszy przekaz tego występu? Jakie emocje wzbudzają tego typu formy sztuki?” | Uczniowie prezentują swoje działania, oceniają inne grupy, odpowiadają na pytania i biorą udział w dyskusji podsumowującej. Dzielą się refleksjami i wrażeniami. | Warto zachęcić uczniów do konstruktywnego komentowania i wzajemnego szacunku. Można zaproponować uczniom krótką samoocenę ustną, lub metodę: „kciuk w górę - podobało mi się / w bok - trochę fajne, trochę nie / w dół - nie podobało mi się”. |
10 min. | Nauczyciel nawiązuje do celów lekcji i dokonuje ich podsumowania. Prosi uczniów o wykonanie „Karty sukcesu grupy” – krótkiej autoewaluacji. | Uczniowie wypełniają „Kartę sukcesu grupy”, oceniając swoją współpracę, pomysłowość, zaangażowanie i skuteczność przekazu. |
Po lekcji
Propozycja działań dla uczniów, które mają na celu integrację i utrwalenie zdobytej wiedzy
Kreatywne podsumowanie – każda grupa przygotowuje krótkie, humorystyczne „zakulisowe wspomnienie” ze swojego przygotowania happeningu/performance’u – np. rysunek, mem, krótki komiks lub scenkę odegraną w czasie kolejnej lekcji.
Quiz online – uczniowie w tych samych grupach przygotowują pytania do quizu o happeningu i performance, który rozwiążą wspólnie na jednej z kolejnych lekcji plastyki.
„Artystyczna skrzynka pomysłów” – uczniowie wrzucają do skrzynki swoje propozycje tematów, które ich interesują i które mogłyby być punktem wyjścia do kolejnych występów artystycznych. Dzięki temu uczniowie czują, że mają wpływ na to, czego i jak będą się uczyć.
Propozycja ewaluacji lekcji i stopnia realizacji zaplanowanych celów edukacyjnych
Autoewaluacja uczniowska – poprzez wypełnienie Karty sukcesu grupyKarty sukcesu grupy, uczniowie sami oceniają stopień osiągnięcia celów lekcji oraz jakość współpracy w zespole.
Rozmowa podsumowująca – nauczyciel analizuje wraz z uczniami, jakie cele lekcji zostały zrealizowane, co było dla nich najciekawsze lub najtrudniejsze.
Obserwacja nauczycielska – nauczyciel ocenia zaangażowanie, umiejętność współpracy, oryginalność pomysłów oraz poprawność zastosowania formy artystycznej.
Refleksja nauczyciela – po lekcji nauczyciel analizuje, które elementy lekcji przebiegły zgodnie z planem, a które warto udoskonalić przy kolejnej realizacji tematu.
Bibliografia i załączniki
Linki do wykorzystanych stron z modułowego e‑podręcznika:
Inne materiały spoza ZPE
Film pt. Happenning oraz film pt. Performance dostępne na platformie YouTube na kanale Edukacja.
Inne niezbędne środki i pomoce dydaktyczne
materiały plastyczne (np. papier, nożyczki, klej, taśma, markery, dodatkowe akcesoria plastyczne);
Karta sukcesu grupyKarta sukcesu grupy;
laptop dla nauczyciela;
tablica multimedialna/projektor;
laptopy/tablety dla uczniów;
dostęp do Internetu oraz ZPE;
tablica szkolna.