Folklor, jako język nowoczesności: Béla Bartók i Manuel de Falla.
Dla ciekawskich
Fonograf - prezentacja obiektu
Zapoznaj się z jednym jeden z pierwszych przyrządów Thomasa Edisona rejestrujących i odtwarzających dźwięki. Porównaj z aktualnymi narzędziami służącymi do tego rodzaju pracy. Wymień je i krótko opisz.
Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Prezentacja 3D przedstawiająca Fonograf. Wokół niego pojawiają się dodatkowe informacje: Doświadczenia związane z próbami utrwalenia dźwięków rozpoczęły się w II połowie XIX wieku. Jednym z pierwszych wynalezionych narzędzi rejestrujących był fonoautograf, który za pomocą połączonego z membraną rysika nacinał wzory w papierowym wałku. Przyrządem, któremu nie wróżono zawrotnej kariery okazał się wynaleziony w 1877 roku przez Thomasa Edisona fonograf. Założeniem Edisona było stworzenie urządzenia, które umożliwiłoby zapisanie listu w postaci tzw. fotografii dźwiękowej albo też nagrywanie książek dla osób niewidomych. Działanie fonografu polegało na wyryciu na folii cynowej głębszych bądź płytszych rowków, odpowiednio do wychylenia drgającej membrany. Pierwszym zarejestrowanym tekstem był wierszyk „Mary had a little lamb”. Stosunkowo szybko folię cynową zastąpiono umożliwiającymi kopiowanie wałkami woskowymi, na których nagrywano 2‑minutowe próbki, a już w XX stuleciu zastąpiono je wałkami z celuloidu, które mieściły „aż” 4 minuty nagrania. Fonograf znalazł zastosowanie m.in. w badaniach etnomuzykologicznych – pozwalał na utrwalenie, a następnie wielokrotne odtworzenie zarejestrowanych przykładów muzyki tradycyjnej. Używał go w swoich badaniach nad muzyką ludową Bela Bartók. W Polsce, za pomocą fonografu, po raz pierwszy w roku 1904 utrwalono folklor muzyczny Podhala – śpiewki w wykonaniu Jana Krzeptowskiego, syna najsłynniejszego góralskiego muzykanta Sabały. Kiedy zaś dziesięć lat później swoje badania nad folklorem Podhala rozpoczął Juliusz Zborowski, anegdotom nie było końca. Oto jedna z nich: „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii góralskich, wałki napełniały się szybko, a na pierwszy ogień szedł grajek nad grajki, bozy talent muzyki Podhala, Bartuś Obrochta. Trzeba go było widzieć, jak z całą satysfakcją przysłuchiwał się nagranym przez siebie wałkom, jak co chwila przygadywał «dobrze, dobrze» – i jak, przytupując nogą do taktu, wygłosił swoją opinię: «Wiecie, panie profesorze, to niegłupia trąba!».
Folkloryzm w Polsce- od Szymanowskiego do Ciechowskiego?!
Obecność w muzyce poważnej elementów folkloru tłumaczy się przede wszystkim uwarunkowaniami politycznymi, wskazując – jako przyczyny sięgnięcia po wyznacznik polskości – na zagrożenie tożsamości narodowej bądź chęć podkreślania kulturowej odrębności. Kwestia zachowania ducha narodowego za pośrednictwem rodzimej kultury po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w listopadzie 1918 r. była problemem nadal aktualnym. Okazało się bowiem, iż na mapie kraju odkrywano regiony, w których ludność, na skutek germanizacji czy rusyfikacji, zapomniała języka ojczystego. Wobec takiej sytuacji ponownie potraktowano kulturę jako czynnik sprzyjający repolonizacji społeczeństwa.
Zwrócenie uwagi nie tylko na kwestie społeczne, ale też wysoką wartość muzyczną tworzonych kompozycji, polska kultura muzyczna zawdzięcza Karolowi Szymanowskiemu (1882‑1937). On uwypuklił konieczność indywidualnego potraktowania wzorów ludowych oraz na właściwe włączenie ich w tkankę nowoczesnego języka muzycznego. Przykład takiego opracowania pozostawił m.in. w fortepianowych mazurkach, których wysłuchaj z uwagą.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny: Karol Szymanowski, „Mazurek op. 50” nr 11 i nr 16. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny: Karol Szymanowski, „Mazurek fortepianowy” op. 50 nr 16. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Dzięki Szymanowskiemu i jego hasłom:
Charakter muzyki jakiegokolwiek narodu nie zawsze sprowadza się mechanicznie do kwestii takich czy innych rytmów. Innymi słowy, ani cała polska muzyka nie jest utrzymana w rytmie mazurka, ani też cała muzyka utrzymana w rytmie mazurka wcale nie musi być typowo polska, kompozytorzy mogli oswobodzić kompozycje folklorystyczne z konieczności współuczestniczenia w kreowaniu stylu polskiego”.
Pobierz pdf, klikając na przycisk „Pobierz załącznik”.
Folkloryzm pozostał nurtem aktualnym także po II wojnie światowej. Popularność tego typu opracowań podyktowana była kolejną próbą zamachu na odzyskaną niedawno niepodległość oraz, wynikającą stąd, chęcią manifestowania narodowej tożsamości twórców. Lata 1945‑1948 były czasem, kiedy po stratach okresu wojny i okupacji, wraz z reorganizacją życia artystycznego, kompozytorzy nawiązali do tradycji romantycznych, pozytywistycznych, koncepcji Szymanowskiego i popularnego w Europie nurtu folklorystycznego. Witold Lutosławski (1913‑1994) w celach edukacyjnych, wykorzystując polski folklor muzyczny, opracował na fortepian Melodie ludowe i Bukoliki, a Andrzej Panufnik (1914‑1991) stworzył Sinfonię rustica opartą na melodiach kurpiowskich. I jeden z tych wymienionych przykładów brzmi właśnie tak:
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny: Witold Lutosławski, „Bukoliki”. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Od 1949 r. na twórczość artystyczną coraz silniej oddziaływać zaczęła polityka państwa. Od twórców oczekiwano muzyki przystępnej, melodyjnej, opartej na folklorze – ludowego kolorytu i narodowego klimatu. Kompozytorzy potraktowali te wskazówki jako wytrych – jeśli wprowadzali do swoich kompozycji materiał ludowy, najczęściej zaopatrywali go w dość nowatorskie opracowanie. Uczynił tak m.in. Witold Lutosławski komponując Koncert na orkiestrę, którego cała tkanka melodyczna wyprowadzona jest z polskiej muzyki ludowej. Z tego czasu pochodzi także zaprezentowany poniżej IV Kwartet smyczkowy Grażyny Bacewicz (1909‑1969), opierający się na stylizacjach ludowych. Wnikliwe omówienie kwartetów ( i nie tylko) można prześledzić wraz z pełnym zapisem dźwiękowym i przeglądem partytur na stronach Polskiego Centrum Informacji Muzycznej polmic.pl
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny: Grażyna Bacewicz, „IV Kwartet smyczkowy”. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Do folkloru odniesiono się także na gruncie muzyki rozrywkowej, a tu jednym z najlepszych przykładów okazała się płyta ojDADAna Grzegorza Ciechowskiego zwanego również Grzegorzem z Ciechowa (1957‑2001) .
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny: Grzegorz z Ciechowa, Piejo kury, piejo. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Folkloryzm i... ciąg liczb Fibonacciego!
Biblioteka muzyczna
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór: Bela Bartok, Pod gołym niebem I Pod gołym niebem I jest utworem przeznaczonym na fortepian. Posiada szybkie tempo i instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się złowrogim, tajemniczym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór: Bela Bartok, Pod gołym niebem II Pod gołym niebem II jest utworem przeznaczonym na fortepian. Posiada szybkie tempo i instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się tajemniczym, atonalnym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór: Bela Bartok, Pod gołym niebem IV Pod hołum niebem IV jest utworem przeznaczonym na fortepian. Posiada umiarkowane tempo i instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się tajemniczym, spokojnym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór: Bela Bartok, Pod gołym niebem V Pod gołym niebem V jest utworem przeznaczonym na fortepian. Posiada szybkie tempo i instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się atonalnym, żwawym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny: Grażyna Bacewicz, „IV Kwartet smyczkowy”. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór: Bela Bartok, Zamek Sinobrodego Zamek Sinobrodego jest operą przeznaczoną na głosy i orkiestrę. Posiada zróżnicowane tempo i wokalno-instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się atonalnym, tragicznym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór: Bela Bartok, Muzyka na instrumenty strunowe, perkusję i czelestę Muzyka na instrumenty strunowe, perkusję i czelestę jest kompozycją przeznaczoną na skrzypce, altówkę, wiolonczelę, kontrabas, instrumenty perkusyjne i czelestę. Posiada umiarkowane tempo (Andante tranquillo) i instrumentalną fakturę. Cechuje się atonalnym, złowrogim, tajemniczym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór: Bela Bartok, Koncert na orkiestrę Koncert na orkiestrę jest utworem przeznaczonym na orkiestrę symfoniczną. Składa się z pięciu części: Introduzione (Allegro non troppo), Giuoco delle coppie (Allegretto scherzando), Elegia (Andante non troppo), Intermezzo interrotto (Allegretto), Fonale. Pesante (Presto). Kompozycja posiada instrumentalną i fakturę homofoniczną. Cechuje się zróżnicowanym w zależności od części charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny Mikrokosmos VI tom, Ostinato nr 146 autorstwa Beli Bartoka. Kompozycja ma szybkie tempo. Cechuje ją dynamiczny charakter.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny: Witold Lutosławski, „Bukoliki”. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Nagranie utworu Manuela de Falli „Taniec ognia” z baletu „Czarodziejska Miłość”. Utwór rozpoczyna się partią smyczków, imitującą przygasające i wybuchające płomienie. Instrumenty grają dźwięki znajdujące się w bliskiej odległości stopniowo zmieniając dynamikę od piano do forte i od forte do piano. Na tym tle klarnet gra intrygującą melodię. Później melodię o wiele głośniej powtarzają smyczki. Muzyka jest niespokojna i bardzo dynamiczna.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny: Karol Szymanowski, „Mazurek op. 50” nr 11 i nr 16. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny: Karol Szymanowski, „Mazurek fortepianowy” op. 50 nr 16. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DOL15C91B
Utwór muzyczny: Grzegorz z Ciechowa, Piejo kury, piejo. Kompozycja posiada szybkie tempo. Cechuje się żywiołowym charakterem.