technika kompozytorska w muzyce XX i XXI w., cechująca się równouprawnieniem wszystkich 12 dźwięków skali chromatycznej (brak centrum tonalnego i określonych dążeń harmonicznych, charakterystycznych dla systemu tonalnego). Najważniejszą strukturą dodekafoniczną jest seria, czyli układ 12 dźwięków skali chromatycznej, uporządkowanych w określonej kolejności.

prezentacja motywu lub tematu muzycznego w krótszych (zwykle dwukrotnie) wartościach rytmicznych; przeciwieństwo augmentacji.

(łac. futurus – przyszły), awangardowy kierunek literacko‑artystyczny o skrajnej orientacji antytradycjonalistycznej, występujący z hasłami tworzenia nowych form sztuki i nowego stylu życia, zgodnego z rytmem przemian XX‑wiecznej cywilizacji.

jeden z nurtów muzyki współczesnej, powstały pod koniec XIX w. w kręgu Murzynów amerykańskich, łączący tradycje muzyczne euro‑amerykańskie z afrykańskimi.

muzyka, której materiałem są dźwięki wytwarzane i przekształcane przez urządzenia elektroniczne i utrwalane na taśmie magnetycznej.

równoczesne stosowanie różnego przebiegu rytmicznego we wszystkich głosach kompozycji, szczególnie charakterystyczne dla muzyki polifonicznej.

zabieg stosowany niekiedy w muzyce współczesnej w celu uzyskania nowych jakości brzmieniowych z tradycyjnych instrumentów muzycznych — przez wprowadzanie do nich obcych przedmiotów.

termin używany od końca lat 60. XX w. na określenie efemerycznych działań artystycznych, przybierających formę wystąpień artysty (artystów) przed publicznością, która, w odróżnieniu od happeningu, jest bezpośrednim, lecz biernym obserwatorem, a nie uczestnikiem akcji.

nurt muzyki XX i XXI w., wywodzący się z dodekafonii. Polega na totalnym uporządkowaniu wszystkich aspektów dzieła muzycznego za pomocą serii (wysokości dźwięków, rytm, artykulacja, dynamika).

układ dźwięków dobranych według określonego schematu interwałowego. Dla danej epoki lub kultury właściwe były inne skale, np. pentatonika (antyczna Grecja, Rzym; kultury wschodnie), skale modalne (średniowiecze), skale systemu dur‑moll (dominujące od baroku do czasów współczesnych). W XX i XXI w. kompozytorzy chętnie opracowywali własne skale (np. modi Oliviera Messiaena).

zdolność równoczesnego postrzegania, w której doświadczenia jednego zmysłu (np. wzroku) wywołują także doświadczenia charakterystyczne dla innych zmysłów. Najczęstszym przykładem synestezji jest barwne słyszenie, polegające na tym, że słyszane dźwięki wywołują wrażenie widzenia określonej barwy. Słynnymi synestetami byli Mikołaj Rimski‑Korsakow, Franz Liszt i Olivier Messiaen.

wyrazisty odcinek melodyczny, melodyczno‑rytmiczny bądź harmoniczny utworu, wykorzystywany w dalszym jego przebiegu. W muzyce programowej często powiązany z określonym bohaterem lub ideą.