Społeczeństwo, gospodarka i kultura w II Rzeczpospolitej
Sukcesy gospodarcze Polski w latach trzydziestych
Wyobraź sobie bogato zdobione wnętrza, w których wiszą dzieła wybitnych malarzy, dopracowany jest każdy detal, łącznie z zastawą stołową oraz zagłówkami foteli, a wszystko to zaprojektowane przez kilkudziesięciu uznanych artystów; miejsce, w którym podawane są najróżniejsze potrawy z całego świata, a rozrywkom nie ma końca. Tak właśnie wyglądały dwa statki transatlantyckie, chluby II Rzeczypospolitej: MS „Piłsudski” i MS „Batory”, które miały się stać „pływającymi salonami i ambasadami kultury polskiej”. Stały się symbolami rozwoju polskiej gospodarki. Jednak podróż takim statkiem była poza zasięgiem większości obywateli.
Ocenisz najważniejsze dokonania w gospodarce II Rzeczypospolitej.
Wskażesz, ile kosztowały produkty spożywcze w przedwojennej Polsce, i zastanowisz się, czy było to dużo, czy mało w porównaniu z zarobkami.
Obliczysz, ile pieniędzy musiał odłożyć robotnik rolny, aby udać się na emigrację do Nowego Jorku na pokładzie „Piłsudskiego”.
Okno na świat – budowa portu w Gdyni
Na podstawie fotografii podaj argumenty potwierdzające, że Gdynia stała się w okresie międzywojnia zarówno ważnym centrum przemysłowym, jak i atrakcyjną miejscowością wypoczynkową.
Na mocy traktatu wersalskiego Polska otrzymała 140 km wybrzeża. Wolne Miasto Gdańsk uzyskało autonomię pod ochroną Ligi Narodów, więc na całym odcinku polskiego wybrzeża brakowało większego portu, dzięki któremu państwo mogłoby rozwijać się gospodarczo. W lutym 1920 r. odbyły się uroczyste zaślubiny z Bałtykiem w Pucku, na które przybył gen. Józef Haller.
Niecałe pół roku później inżynier Tadeusz Wenda został oddelegowany na Pomorze, aby znaleźć najlepsze miejsce na przyszły port. Według niego to Gdynia, wówczas niewielka wioska letniskowa, miała najkorzystniejsze warunki. Został mianowany głównym kierownikiem oraz projektantem portu, którego budowa ruszyła w 1922 r. Początkowo prace przebiegały bardzo powoli, przyspieszono je w 1926 r. dzięki funduszom inwestycyjnym pozyskanym przez ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego. Budowa portu w Gdyni trwała do 1937 r.
Wokół portu powstawała niezbędna infrastruktura, która przyczyniła się do rozbudowy Gdyni. W ciągu zaledwie kilkunastu lat niewielka wioska licząca 1300 mieszkańców zamieniła się w prężnie działające miasto, które w momencie wybuchu II wojny światowej zamieszkiwało ponad 120 tys. osób. Port w Gdyni nie ustępował temu znajdującemu się w Wolnym Mieście Gdańsku, wypływały z niego towary takie jak węgiel, drewno oraz różne produkty pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, początkowo w kierunku krajów skandynawskich, a następnie całej Europy.
Reformy Eugeniusza Kwiatkowskiego
Światowy kryzys z roku 1929 spowolnił wzrost gospodarczy Polski. Recesja doprowadziła do wzrostu bezrobocia. Przyjęta na początku kryzysu polityka władz polskich, polegająca na utrzymywaniu wysokiej wartości złotego, okazała się błędna i nie przyczyniła się do poprawy sytuacji gospodarczej. Zgodnie ze światowym trendem pojawiły się pomysły zwalczania kryzysu z zastosowaniem interwencjonizmu państwowego i organizacji zakrojonych na szeroką skalę robót publicznych.
Zadanie przeprowadzenia odpowiednich reform spadło na ministra skarbu kilku kolejnych gabinetów sanacyjnych – Eugeniusza Kwiatkowskiego. Po raz pierwszy ministrem skarbu Kwiatkowski został w 1935 r. Jego celem było przyspieszenie rozwoju technologicznego i gospodarczego kraju. Zaproponował program reform gospodarczych a następnie sam przystąpił do jego realizacji.
Mapa interaktywna
Zapoznaj się z mapą i wykonaj polecenia
Na podstawie mapy opisz różnice między Polską A a Polską B.
Porównaj rozmieszczenie głównych ośrodków przemysłowych w Polsce A i Polsce B. W której części kraju jest ich więcej?
Określ, które regiony miały gęstszą sieć kolejową – Polska A czy Polska B? Jak mogło to wpływać na ich rozwój gospodarczy?
Centralny Okręg Przemysłowy
W 1926 r. ruszyła budowa magistrali węglowej (nazywanej potocznie Węglówką) – trasy kolejowej łączącej Górny Śląsk z Gdynią, co znacznie usprawniło transport polskiego węgla. Do użytku została ona oddana w 1933 r. Powstawały nowe fabryki, m. in. jedna z najnowocześniejszych fabryk w Europie- Zakłady Azotowe w Tarnowie‑Mościcach. Ostatnią wielką inwestycją przed II wojną światową był Centralny Okręg Przemysłowy budowany w latach 1937–1939. Do wybuchu wojny udało się tam stworzyć ponad 100 tys. miejsc pracy. Budowa była ogromnym przedsięwzięciem, którego budżet planowano na 3 mld zł (dla porównania roczny budżet państwa wynosił 2 mld zł). COP stanowił około 15% powierzchni II Rzeczypospolitej.
COP znalazł się w równej odległości od wschodniej i zachodniej granicy państwa, w regionie istniało ogromne przeludnienie wsi, a także dostępna była tania siła robocza. Budowa Centralnego Okręgu Przemysłowego była więc odpowiedzią redukcję bezrobocia, które prowadziło w poprzednich latach do masowych strajków oraz protestów ludności. Miała także wymiar propagandowy, ukazując Polskę, zarówno na arenie międzynarodowej, jak i wśród jej mieszkańców, jako państwo dynamicznie się rozwijające i nowoczesne. COP stał się rynkiem zbytu zarówno dla produktów rolnych ze wschodu kraju, jak i surowców z Górnego Śląska. Znajdowały się tam również bogate złoża gazu ziemnego.
Trenuj i ćwicz
Zapoznaj się z mapami, a następnie wykonaj polecenie.
Mapa A
Mapa B
Zapoznaj się z fotografiami portu w Gdyni, a następnie wykonaj polecenie.
Zapoznaj się z mapą, a następnie wykonaj polecenia.
Pod względem produkcji ropy [region w I poł. XIX w.] na rynku światowym zdobył okresowo czwarte miejsce po Stanach Zjednoczonych, Rosji i Rumunii. W ciągu jednak krótkiego czasu, wobec dowiercenia się wydajnych roponośnych pokładów w Wenezueli, Iranie i Iraku oraz wskutek polityki monopolistów, spadło jako producent na jedno z ostatnich miejsc [...] W roku 1928 w okręgu [...] wydobywano ok. 84% ówczesnego polskiego wydobycia ropy naftowej, w 1933 – 76%, w 1937 – 67%. - 1. Zagłębie Górnośląskie, 2. Zagłębie Dąbrowskie, 3. Borysławsko‑Drohobyckie Zagłębie Naftowe, 4. Zagłębie Krakowskie
Właściwy rozwój [regionu] w końcu XIX w. wiązał się z szybkim wzrostem wydobycia węgla.
[...] Powstawały [tu] cementownie, huty szkła, fabryka sody, rafineria ropy naftowej. W okresie międzywojennym nastąpiła znaczna rozbudowa przemysłu w [okręgu]. [...] Wydobycie węgla w 1929 osiągnęło ok. 2,8 mln t, a w 1938 ok. 2,6 mln (6,8% produkcji krajowej); równocześnie jednak nastąpił upadek górnictwa i częściowo hutnictwa cynku i ołowiu; zatrudnienie w przemyśle [regionu] w 1938 roku wynosiło ok. 17 tys. robotników. - 1. Zagłębie Górnośląskie, 2. Zagłębie Dąbrowskie, 3. Borysławsko‑Drohobyckie Zagłębie Naftowe, 4. Zagłębie Krakowskie
Na początku XX w. był to jeden z największych w Europie okręgów przemysłowych. W 1922 ok. 2/3 [regionu] znalazło się w granicach Polski, reszta pozostała w Niemczech; na obszarach należących do Niemiec nastąpił wzrost wydobycia węgla (związany z ograniczeniem importu z Polski po 1925); część włączona do Polski przeżywała duże trudności ekon., spowodowane utratą dotychczasowych rynków zbytu (zwłaszcza węgla). [...] Trudności pogłębił wielki kryzys gospodarczy. Wydobycie węgla 1929–38 zmniejszyło się z ok. 34,4 mln t do ok. 28,8 mln t (1932 — ok. 21,5 mln t) i 1938 stanowiło 75,6% produkcji krajowej. - 1. Zagłębie Górnośląskie, 2. Zagłębie Dąbrowskie, 3. Borysławsko‑Drohobyckie Zagłębie Naftowe, 4. Zagłębie Krakowskie
Przeanalizuj ilustrację, a następnie wykonaj kolejne polecenia.
Wskaż właściwe dokończenie zdania.
Na podstawie poniższego fragmentu Wspomnień oraz karykatury wskaż zjawisko, o jakim mówi autor. Zaproponuj jego krótką definicję.
WspomnieniaPewien włościanin w lecie 1923 roku, chcąc kupić konia, sprzedaje krowę i rocznego byczka. Suma uzyskana wystarcza w dniu sprzedaży na kupno konia, jednak nie mogąc znaleźć okazu odpowiedniego, chłop odkłada transakcję na inny dzień. W jednym z najbliższych tygodni kwota poprzednia jest już niedostateczna, wobec czego chłop sprzedaje dodatkowo sztukę trzody chlewnej wagi 360 funtów. Jednak i ta suma nie pokrywa ceny konia. A nawet po dodatkowej jeszcze sprzedaży jałówki, kupno konia staje się niedoścignionym marzeniem. Zrezygnowany włościanin kupuje za całą sumę cztery cembrowiny do studni.
Źródło: Ludwik Krzywicki, Wspomnienia, t. 1-3, Warszawa 1957.
Otrzymałem pensję miesięczną i nie wiem, co robić! Posiadam pieniędzy zbyt wiele, ażeby samemu udźwignąć, i zbyt mało, ażeby zapłacić dorożkarzowi za odwiezienie do domu.
Słownik
ośrodek przemysłu ciężkiego budowany w latach 1936–1939 w południowo‑centralnych dzielnicach Polski
(z ang. industrialisation od łac. industria – pierwotnie w znaczeniu pracowitości, celowego działania) rozwój przemysłu, proces przekształcania się społeczeństwa tradycyjnego w społeczeństwo przemysłowe
(z łac. inflatio – nadymanie, nadęcie) wzrost cen przy spadku wartości pieniądza
podział Polski w okresie międzywojennym na trzy obszary różniące się rozwojem ekonomicznym