Cywilizacje starożytnego Bliskiego Wschodu - Egipt
R1VTZRUHL5B44
Ilustracja przedstawia skrzynię zdobioną mozaikami. Na ciemnym tle znajdują się rysunki różnych postaci męskich i żeńskich ustawione w 3 poziome rzędy. W pierwszym rzędzie dominują sceny, w których duża postać męska siedzi na krześle, a inne jej usługują, przygrywają na harfie i innych instrumentach. W drugim rzędzie znajdują się sceny z wypasu krów i owiec. W trzecim rzędzie postacie męskie i żeńskie niosą na plecach worki i prowadzą konie.
Ilustracja przedstawia skrzynię zdobioną mozaikami. Na ciemnym tle znajdują się rysunki różnych postaci męskich i żeńskich ustawione w 3 poziome rzędy. W pierwszym rzędzie dominują sceny, w których duża postać męska siedzi na krześle, a inne jej usługują, przygrywają na harfie i innych instrumentach. W drugim rzędzie znajdują się sceny z wypasu krów i owiec. W trzecim rzędzie postacie męskie i żeńskie niosą na plecach worki i prowadzą konie.
Pradzieje i historia starożytnego Wschodu
Zdjęcie przedstawia tzw. Sztandar z Ur. W rzeczywistości jest to drewniana skrzynia o wymiarach 20 × 50 cm z III tysiąclecia p.n.e. Pokryta jest z każdej strony mozaikami. Z jednej strony zostało ukazane życie Sumerów w czasie pokoju (na zdjęciu), z drugiej – w czasie wojny. Jeden z najsłynniejszych zabytków sztuki sumeryjskiej. Obecnie znajduje się w Muzeum Brytyjskim w Londynie. Zwróć uwagę, że niektóre postaci są większe od innych. Świadczy to o ich wyższym statusie społecznym.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Cywilizacje starożytnego Bliskiego Wschodu - Sumerowie i Babilończycy
Skutki rewolucji neolitycznej, która miała miejsce w okresie 10 000 – 4000 lat p.n.e., kształtują cywilizację do dziś. Życie ludzi całkowicie zmieniło się, gdy zaczęli uprawiać rolę, udomowili zwierzęta i osiedlili się w pobliżu pól i pastwisk. W gorącej i suchej Mezopotamii deszcz był rzadkością, a same wylewy rzek nie wystarczały do nawodnienia wszystkich pól. Uprawa wymagała zbudowania systemu kanałów. Dzięki nim powstały wyspecjalizowane zawody oraz wymiana gospodarcza, co stosunkowo szybko doprowadziło do tworzenia się miast. Właśnie miasta stały się kołami zamachowymi pierwszych cywilizacji.
RN41JZF79DROT1
Linia chronologiczna przedstawia następujące wydarzenia. Czwarte tysiąclecie przed naszą erą – Pojawienie się ludu Sumerów w Mezopotami. Czwarte tysiąclecie przed naszą erą – Wynalezienie brązu i pierwsze wyprodukowanie szkła. 30 – 27 wiek przed naszą erą – Okres wczesnodynastyczny państwa egipskiego. 24 wiek przed naszą erą – Podbicie regionu Mezopotamii przez Akadów. 21 wiek przed naszą erą – Spisanie poematu Emerkar i pan Aratty.
Źródło: Contentplus.sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Twoje cele
Opiszesz rozwój pisma wymyślonego przez Sumerów.
Scharakteryzujesz elementy dziedzictwa sumeryjskiego w naszej codzienności i przełomowe wynalazki, które im zawdzięczamy.
Ocenisz, jak zorganizowana była władza w Mezopotamii.
Państwa‑miasta
Ciekawostka
Około 10 tys. lat p.n.e. rozpoczęła się rewolucja neolityczna, czyli przejście od koczowniczego trybu życia do osiadłego. Ludzie zaczęli uprawiać rośliny i hodować zwierzęta, głównie w żyznych dolinach wielkich rzek. Na Bliskim Wschodzie uprawiano pszenicę i jęczmień, w Chinach ryż i proso, a udomowiono m.in. owce, kozy i krowy. Rozwój rolnictwa umożliwił wzrost liczby ludności i rozwój rzemiosła. W dolinach Eufratu i Tygrysu, Nilu, Indusu oraz Huang He i Jangcy powstały pierwsze osady, miasta i cywilizacje.
R5VDPH42SHQB51
Mapa przedstawia najstarsze cywilizacje świata. Zaznaczona jest cywilizacja Sumeru z w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak) z zaznaczonym miastem Ur i informacją, że tam powstało pismo klinowe. Cywilizacja Egiptu położona w północno‑wschodniej Afryce w dolinie i delcie Nilu z zaznaczonym miastem Giza. Tam powstały hieroglify egipskie. Kolejna to cywilizacja minojska zajmująca obszar Morza Śródziemnego i współczesne wyspy greckie. Na mapie zostało zaznaczone miasto Knossos i informacja, że powstało tam pismo linearne A i B. Kolejna to cywilizacja Fenicji, która znajdowała się na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego, obejmując tereny dzisiejszego Libanu, zachodniej Syrii i północnego Izraela. Tam powstało pismo fenickie. Kolejna to cywilizacja Doliny Indusu z miastami Harappa i Mohendżo‑Daro, leżąca na obszarze subkontynentu indyjskiego. Tam powstały piktogramy z Doliny Indusu. Kolejna to cywilizacja Chin z miastem Anyang i pismem chińskim na obszarze delty rzeki Jangcy. Ostatnia to cywilizacja Mezoameryki zajmującej teren od środkowego Meksyku po Przesmyk Panamski. Tam powstało pismo Zapoteków.
Najstarsze cywilizacje świata.
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1FTA94XBSCSC
Mapa Mezopotamii. Zawiera informacje o położeniu państwa na mapie.
Mezopotamia – kraina między Tygrysem a Eufratem
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Mapa Mezopotamii. Na mapie zaznaczone są:
Rzeki Mezopotamii:
Tygrys,
Eufrat.
Tereny uprawne były wzdłuż rzek.
Miasta na terenie Mezopotamii:
Babilon,
Uruk,
Lagasz,
Ur.
Kontynent na którym leżała Mezopotamia: Azja.
Sumerowie przybyli do Mezopotamii jako koczownicy, ale z czasem zaczęli prowadzić osiadły tryb życia. Nie stworzyli jednak jednolitego państwa, które obejmowałoby większą część Mezopotamii. Ich życie toczyło się we wspólnotach, nazywanych miastami‑państwami. Ukształtowały się one w IV tysiącleciu p.n.e. w południowej Mezopotamii. Było ich kilkanaście (archeologowie odkryli pozostałości 18), spośród których jednym z najlepiej zbadanych przez archeologów jest Uruk.
R1DLVF9BR3MGB
Mapa przedstawia Sumer pomiędzy czwartym a trzecim tysiącleciem przed naszą erą. Zaznaczono pierwotny zasięg Sumeru, którego granice przechodziły na północy przez miasta Sippar, Akad, Babilon, a na południu graniczył z Zatoka Perską. Na mapie są także ważniejsze miasta‑państwa Sumeru. Należą do nich Sippar, Kisz, Adap, Nippur, Umma, Lagasz, Uruk, Eridu.
Sumer w IV–III tysiącleciu p.n.e.
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY-SA 3.0.
Niemal cała ludność takich miast‑państw zamieszkiwała kilkunastotysięczną miejscowość. Kontrolowała ona okoliczne wsie i tereny uprawne z siecią irygacyjną.
R1LFNKSTNGKE7
Rysunek przedstawiający rolników uprawiających pole. Jeden z nich orze pole zaprzęgniętymi wołami. Następny sieje ziarno. Inne osoby zbierają rośliny. Pomiędzy działkami pola są kanały irygacyjne, w których jest woda. Przy kanałach stoi studnia z żurawiem służącym do czerpania wody. Przy studni mężczyzna nabiera z niej wodę i wlewa do kanału irygacyjnego. Robi to za pomocą żurawia. Żuraw ma długi drąg, umocowany pośrodku na rozwidlonym słupie. Jeden jego koniec był obciążony kamieniami, a drugi zwieszał się wprost nad studnią. Do tego końca było przymocowane jest wiadro. Drąg działa jak dźwignia i pozwalał spuszczać wiadro na tyczce w głąb studni, a potem łatwo wyciągać je do góry. W oddali widać rzekę a za nią ziggurat, dalej są góry.
Starożytni rolnicy za pomocą żurawia nabierali z rzeki wodę, a następnie wlewali ją do kanałów
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., Dariusz Bufnal, licencja: CC BY 3.0.
Od innych ośrodków politycznych dzieliły je pustynie albo bagna. Miasto zwykle było otoczone murami; najważniejszy budynek stanowił zikkurat położony w centrum. Służył on nie tylko jako ośrodek kultu, ale także jako spichlerz i skarbiec. Przypuszcza się, że początkowo takimi wspólnotami kierowali kapłani, nadzorujący również przebieg prac irygacyjnych (było to wielkie przedsięwzięcie logistyczno‑budowlane, które musiało, jak wierzono, uzyskać przychylność bogów). Z czasem, w następstwie prowadzonych wojen, które wymagały podporządkowania naczelnemu wodzowi, władzę przejmowały jednostki. Królowie dążyli do ugruntowania władzy w obrębie jednego rodu lub dynastii. Ludność, która podlegała władcom, była zróżnicowana, większość stanowili wolni mieszkańcy (na szczycie z elitami pałacową i świątynną), przy czym wielu z nich zajmowało się zajęciami pozarolniczymi (kupiectwo, rzemiosło). Ludność zależna i niewolnicy pracowała w majątkach właścicieli ziemskich.
Slajd 2 z 2
R11XUR69JDUVT
Ilustracja przedstawia zikkurat, monumentalną świątynie z czerwonej cegły o zmniejszających się schodkowo kolejnych tarasach. Na szczyt świątyni prowadzą szerokie schody usytuowane od frontu i po obu stronach.
Częściowo zrekonstruowany zikkurat w Ur (dziś Tall al‑Mukajjar w Iraku). Na drugim zdjęciu komputerowa rekonstrukcja całej budowli. Ten akurat pochodził z ok. 2100 r. p.n.e., podobne, lecz mniej monumentalne budowle wznosili wcześniej Sumerowie. Na szczycie znajdowała się świątynia, do której urządzano procesje. Jeśli wieża Babel, która pojawia się w Biblii, była historyczną budowlą, musiała być właśnie zikkuratem wybudowanym w czasach słynnego Nabuchodonozora II (VI w. p.n.e.) (tzw. zikkurat Etemenanki).
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RUMTDRKZT9PBF
Ilustracja przedstawia grafikę komputerową zikkuratu z poprzedniej ilustracji. Zikkurat, czyli monumentalna świątynia z czerwonej cegły o zmniejszających się schodkowo kolejnych tarasach. Na szczyt świątyni prowadzą szerokie schody usytuowane od frontu i po obu stronach. NA szczycie znajduje się punk centralny świątyni.
Komputerowa rekonstrukcja zikkuratu w Ur.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
Pismo
Jednym z najbardziej przełomowych wynalazków Sumerów było pismo. Znaki zapisywano przy użyciu trzciny na miękkich glinianych tabliczkach. Po zapisaniu tabliczki były wypalane w piecach albo suszone na słońcu. Setki tysięcy takich glinianych tabliczek i ich kawałków zachowało się do naszych czasów.
R3RMROFXLGVP7
Ilustracja przedstawia rewers i awers glinianej tabliczki pokrytej symbolami, znakami graficznymi, liniami i rysunkami wydrapanymi na tabliczce.
Tzw. tabliczka z Kisz, jeden z najstarszych (według niektórych najstarszy) zachowanych przykładów pisma używanego przez Sumerów. Pochodzi z ok. 3500 r. p.n.e.
Owalna tabliczka gliniana o jasnobeżowym kolorze, z pięcioma rzędami żłobionego w niej pisma klinowego.
Sumeryjska tabliczka z kontraktem handlowym dotyczącym sprzedaży pola i domu (znaleziona w Szuruppak w dzisiejszym Iraku) - przechowywana obecnie w paryskim Luwrze
Źródło: domena publiczna.
R1HMHOZ9BTR4G
Nieregularna, żółta tablica kamienna z rzędami pisma klinowego, wyraźnie uszkodzona na skutek upływu czasu - widoczne wyszczerbienia, ułamania. Pierwotnie tablica mogła mieć kształt prostokąta. Widoczna pośrodku żłobiona podziałka kolumny, dzieląca tablicę na dwie strony.
Najsłynniejsza z tabliczek Eposu o Gilgameszu zawierająca opis potopu. Obecnie znajduje się w Muzeum Brytyjskim w Londynie
Źródło: Mike Peel, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
Jak wynika z fragmentu poematu epickiego Enmerkar i pan Aratty (XXI w. p.n.e.), wynalazek pisma przypisywano legendarnemu Enmerkarowi, drugiemu królowi Uruku, możliwe więc, że to w tym mieście użyto go po raz pierwszy w historii.
Ciekawostka
R1KK1SV2T6QHP1
Płyta przedstawia trzy rzędy postaci wojowników, wozów bojowych i zwierząt na tle z lapis lazuli. Wszystkie postaci i obiekty ukazane są z profilu. Wojownicy są łysi lub ukazani w rynsztunku przypominającym kształtem hełm i lekkie zbroje z płaszczami. W pierwszym rzędzie centralną postacią jest król, z obu stron otoczony wojownikami. W drugim rzędzie szereg wojowników idący z lewej do prawej. W ostatnim rzędzie ukazano rydwany bojowe i wojowników na nich, prowadzących pojazdy z lewej do prawej.
Sztandar z Ur, strona wojenna
Źródło: LeastCommonAncestor, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Powyżej przedstawiono fragment jednego z najcenniejszych zabytków sztuki sumeryjskiej - Sztandaru z Ur. Nazwa, błędnie wprowadzona przez badaczy, sugerowała wykorzystanie obiektu jako proporca bojowego. Tak naprawdę Sztandar z Ur jest drewnianą płytą, prezentującą malowidła sceny wojenne i życia politycznego cywilizacji Sumerów. W jednej z bocznych ścian zabytku znajduje się niewielka skrytka. Na tej podstawie część naukowców wysunęła przypuszczenie, iż naprawdę obiekt służył za ruchomy skarbiec, w którym znajdowały się fundusze na prowadzenie wojny. Po dziś dzień prawdziwe przeznaczenie Sztandaru z Ur pozostaje zagadką. Niemniej można je traktować także jako źródło historyczne, prezentujące życie codzienne Sumerów.
R15M69TT1J7Z3
Zdjęcie sztandaru na którym są przedstawione przygotowania do uczty w trzech pasach kompozycji. W górnym pasie, po lewej stronie siedzi władca, dalej są słudzy i po prawej stronie jest harfista. W środkowym pasie słudzy z zwierzętami - wołami, kozami, baranami. W ostatnim pasie słudzy i zwierzęta.
Sztandar z Ur, strona pokojowa
Źródło: LeastCommonAncestor, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Enmerkar i pan Aratty
Posłaniec miał język ciężki, nie był w stanie powtórzyć przesłania. Ponieważ posłaniec miał język ciężki i nie był w stanie powtórzyć przesłania, pan Kullab [Uruk] ugniótł glinę i odcisnął w niej słowa niczym na tabliczce. Wcześniej nikt nie odcisnął słów na glinie. Kiedy słońce rozbłysło, okazało się oczywiste: słowa, które pan Kullab [Uruk] odcisnął na tabliczce, stały się widoczne.
CART20 Źródło: Enmerkar i pan Aratty, [w:] Maria Luisa Uberti, Wprowadzenie do historii starożytnego Bliskiego Wschodu, tłum. A. Mrozek, Warszawa 2010, s. 43.
Czytamy, że Enmerkar wynalazł pismo, ponieważ mowa nie była doskonałym przekaźnikiem informacji. Najstarsze tabliczki wskazują, że początkowo pismo było używane do celów administracyjnych: dzięki niemu zapisywano ilość zwierząt w stadach, bogactw i innych dóbr w magazynach. Dopiero z czasem zaczęło być używane do wyrażania bardziej abstrakcyjnych pojęć i tworzenia dzieł literackich. Umożliwiła to ewolucja pisma, która wyglądała w skrócie następująco: najpierw zapisywano proste znaki, tzw. piktogramy, na określenie jakiegoś dobra, np. rysowano kozę; później te znaki zyskiwały szersze znaczenie, np. narysowana noga nie oznaczała tylko kończyny, ale także to, co można było nią robić, a więc takie słowa jak „biec”, „kopać”, „stać”. W końcu znaki zostały przypisane do dźwięków mowy, lecz nie głosek (jak w naszym piśmie), ale sylab. W ostatniej fazie rozwoju pisma znaki odpowiadające dźwiękom mowy były łączone w słowa, a piktogramy zostały zamienione na kreski albo kliny. To właśnie od kresek dzieło Sumerów zyskało słynną nazwę pisma klinowego. Składało się na nie kilkaset znaków. Opanowanie sztuki pisania wymagało wielu lat praktyki. Na jednej z tabliczek z III tysiąclecia p.n.e. znajdujemy zdanie: Wśród rzemieślników całego rodu ludzkiego nie masz zawodu równie trudnego jak sztuka pisania.
R8Q4BGQRZUX7E
Ilustracja przedstawia siedem stadiów rozwoju wyrazu "głowa" . Patrząc od lewej strony pierwsze przedstawienia to symbole obrazkowe, przedstawiające schematyczny rysunek głowy. Trzecie stadium to znak graficzny przypominający strzałkę w lewą stronę. Kolejne fazy od czwartej do siódmej, to abstrakcyjne znaczki, złożone z elementów o kształtach przypominjących gwoździki z trójkątnym łepkiem ułożonych w pionie i poziomie.
Ilustracja przedstawia ewolucję słowa „głowa” między 3000 a 1000 r. p.n.e. Dobrze widać ewolucję od pisma piktograficznego (obrazkowego) do klinowego.
Źródło: Dbachmann, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Inne przełomowe wynalazki
Slajd 3 z 3
R19CSTDBO5ZNZ
Ilustracja przedstawia skrzynię zdobioną mozaikami. Na ciemnym tle znajduje się rysunek dwóch mężczyzn zasiadających na wozie bojowym zaprzęgniętym w cztery konie.
Wóz bojowy ze Sztandaru z Ur. W rzeczywistości jest to drewniana skrzynia o wymiarach 20 × 50 cm z III tysiąclecia p.n.e. Pokryta jest z każdej strony mozaikami. Z jednej strony zostało ukazane życie Sumerów w czasie pokoju (na zdjęciu), z drugiej – w czasie wojny. Jeden z najsłynniejszych zabytków sztuki sumeryjskiej. Obecnie znajduje się w Muzeum Brytyjskim w Londynie.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1NR4MENENONE
Zdjęcie przedstawia figurkę byka stojącego profilem z uniesioną głową i długim, zwisającym ogonem.
Przykład sztuki sumeryjskiej. Byk z brązu ze świątyni Tell al‑Ubaid (ok. 2500 r. p.n.e.). Obecnie w Muzeum Brytyjskim w Londynie. Byk był częstym przedstawieniem w sztuce sumeryjskiej.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RB2PTROOGA51S
Zdjęcie przedstawia złoty hełm z lekko zaokrągloną górą, na której widoczny jest wzorek imitujący włosy. Po bokach otwory wraz z elementem mającym przypominać małżowinę uszną. Całość zdobiona.
Hełm Meskalamduga, sumeryjskiego władcy Ur z ok. 2500 r. p.n.e. Wykonany ze złota. Przyjrzyj się detalom: hełm ma formę peruki. Na zdjęciu kopia z Muzeum Brytyjskiego w Londynie. Oryginał znajduje się w Muzeum w Bagdadzie.
Źródło: Akieboy, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 2.0.
Babilończycy: kompletny kodeks
Babilon przez pierwszy wiek istnienia (za datę powstania miasta przyjmuje się 1894 r. p.n.e.) był miastem‑państwem w środowej Mezopotamii. Wszystko zmieniły rządy Hammurabiego w latach 1795–1750 p.n.e. Władca ten stworzył scentralizowaną biurokrację i wprowadził podatki. Podbił całą południową Mezopotamię i dał jej stabilność i nową nazwę: Babilonia. Za czasów Hammurabiego ostatecznie wyszedł z użycia język sumeryjski, a Sumeryjczycy połączyli się z semickimi ludami Mezopotamii.
R1EOEL52P5CTD
Ilustracja interaktywna 1. Brama Isztar Północna brama miasta poświęcona była bogini Isztar. Zdobiły ją glazurowane cegły oraz rzeźbiarskie wyobrażenia licznych zwierząt, głównie lwów., 2. Ziggurat Etemenaki Ziggurat poświęcony bogowi Mardukowi miał siedem poziomów. Zdaniem niektórych badaczy był on inspiracją dla biblijnej opowieści o Wieży Babel., 3. Pałac królewski W jego skład wchodziły liczne pomniejsze pałace, świątynie i rezydencje., 4. Ulice Ulice były proste, równoległe i poprzecznie ułożone względem rzeki., 5. Droga procesyjna Była główną ulicą Babilonu. Prowadziła od Bramy Isztar do świątyni boga Marduka., 6. Rzeka Eufrat Dzieliła miasto na dwie części. Jego wewnętrzne mury biegły wzdłuż obu brzegów rzeki.
Ilustracja interaktywna 1. Brama Isztar Północna brama miasta poświęcona była bogini Isztar. Zdobiły ją glazurowane cegły oraz rzeźbiarskie wyobrażenia licznych zwierząt, głównie lwów., 2. Ziggurat Etemenaki Ziggurat poświęcony bogowi Mardukowi miał siedem poziomów. Zdaniem niektórych badaczy był on inspiracją dla biblijnej opowieści o Wieży Babel., 3. Pałac królewski W jego skład wchodziły liczne pomniejsze pałace, świątynie i rezydencje., 4. Ulice Ulice były proste, równoległe i poprzecznie ułożone względem rzeki., 5. Droga procesyjna Była główną ulicą Babilonu. Prowadziła od Bramy Isztar do świątyni boga Marduka., 6. Rzeka Eufrat Dzieliła miasto na dwie części. Jego wewnętrzne mury biegły wzdłuż obu brzegów rzeki.
Miasto Babilon
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 3.0.
Ilustracja interaktywna
Ilustracja przedstawia miasto zbudowane z kamienia. U dołu ilustracji znajduje się wysoki mur, a w jego centralnej części znajduje się czarna, wysoka brama. Na niej znajduje się punkt 1, który po naciśnięciu, rozwija tekst:
Brama Isztar. Północna brama miasta poświęcona była bogini Isztar. Zdobiły ją glazurowane cegły oraz rzeźbiarskie wyobrażenia licznych zwierząt, głównie lwów.
Następnie, po prawej stronie ilustracji, za murem, znajduje się niska zabudowa, a na niej punkt 3, który po naciśnięciu, rozwija tekst:
Pałac królewski. W jego skład wchodziły liczby pomniejsze pałace, świątynie i rezydencje.
Za niską zabudową znajduje się pas zieleni, na którym znajduje się punkt 7. Po jego naciśnięciu, rozwija się tekst:
Wiszące ogrody Semiramidy. Według legendy ogrody zostały założone w VI wieku p.n.e. na polecenie Nabuchodonozora II, który podarował je swojej żonie. Zaliczano je do siedmiu cudów starożytnego świata. W II wieku p.n.e.
Pas zieleni ciągnie się dalej, w głąb ilustracji i otacza z każdej strony wysoki, kilkupiętrowy budynek, który góruje nad innymi zabudowaniami. Na nim znajduje się punkt 2, który po naciśnięciu rozwija tekst:
Ziggurat Etemenaki. Ziggurat poświęcony bogowi Mardukowi miał siedem poziomów. Zdaniem niektórych badaczy był on inspiracją dla biblijnej opowieści o Wieży Babel.
Dalej, za zigguratem oraz pasem zieleni, widoczne są niskie zabudowania, a dalej jasny mur obronny. Za nim znajduje się rzeka, a po jej obu stronach rosną zielone palmy. Na rzece znajduje się punkt 6. Po jego naciśnięciu, rozwija się tekst:
Rzeka Eufrat. Dzieliła miasto na dwie części. Jego wewnętrzne mury biegły wzdłuż obu brzegów rzeki.
Z lewym dolnym rogu ilustracji znajduje się niska zabudowa, która oddzielona jest od budynków pałacowych i zigguratu wysokim, jasnym murem. Na nim znajduje się punkt 4, a po jego naciśnięciu, rozwija się tekst:
Ulice. Ulice były proste, równoległe i poprzecznie ułożone względem rzeki.
Dalej, na budynkach mieszkalnych, znajduje się punkt 5, który po naciśnięciu, rozwija tekst:
Droga procesyjna. Była główną ulicą Babilonu. Prowadziła od Bramy Isztar do świątyni boga Marduka.
Jednym z najbardziej doniosłych dokonań I dynastii babilońskiej było spisanie, ok. 1754 r. p.n.e., zbioru praw, zwanego kodeksem Hammurabiego. Opierał się on na jeszcze dawniejszych, również spisanych, kodeksach ludów Akadu, Sumeru i Asyrii. Babiloński zbiór praw podobny był do kodeksu sumeryjskiego króla Ur‑Nammu z miasta Ur, spisanego między 2100 a 2050 r. p.n.e. Kodeks Hammurabiego jest jednym z najstarszych na świecie odczytanych współcześnie pism znacznej długości. Został zapisany na ogromnych kamiennych stelach (tablicach) i glinianych tabliczkach.
R195MT6ESGUGQ
Zdjęcie stelli z prawami Hammurabiego. Stella u góry jest w kształcie półkola. Na górze jest wizerunek siedzącego władcy przed którym stoi poddany. Poniżej są zamieszczone prawa Hammurabiego.
Prawa Hammurabiego zostały wyryte na kamiennym słupie, który obecnie znajduje się w Luwrze w Paryżu
Źródło: Musée du Louvre, licencja: CC BY 3.0.
Składał się z 282 praw łączących zasadę talionu z konsekwencjami różnego statusu społecznego poddanych Hammurabiego. Skutkowało to różnorodnymi karami za te same czyny. Jeżeli obywatel złamał rękę innemu obywatelowi, jemu również łamano rękę. Jednak za złamanie ręki niewolnikowi miał tylko zapłacić grzywnę. Kodeks Hammurabiego zakładał domniemanie niewinności i możliwość przedstawiania dowodów.
Imperium babilońskie założone przez Hammurabiego przetrwało 260 lat. W 1531 r. p.n.e. dostało się pod panowanie najeźdźców. W latach 626–539 p.n.e. Babilon znów odzyskał kontrolę nad regionem. W imperium nowobabilońskim czołową rolę odgrywali Chaldejczycy, lud pochodzenia semickiego. Najwybitniejszym władcą Babilonu był Nabuchodonozor II (604–562 p.n.e.). Nowe imperium zostało podbite w 539 r. p.n.e. przez Persów.
Zapoznaj się z filmem dotyczącym osiągnieć cywilizacji Mezopotamii
REZXFCMU5RUAT
Film nawiązujący do cywilizacji Sumerów.
Film nawiązujący do cywilizacji Sumerów.
Film edukacyjny Cywilizacja Sumerów. Osiągnięcia cywilizacji Mezopotamii. Źródło: ZPE.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Film edukacyjny Cywilizacja Sumerów. Osiągnięcia cywilizacji Mezopotamii. Źródło: ZPE.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Film nawiązujący do cywilizacji Sumerów.
Polecenie 1
Jaka była przyczyna narodzin nowych rozwiązań technicznych? Odpowiedź uzasadnij.
R1CRKQLO1S4GO
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zastanów się jaki wpływ na powstanie nowych rozwiązań technicznych miał rozwój społeczno‑ekonomiczny społeczeństwa cywilizacji Sumerów.
Przyczyną narodzin nowych rozwiązań technicznych w cywilizacji sumeryjskiej była potrzeba zaspokojenia rosnących wymagań związanych z rozwojem społeczno‑ekonomicznym, takim jak poprawa wydajności rolnictwa, zapewnienie bezpieczeństwa i zarządzanie wodą oraz wsparcie rozrastającej się populacji. Sumeryjczycy żyli na terenach bagnistych z dostępem do rzeki Eufrat i Tygrys, co wymagało opracowania skutecznych systemów irygacyjnych i kanałów nawadniających, aby zapewnić stabilne plony. Ponadto, rozwój miast i konieczność organizacji pracy, handlu oraz administracji sprawił, że pojawiła się potrzeba tworzenia narzędzi i urządzeń ułatwiających te działania. Innowacje techniczne, takie jak wynalezienie pisma klinowego, systemów kanałów czy narzędzi rolniczych, wynikały z dążenia do zwiększenia efektywności pracy, lepszego zarządzania zasobami i utrzymania stabilności społecznej. W ten sposób rozwój technologiczny w sumeryjskiej cywilizacji był odpowiedzią na konkretne wyzwania środowiskowe i społeczne, które wymagały coraz bardziej zaawansowanych rozwiązań.
Polecenie 2
Gdzie odkryto pierwsze toalety? Co było w tym odkryciu niezwykłego?
R12UCJDKD74ZQ
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zastanów się co było rewolucyjne w powstaniu szamba.
Pierwsze toalety odkryto na terenie Ur. Niezwykłe w tym odkryciu było to, że przy okazji toalet tworzono też szambo. Było to niezwykle ważne w momencie rozwoju miast.
Trenuj i ćwicz
Ćwiczenie 1
Nazwę 'Mezopotamia' tłumaczy się na język polski jako 'Międzyrzecze'. Wyjaśnij, dlaczego tak nazwano tę krainę.
R5GHL1ZN28KD2
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
Udzielając odpowiedzi pamiętaj, że Mezopotamia była położona między dwoma rzekami.
Mezopotamia leżała między dwiema rzekami.
R9HP57JKDPVD1
Ćwiczenie 2
Ilustracja
Ilustracja
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., Sol90, Zintegrowana Platforma Edukacyjna, zpe.gov.pl.
Ćwiczenie 2
Napisz i wyjaśnij, na czym polegał system irygacji.
RaxyIngnhIaaW
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., Sol90, tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.
Zastanów się, w jaki sposób mieszkańcy starożytnych cywilizacji radzili sobie z brakiem wody na terenach, na których chcieli uprawiać ziemię. Pomyśl o rzekach, kanałach i sposobach doprowadzania wody na pola. Następnie wyjaśnij, w jaki sposób człowiek wykorzystywał wodę z rzek do nawadniania pól uprawnych
System irygacji – system sztucznego nawadniania pól, polegający na doprowadzaniu wody z rzek lub innych zbiorników wodnych za pomocą kanałów i urządzeń nawadniających na tereny przeznaczone pod uprawę, dzięki czemu można było zwiększyć plony i uprawiać ziemię także na obszarach o niewystarczających opadach
R1E9XC4ELZLZT
Ćwiczenie 3
Łączenie par. . Pismo, którego używali Sumerowie, na początku miało formę piktogramów.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Najważniejszymi budowlami sumeryjskich miast były zikkuraty i pałace władców.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Gilgamesz jest zaliczany do władców historycznych.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Epoka żelaza to nazwa, która wywodzi się od jednego z przełomowych wynalazków Sumerów.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Łączenie par. . Pismo, którego używali Sumerowie, na początku miało formę piktogramów.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Najważniejszymi budowlami sumeryjskich miast były zikkuraty i pałace władców.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Gilgamesz jest zaliczany do władców historycznych.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Epoka żelaza to nazwa, która wywodzi się od jednego z przełomowych wynalazków Sumerów.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Ćwiczenie 4
Przeanalizuj współczesną ilustrację, która przedstawia rekonstrukcję starożytnego miasta, a następnie uzupełnij luki w tekście.
R14ED5LMKXASN
Ilustracja
Rekonstrukcja starożytnego miasta.
Źródło: dostępny w internecie: https://www.learnreligions.com/history-of-babylon-3867031.
R34BHRK8L2AOP
Ilustracja przedstawia starożytne miasto Babilon/Niniwę/Memfis. Rzeka przepływająca przez miasto to Nil/Eufrat/Tygrys. Niebieski budynek po lewej stronie to brama do miasta poświęcona bogini Izydzie/Gai/Isztar. Znajdująca się po prawej siedziba władcy, czyli zikkurat/piramida/amfiteatr, pełniła jednocześnie funkcję grobowca/świątyni/targu oraz spichlerza. Wiszące ogrody widoczne w prawym dolnym rogu związane są z postacią królowej o imieniu Hatszepsut/Isztar/Semiramida, żony władcy państwa nowobabilońskiego/akadyjskiego/starobabilońskiego.
Ilustracja przedstawia starożytne miasto Babilon/Niniwę/Memfis. Rzeka przepływająca przez miasto to Nil/Eufrat/Tygrys. Niebieski budynek po lewej stronie to brama do miasta poświęcona bogini Izydzie/Gai/Isztar. Znajdująca się po prawej siedziba władcy, czyli zikkurat/piramida/amfiteatr, pełniła jednocześnie funkcję grobowca/świątyni/targu oraz spichlerza. Wiszące ogrody widoczne w prawym dolnym rogu związane są z postacią królowej o imieniu Hatszepsut/Isztar/Semiramida, żony władcy państwa nowobabilońskiego/akadyjskiego/starobabilońskiego.
R1XU53JB6LHTG
Zaznacz prawdziwe informacje dotyczące starożytnego miasta Babilon. Możliwe odpowiedzi: 1. Leżał nad rzeką Nil., 2. Leżał nad rzeką Eufrat., 3. Leżał nad rzeką Tygrys., 4. Brama do miasta była poświęcona bogini Izydzie., 5. Brama do miasta była poświęcona bogini Gai., 6. Brama do miasta była poświęcona bogini Isztar., 7. Siedzibą władcy był zikkurat., 8. Siedzibą władcy była piramida., 9. Wiszące ogrody były związane z postacią królowej o imieniu Hatszepsut., 10. Wiszące ogrody były związane z postacią królowej o imieniu Isztar., 11. Wiszące ogrody były związane z postacią królowej o imieniu Semiramida.
1
Ćwiczenie 5
1
Jean-MarieRuffieuxW Babilonie. Mezopotamia za czasów Nabuchodonozora II
W Mezopotamii deszcze padają rzadko. W lecie tam, gdzie nie ma wody, a temperatury są bardzo wysokie, słońce wysusza ziemię, zmieniając ją w pył. Kiedy wody jest pod dostatkiem, ziemia ta jest niezwykle urodzajna. […] Tygrys i Eufrat […] są rwącymi górskimi potokami i w czasie wiosennych roztopów ich wody spływają na równinę, unosząc ze sobą wszystko i powodując powodzie. […] Mezopotamczycy […] budują więc sieć kanałów wzdłuż koryta rzek i w czasie roztopów odprowadzają do nich nadmiar wody, zapobiegając powodzi. Te równoległe kanały łączą się między sobą i rozprowadzają wodę wprost na pola. Wzdłuż kanałów buduje się cały system śluz, które umożliwiają kontrolę przepływu wody i zapobiegają przerwaniu wałów lub zatkaniu kanałów. […] Gęsta sieć kanałów umożliwia wzrost powierzchni pól uprawnych oraz transport i komunikację między miastami.
CART18 Źródło: Jean-MarieRuffieux, W Babilonie. Mezopotamia za czasów Nabuchodonozora II, tłum. Paweł Latko, Wrocław 1991.
R5XSMCHJVS3NL1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Słownik
cywilizacja
cywilizacja
(łac. civitas) poziom rozwoju, jaki osiągnęło społeczeństwo żyjące na danym terenie w danej epoce; jego osiągnięcia techniczne i kulturowe
Enlil
Enlil
najwyższy bóg panteonu sumeryjskiego, panujący nad ziemią, powietrzem i wiatrami; twórca człowieka
Isztar
Isztar
bogini wojny i miłości; Sumerowie nazywali ją Inanna
piktogram
piktogram
znak pisma obrazkowego
sieć irygacyjna
sieć irygacyjna
system nawadniania pól; w Mezopotamii polegał na budowie kanałów doprowadzających wodę na obszary uprawne; rozbudowa kanałów, która wymagała wielkiego nakładu pracy (organizowała ją świątynia i pałac), prowadziła do uzyskania nadwyżek żywności; pozwoliły one na powstanie dużych skupisk ludzi (tj. miast), które było czym wykarmić, a także na podział pracy: żywności było na tyle dużo, że nie wszyscy musieli zajmować się rolnictwem, mogli więc skierować swoje wysiłki na rzemiosło, handel i inne zajęcia
zikkurat
zikkurat
monumentalna budowla sakralna charakterystyczna dla Mezopotamii
