Rozpad dwubiegunowego systemu na świecie
Przemiany społeczne na przełomie wieków.
Druga połowa XX wieku to okres znacznego przyspieszenia rozwoju cywilizacyjnego. Nie wszędzie następował on w jednakowym tempie, natężeniu i tym samym czasie. W regionach wysoko rozwiniętych (jak Ameryka Północna, Europa, Australia czy niektóre kraje Azji) był szybszy, w innych – wolniejszy lub zupełnie niedostrzegalny (część państw Afryki). W skali globalnej jednak postęp przybrał rozmiary niespotykane do tej pory w dziejach ludzkości.
Opiszesz, z jakimi nowymi zagrożeniami mamy do czynienia od końca XX w.
Wyjaśnisz, dlaczego świat jest „globalną wioską”.
Przeanalizujesz szanse i problemy, jakie niesie ze sobą postęp cywilizacyjny oraz świat współzależności.
Świat współzależności
W latach 60. XX wieku na istnienie procesów globalizacyjnych zwrócił uwagę kanadyjski specjalista z dziedziny komunikacji Herbert Marshall McLuhan, autor pojęcia globalnej wioski. Chciał on podkreślić, że dzięki postępowi technologicznemu, zwłaszcza w dziedzinie telekomunikacji, świat „zmniejszył się” – obieg informacji stał się szybszy, a pokonanie odległości zajmuje mniej czasu. Wskutek tego zmieniły się relacje międzyludzkie, przyspieszyły kontakty oraz wymiana poglądów i doświadczeń. Kluczowym elementem w procesie globalizacji był rozwój technologii telekomunikacyjnych, jak telefonia, telewizja czy internet, co znacząco przyspieszyło obieg informacji i dostęp do nich, a także ich ilość. Gwałtowny rozwój technologiczny drugiej połowy XX w. nazywa się rewolucją informatyczną. Dobra kultury, jak filmy czy książki, a także określone mody, zwyczaje czy autorytety, zaczęły poprzez mass media wpływać na życie codzienne społeczeństw na całym świecie. Sprzyjały temu także demokracja i wolność słowa, pozwalające na nieskrępowany wybór produktów i ich reklamę. Liberalizacja handlu, wspólny rynek, coraz większy i coraz swobodniejszy przepływ towarów, kapitału i informacji stworzyły potrzebę współpracy w ramach organizacji międzynarodowych i powołania nowych instytucji, takich jak Światowa Organizacja Handlu (WTO).
Przeciwnicy tych procesów, zwani antyglobalistami, wskazują na realną groźbę zaniku różnorodności kulturowej oraz tożsamości poszczególnych państw i narodów na rzecz jednolitej kultury masowej. W sferze gospodarczej i społecznej antyglobaliści protestują przeciw rosnącej, ich zdaniem, władzy wielkich koncernów, banków i polityków. Zarzucają im ambicje decydowania o losach społeczeństw i realizację własnych interesów kosztem szarego człowieka. Protesty antyglobalistów przybierają często formę blokad, manifestacji, a nierzadko starć z siłami porządkowymi. Alterglobalizm zaś za cel stawia sobie zmianę procesów globalizacyjnych, a nie sam sprzeciw wobec nich. Alterglobaliści często przywołują hasło walki o prawa człowieka i poszukują nowych, alternatywnych rozwiązań społecznych w stosunku do globalizacji w obecnym neoliberalnym kształcie, której zarzucają poddanie rynkowi większości obszarów życia społecznego. Dążą do zapewnienia wszystkim mieszkańcom Ziemi podstawowych praw ekonomicznych, poruszają kwestie ekologii i wspierają ruchy lokalne.
Starzenie się ludzkości, nowe choroby cywilizacyjne
Przełom wieków był czasem poprawy jakości życia, do czego przyczynił się rozwój medycyny, której poziom pozwala obecnie na radzenie sobie z wieloma dotychczas nieuleczalnymi chorobami. W XX wieku udało się wyeliminować wiele chorób, które cyklicznie zabijały ludzi (np. dżuma, cholera). Podniósł się także poziom higieny, co ma szczególne znaczenie dla obniżenia śmiertelności noworodków. Dla krajów mniej rozwiniętych, zwłaszcza w Afryce, stworzono liczne programy pomocy medycznej. W rezultacie nastąpiło przyspieszenie wzrostu liczby ludności na świecie, a także zjawisko starzenia się społeczeństw. W miejsce dawnych chorób, pojawiły się nowe, ściśle związane ze zmianami cywilizacji, np. cukrzycę, choroby układu krążenia, alergie. Ich przyczyną są zarówno zmiany w środowisku życia człowieka, jak i w stylu życia (tryb siedzący, brak ruchu, niezdrowe odżywianie, używki, stres).
- Nazwa kategorii: 10 głównych przyczyn zgonów w krajach o wysokim dochodzie
- Nazwa kategorii: Choroby niedokrwienne serca
- Nazwa kategorii: Udar mózgu
- Nazwa kategorii: Choroba Alzheimera i inne demencje
- Nazwa kategorii: Rak tchawicy, oskrzeli i płuc
- Nazwa kategorii: Przewlekła obturacyjna choroba płuc
- Nazwa kategorii: Zakażenia dolnych dróg oddechowych
- Nazwa kategorii: Rak jelita grubego
- Nazwa kategorii: Cukrzyca
- Nazwa kategorii: Choroby nerek
- Nazwa kategorii: Rak piersi Koniec elementów należących do kategorii 10 głównych przyczyn zgonów w krajach o wysokim dochodzie
- Elementy należące do kategorii 10 głównych przyczyn zgonów w krajach o wysokim dochodzie
Problemy ekologiczne
Cywilizacja XX w. oparta była w znacznej mierze na węglu i ropie naftowej jako najpopularniejszych źródłach energii. Nie pozostawało to bez wpływu na środowisko naturalne. Problem zanieczyszczania sięga XIX w., w stuleciu XX nabrał tylko większego znaczenia. W efekcie zaczęto zwracać uwagę na niebezpieczeństwa wynikające z naruszenia naturalnego ekosystemu na Ziemi. Większy nacisk zaczęto kłaść na wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, jak woda, wiatr czy energia słoneczna. Mimo to w dalszym ciągu poważnym zagrożeniem są zmiany klimatyczne, wywołane m.in. zbyt wysoką emisją gazów cieplarnianych, m.in. dwutlenku węgla. Ocieplenie się klimatu powoduje anomalie pogodowe, np. lekkie zimy, huragany, susze, gradobicia o dużym natężeniu. Obserwuje się także topnienie lodowców i podnoszenie poziomu oceanów, a także wymieranie coraz większej liczby gatunków zwierząt i roślin.
- Nazwa kategorii: Problemy ekologiczne, z jakimi walczy świat
- Nazwa kategorii: zanieczyszczenie powietrza
- Nazwa kategorii: efekt cieplarniany
- Nazwa kategorii: topnienie lodowców
- Nazwa kategorii: dziura ozonowa
- Nazwa kategorii: zanieczyszczenie wód
- Nazwa kategorii: degradacja gleby
- Nazwa kategorii: wyrąb lasów (także tropikalnych)
- Nazwa kategorii: przyrost naturalny wpływający na różne aspekty zmian klimatycznych Koniec elementów należących do kategorii Problemy ekologiczne, z jakimi walczy świat
- Elementy należące do kategorii Problemy ekologiczne, z jakimi walczy świat
Zieloni
Jedną z konsekwencji globalizacji jest pojawienie się na całym świecie różnych odłamów ruchu tzw. zielonych, czyli działaczy organizacji ekologicznych – obrońców środowiska naturalnego w sferze lokalnej, jak i globalnej. Najbardziej znaną pozarządową organizacją ekologiczną jest Greenpeace, która powstała na początku lat 70. w Kanadzie, a obecnie prowadzi działalność w ponad 40 krajach. Zieloni w wielu krajach mają swoje partie polityczne.
Zapoznaj się z filmem, a następnie wykonaj kolejne polecenia.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1Pi1o5ohToyJ
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Świat na przełomie XX i XXI wieku.
Podaj wyzwania, które twoim zdaniem mogą odegrać najważniejszą rolę w XXI w. Uzasadnij swój wybór.
Podaj przykłady globalizacji oraz atomizacji, które obserwujesz w swoim otoczeniu.
Trenuj i ćwicz
Scharakteryzuj problem wyczerpywania się surowców na Ziemi.
Zapoznaj się z tekstami, a następnie wykonaj polecenie.
Źródło A:
Strony wymienione w Załączniku I będą dążyć do wdrażania kierunków działań i środków w ramach niniejszego artykułu w taki sposób, by zminimalizować szkodliwe skutki, w tym konsekwencje zmian klimatu, wpływ na handel międzynarodowy, skutki społeczne, ekologiczne i ekonomiczne dla innych Stron, zwłaszcza dla Stron - krajów rozwijających się, a w szczególności określonych w ustępach 8 i 9 artykułu 4 Konwencji, przy uwzględnieniu artykułu 3 Konwencji. Konferencja Stron służąc jako spotkanie Stron Protokołu może podjąć dalsze stosowne działania, dla promowania wdrożenia postanowień niniejszego ustępu.
Źródło B:
Dynamiczny postęp w dziedzinie przemysłu, w szczególności produkcja i spalanie paliw kopalnych oraz zmiany w użytkowaniu gruntów, nieustannie prowadzą do wzrostu emisji zanieczyszczeń (głównie gazów cieplarnianych – GC) i wpływają na pogłębianie się efektu cieplarnianego, co w konsekwencji prowadzi do nieodwracalnych zmian klimatycznych w skali globalnej. W 1988 roku powołano Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC) w celu monitorowania niekorzystnych zmian zachodzących pod wpływem działalności produkcyjnej w środowisku naturalnym. Z raportów IPCC wynika, że jeżeli nie zostaną podjęte odpowiednie środki zapobiegawcze, temperatura w obecnym stuleciu wzrośnie w większym stopniu niż miało to miejsce na przestrzeni ostatnich 10 tys. lat, co z kolei może mieć wpływ na zaburzenie poziomu opadów atmosferycznych i podniesienie poziomu mórz, a w konsekwencji na cały ekosystem.
Porównaj poniższe dwa teksty źródłowe i na ich podstawie odpowiedz na pytanie, jakie są podobieństwa, a jakie różnice w pojęciach kultura masowa i kultura popularna.
Źródło A:
Kultura masowa nie jest zjawiskiem ostatniej doby. Chociaż uległa szczególnej intensyfikacji w ciągu lat powojennych, narastała stopniowo od dwóch co najmniej stuleci. Narodziła się jako produkt wtórny rewolucji przemysłowej wraz z industrializmem i urbanizacją. Kultura masowa była identyfikowana z kulturą wulgarną, kulturą najniższego poziomu. Kultura masowa zrodziła się jako dominująca forma organizacji symbolicznej kultury na gruncie społeczeństw uprzemysłowionych i zurbanizowanych. Wówczas została przełamana izolacja społeczności lokalnych, a zaczęły dominować wielkie ośrodki miejskie. Uprzemysłowienie stanowiło warunek ilościowego wzrostu społeczeństwa na równi z nowoczesną postacią urbanizacji i było podstawowym warunkiem narodzin kultury masowej. Społeczeństwa, z których wyrasta kultura masowa, bywają często nazywane masowymi. Charakteryzują się specyficznymi właściwościami więzi społecznych, które z kolei stanowią funkcje ich ekonomicznego i technicznego rozwoju (…)
Źródło B:
We współczesnym społeczeństwie kultura popularna stanowi istotne zjawisko wywierające coraz większy wpływ na coraz więcej sfer życia ludzi. Jest ona dla ludzi źródłem rozrywki, ale stanowi także środek porozumienia pomiędzy ludźmi. Jej wytwory są bowiem powszechnie znane, ułatwiają więc ludziom komunikacji i integrację. Choć do sfery kultury popularnej zaliczane bywają różne wytwory, to jednak wydaje się, iż jej istota ujawnia się najpełniej w zaliczanych do niej przekazach audiowizualnych. Od swego zarania kultura popularna była bowiem ściśle związana z mediami masowymi. Pojawienie się nowych technologii komunikowania otwiera zatem przed kulturą popularną całkiem nowe perspektywy. Charakter nowych mediów sprawia, że kultura popularna w różnych swoich odmianach może być instrumentem integrującym wspólnoty na różnych poziomach: od skali globalnej po niewielkie społeczności miłośników kulturowych nisz. Jednocześnie treści tej kultury przestają być przekazem produkowanym wyłącznie przez masowych nadawców i konsumowanym przez biernych odbiorców. Niejednokrotnie te wytwory głęboko angażują emocjonalnie zafascynowanych nimi odbiorców. Stają się one materiałem, który odbiorcy chętnie omawiają, przerabiają i współtworzą. Kultura popularna przekształca się w ten sposób w środowisko wiążące ludzi zainteresowanych określonymi utworami; w żywą przestrzeń, w której fikcyjne światy łączą się z prawdziwymi emocjami (…)
Słownik.
członkowie ruchów politycznych, społecznych, religijnych, które w globalizacji widzą zagrożenie dla państw ekonomicznie słabszych i przyczynę rosnących nierówności między bogatą Północą a biednym Południem; otwarcie krytykują współczesne problemy
ruch społeczny, dążący do zaproponowania rozwiązań alternatywnych wobec postępującej globalizacji w neoliberalnej formie
inne źródła od tak zwanych paliw kopalnych (ropy, węgla, gazu itp.), np. energia słoneczna, geotermalna, powietrzna, wodna
ogół procesów, które prowadzą do coraz większej współzależności i integracji państw, społeczeństw, gospodarek i kultur, czego efektem jest tworzenie się światowego społeczeństwa; zanikanie kategorii państwa narodowego; kurczenie się przestrzeni społecznej i wzrost tempa interakcji poprzez wykorzystanie technologii informacyjnych oraz wzrost znaczenia organizacji ponad- i międzynarodowych, w szczególności ponadnarodowych korporacji
środki masowego przekazu; urządzenia, środki i instytucje, np. prasa, radio, nagrania czy telewizja, za pomocą których przekazywane są treści; do mass mediów zaliczamy także tzw. nowe media, czyli np. telegazetę, telewizję kablową, gry elektroniczne czy internet
osłabienie rygoru, złagodzenie przepisów prawnych, itp.; dotyczy m.in. handlu międzynarodowego; również wprowadzenie polityki opierającej się na zasadach liberalizmu, np. ekonomicznego
Zapoznaj się z audiobookami i wykonaj kolejne polecenia.