Narodziny III RP
„W samo południe” - wybory parlamentarne 1989 roku
Podczas obrad Okrągłego Stołu ustalono zasady, na jakich miały się odbyć wybory parlamentarne w czerwcu 1989 roku. Wybory do Sejmu miały być jedynie częściowo wolne: 65 proc. mandatów zagwarantowano bowiem blokowi Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (ZSL) i Stronnictwa Demokratycznego (SD), tak jak doprecyzowano to w kontrakcie zawartym między grupą rządzącą a opozycją (stąd ich nazwa: wybory kontraktowe). Całkowicie demokratyczne miały być natomiast wybory do nowo powstałego Senatu. Mimo tych ograniczeń opozycja podjęła szeroko zakrojoną, jak na swoje możliwości, kampanię wyborczą. Jej efekty oraz wyniki czerwcowego głosowania były wielkim zaskoczeniem przede wszystkim dla obozu władzy.
Opiszesz, jak przebiegały wybory do Sejmu i Senatu w czerwcu 1989 r.
Wyjaśnisz, jakie czynniki przyczyniły się do zdecydowanej przegranej komunistów – mimo ustaleń Okrągłego Stołu, które miały zapewnić im dalszą władzę.
Przeanalizujesz, dlaczego 4 czerwca 1989 r. był przełomem w politycznej rzeczywistości Polski Ludowej.
Błędna strategia komunistów
Władzom zależało na jak najszybszym ich przeprowadzeniu, ponieważ zakładały (i słusznie), że czas działa na ich niekorzyść. Wcześniej w trakcie obrad Okrągłego Stołu naciskały również na to, jak będą wyglądały wybory do Senatu, i zdecydowały się na model ordynacji wyborczej zbliżony do większościowego. Co to znaczy? Polska była wówczas podzielona na 49 województw, w związku z tym pierwotna propozycja władz wobec Solidarności przy Okrągłym Stole była taka, że z każdego województwa miało zostać wybranych po dwóch senatorów. Opozycja jednak protestowała, wskazując na to, że województwa mają różną wielkość i liczbę ludności, ostatecznie więc ustalono, że w dwóch najludniejszych województwach – warszawskim i katowickim – wybieranych będzie po trzech senatorów tak, aby w sumie z całego kraju było ich stu. Władze komunistyczne podkreślały przy tym stanowczo, że Solidarność zgodziła się na wybory demokratyczne, ale nie na wybory proporcjonalne.
Taka strategia wynikała z tego, że Służba Bezpieczeństwa wiedziała, iż zdecydowana większość struktur Solidarności (a więc działaczy, drukarni itp.) jest skoncentrowana tylko w największych miastach, głównie ośrodkach akademickich: Trójmieście, Warszawie, Lublinie, Krakowie, Wrocławiu czy Poznaniu. Dla komunistów było więc jasne, że tam Solidarność wygra, ale takich regionów było tylko kilkanaście, a pozostawało jeszcze ponad 30 małych, rolniczych województw, jak np. chełmskie, bialskopodlaskie, skierniewickie. Rządzący zakładali, że w trakcie bardzo krótkiej kampanii wyborczej Solidarność nie zdoła się tam dobrze przygotować i w nich przegra. Tym – oraz zagwarantowanymi 65 proc. miejsc w Sejmie dla posłów PZPR i jej ugrupowań sojuszniczych – można tłumaczyć duży optymizm grupy rządzącej; członkowie partii byli bowiem przekonani, że ostatecznie opozycja zdobędzie najwyżej 50–60 proc. mandatów senatorskich.
Wybory czerwcowe 1989 r.
Na walkę o głosy były tylko dwa miesiące, Solidarność miała o wiele mniejszy niż strona rządowa dostęp do mediów, drukarni, funduszy na działania informacyjne i promocję. W akcję roznoszenia plakatów i ulotek społecznie włączyło się jednak wielu ludzi, dzięki czemu rezultaty były widoczne. Ważnym pomysłem na kampanię było przygotowanie plakatów z fotografiami kandydatów z Lechem Wałęsą, co pozwoliło na łatwe rozpoznanie, po której stronie stoją. O przebiegu kampanii opowiada prof. Antoni Dudek:
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RXwFDeojj72Kl
Film nawiązujący do treści materiału Kampania wyborcza w 1989 roku.
Zinterpretuj symboliczne znaczenie użytego tu skojarzenia.
Wyniki wyborów zaskoczyły opinię publiczną na świecie i samych rządzących – dotychczasowi przywódcy komunistyczni przegrali je z kretesem. Ostatecznie w Senacie opozycja zdobyła 99 proc. miejsc. Ważną rolę odegrał mechanizm głosowania, czerwcowe wybory były bowiem – jak podkreślają historycy – rodzajem plebiscytu, w którym społeczeństwo wybierało, czy chce kontynuacji PRL, czy jest przeciw istniejącemu systemowi. Ci, którzy nie chcieli kontynuacji Polski Ludowej, nie wybierali innych kandydatów opozycji niesolidarnościowej, ale głosowali na „drużynę Lecha”, a zwolennicy władz – na kandydatów z ramienia Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (ZSL) i Stronnictwa Demokratycznego (SD), tylko że oni się rozproszyli. W efekcie w pierwszej turze wyborów do Senatu, przeprowadzonej 4 czerwca, Solidarność zdobyła 92 mandaty, a w przypadku ośmiu pozostałych rozstrzygnąć miała druga tura. Ostatecznie Solidarność uzyskała 99 na 100 możliwych mandatów. Gdyby ordynacja była proporcjonalna, to kandydaci związani z obozem władzy według różnych szacunków zdobyliby w Senacie ok. 20 mandatów.
Wyjaśnij, jaki był cel takiego druku.
Natomiast w przypadku Sejmu ciosem dla komunistów okazał się los krajowej listy wyborczej, zwanej popularnie listą krajową. Był to pomysł rządzących, którzy chcieli w ten sposób zagwarantować znajdującym się na niej przedstawicielom najwyższych władz państwowych i partyjnych łatwe zdobycie mandatów do Sejmu X kadencji. Na liście znalazło się 35 nazwisk, m.in. premier Mieczysław Rakowski, minister spraw wewnętrznych Czesław Kiszczak i były I sekretarz KC PZPR Stanisław Kania. Posłami miały zostać osoby, które uzyskają więcej niż połowę ważnych głosów. Okazało się, że na 35 kandydatów tylko dwóch uzyskało wymaganą liczbę głosów, a reszta przepadła. Pojawił się więc problem, w jaki sposób obsadzić te 33 mandaty. Doszło do wydarzenia bez precedensu: Rada Państwa między pierwszą a drugą turą wyborów zmieniła ordynację wyborczą, a Solidarność zgodziła się, choć bez entuzjazmu, na takie rozwiązanie, ponieważ w przeciwnym wypadku sytuacja groziła unieważnieniem całych wyborów. Ostatecznie te 33 mandaty obsadzono w drugiej turze wyborów w okręgach.
Miary upokorzenia władz dopełniła kwestia wyborów do Sejmu w tych okręgach, podczas których walczono o konkretny mandat dla członka ZSL, PZPR, kandydata bezpartyjnego czy solidarnościowego. Zgodnie z ustaleniami opozycja mogła zdobyć 35 proc. miejsc (a więc dokładnie 161 mandatów). W pierwszej turze wyborów kandydaci Solidarności zdobyli 160 mandatów. Tymczasem z blisko 300 kandydatów obozu władzy w pierwszej turze wymaganą większość głosów, potrzebną do zdobycia mandatu poselskiego, uzyskały tylko trzy osoby, a cała reszta, czyli miażdżąca większość, musiała walczyć o mandat w drugiej turze. Można więc powiedzieć, że Solidarność praktycznie niemal wszystkich swoich parlamentarzystów wybrała już na samym początku, przy frekwencji wynoszącej ponad 60 proc. uprawnionych do głosowania, natomiast dopiero 18 czerwca, podczas drugiej tury, obsadzono większość mandatów poselskich z puli PZPR, ZSL i SD.
Podział mandatów poselskich i senatorskich | ||
Lista wyborcza | Posłowie | Senatorowie |
Polska Zjednoczona Partia Robotnicza | 173 | 0 |
Komitet Obywatelski „Solidarność” | 161 | 99 |
Zjednoczone Stronnictwo Ludowe | 76 | 0 |
Stronnictwo Demokratyczne | 27 | 0 |
Stowarzyszenie „Pax” | 10 | 0 |
Unia Chrześcijańsko‑Społeczna | 8 | 0 |
Polski Związek Katolicko‑Społeczny | 5 | 0 |
Niezależni | 0 | 1 |
Razem | 460 | 100 |
Co więcej, w drugiej turze Solidarność także odegrała istotną rolę. W wielu przypadkach do drugiej tury przechodzili dwaj kandydaci związani z obozem władzy (reprezentujący PZPR, ZSL lub SD), walczący między sobą o mandat. Solidarność zaczęła się przyglądać kandydatom i sugerować swoim zwolennikom, aby wybierali ludzi związanych raczej z którymś ze Stronnictw niż z PZPR. W ten sposób ponad 50 parlamentarzystów (głównie z ZSL i SD) weszło do Sejmu X kadencji z poczuciem, że dostali się tam przede wszystkim dzięki wsparciu Solidarności. Ten fakt fundamentalnie przyczynił się do rozbicia jedności koalicji skupionej wokół PZPR i był początkiem końca większości PZPR w Sejmie. Po wyborach przedstawiciele ZSL i SD zerwali bowiem sojusz z PZPR i przystąpili do koalicji rządowej z Obywatelskim Klubem Parlamentarnym (Solidarnością), do którego należeli parlamentarzyści zgromadzeni wokół Lecha Wałęsy. Jego przewodniczącym został Bronisław Geremek.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1Yb6mxtdKbwf
Film nawiązujący do treści materiału Początek końca dyktatury PZPR.
19 lipca 1989 r. Zgromadzenie Narodowe (połączony Sejm i Senat) na prezydenta wybrało gen. Wojciecha Jaruzelskiego, który uzyskał jeden głos ponad wymaganą większość bezwzględną. Wobec podpisania układu koalicyjnego przez Wałęsę w imieniu OKP z ZSL oraz SD misja tworzenia rządu powierzona gen. Kiszczakowi się nie powiodła i musiał on zrezygnować z funkcji premiera. Po kilku tygodniach zadanie sformowania rządu prezydent Jaruzelski wyznaczył Tadeuszowi Mazowieckiemu, który został pierwszym niekomunistycznym premierem w Europie Środkowo‑Wschodniej po II wojnie światowej. Tak zwane resorty siłowe (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Ministerstwo Obrony Narodowej) w nowym gabinecie musiały pozostać w rękach PZPR. Tekę ministra spraw zagranicznych objął Krzysztof Skubiszewski. Programem reform gospodarczych i hamowaniem hiperinflacji zajął się wicepremier Leszek Balcerowicz.
Zapoznaj się z linią chronologiczną, a następnie wykonaj polecenia.
(fragmenty)
(PAP) „W jedności – siła ruchu zawodowego w Polsce” – pod takim hasłem zebrali się 24 bm. […] w Bytomiu przedstawiciele prawie 5‑milionowej organizacji, świadectwem woli tej jedności była najważniejsza decyzja uczestników spotkania – powołanie krajowego przedstawicielstwa związkowego, jakim jest Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych. Decyzja ta jest doniosłym wydarzeniem w dwuletniej historii odrodzonego ruchu związkowego, wspiera bowiem organizacyjnie jedność polityczno‑programową tego ruchu, pozwala mu skuteczniej pełnić rolę rzecznika interesów ludzi pracy i współgospodarza kraju.
Czytaj więcej...
Związkowcy gościli przedstawicieli władz z przewodniczącym Komitetu Rady Ministrów do spraw Związków Zawodowych wicepremierem Mieczysławem F. Rakowskim.
Źródło: Polska Rzeczpospolita Ludowa 1944–1989. Teksty źródłowe i materiały, cz. 3, 1984–1989, oprac. T. Filipiak, T. Komorowski, A. Kramski, Poznań 1990, s. 25.
[…]
X Zjazd stwierdza, iż generalnym celem partii w najbliższych latach jest dalsze wcielanie w życie linii IX Nadzwyczajnego Zjazdu – linii porozumienia, walki i socjalistycznych reform w imię nadrzędnych interesów klasy robotniczej i wszystkich ludzi pracy, całego społeczeństwa. Naszym najwyższym, ogólnonarodowym celem jest budowa Polski bezpiecznej, gospodarnej i praworządnej.
Czytaj więcej...
– osiągnięcie stopniowej poprawy warunków życia ludzi pracy i ich rodzin;
– wzmocnienie i utrwalenie zdolności gospodarki narodowej do efektywnego i zrównoważonego rozwoju;
– dalszy rozwój socjalistycznej demokracji, jako podstawy umacniania państwa i skupianie wszystkich patriotycznych sił w kraju wokół nadrzędnych interesów narodu polskiego;
– wzrost międzynarodowej pozycji i autorytetu Polski, zwłaszcza przez zacieśnienie i rozszerzenie wszechstronnych więzi ze wspólnotą państw socjalistycznych oraz aktywny udział w międzynarodowym ruchu obrony pokoju w Europie i na świecie.
Źródło: Polska Rzeczpospolita Ludowa 1944–1989. Teksty źródłowe i materiały, cz. 3, 1984–1989, oprac. T. Filipiak, T. Komorowski, A. Kramski, Poznań 1990, s. 73–76.
Po latach kryzysu gospodarczego i konfliktów politycznych Polska stoi przed wielkim zagrożeniem, ale i wielką szansą. Realna jest groźba pogłębiania się kryzysu, jednakże istnieje szansa jego przezwyciężenia przez radykalną reformę państwa i równoczesną przebudowę systemu gospodarczego. W obronie przed kryzysem i w działaniach na rzecz reform Polacy mogą i powinni się porozumieć.
Czytaj więcej...
Podstawą porozumienia są zasady przyszłego systemu politycznego wypływające z niezbywalnego prawa obywateli do życia w państwie, które w pełni urzeczywistnia suwerenność narodu.
Oznacza to:
– pluralizm polityczny, znajdujący swój wyraz przede wszystkim w prawie do swobodnego zrzeszania się – w ramach demokratycznego ładu konstytucyjnego w organizacjach politycznych, społecznych i zawodowych;
– wolność słowa, w tym stwarzania realnych możliwości dostępu do wszystkich rodzajów środków przekazu różnorodnym siłom politycznym;
– demokratyczny tryb powoływania wszystkich przedstawicieli organów władzy państwowej, tak, by o tym, kto sprawować będzie władzę, rzeczywiście decydowali wyborcy;
– niezawisłość sądów i ich ustawowe uprawnienia kontrolne w stosunku do innych organów powołanych do strzeżenia praworządności i porządku publicznego;
– silny pełnią praw i swobodnie wybrany samorząd terytorialny.
Strony uznały, że takie zasady powinny określać dalszą ewolucję polityczną, i deklarują, że będą im udzielały poparcia.
Źródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska‑Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 415–416.
Źródło: W. Polak, S. Galij‑Skarbińska, H. Głębocki, J. Kłosiński, Solidarność. Od komunizmu do Unii Europejskiej, Warszawa 2015, s. 179., 4.6.1989 Wybory do Sejmu Rada Państwa zarządziła wybory do Sejmu i Senatu i wyznaczyła datę głosowania na niedzielę 4 czerwca 1989 r., ustaliła kalendarz wyborczy, w którym określono daty wykonania czynności wyborczych […].
Kompetencje Sejmu i Senatu
[…] kilka podstawowych informacji o kompetencjach Sejmu X kadencji i nowo powołanego Senatu.
Czytaj więcej...
Istotnym novum w naszym życiu polityczno‑społecznym będzie instytucja Senatu. Będzie on miał prawo do inicjatywy ustawodawczej. Senat będzie rozważał ustawy uchwalane przez Sejm. Jeśli wyrazi sprzeciw wobec danej ustawy, to jej ponowne uchwalenie przez Sejm będzie wymagało większości 2/3 głosów. Senat będzie wraz z Sejmem uczestniczył w nowelizowaniu i uchwalaniu Konstytucji. Senat połączony z Sejmem tworzyć będzie zgromadzenie narodowe wybierające prezydenta PRL bezwzględną większością głosów. Senat składać się będzie ze 100 senatorów. Wybierany będzie na okres kadencji Sejmu. Swoboda wyborów do Senatu nie jest ograniczona żadnym uzgodnieniem dotyczącym podziału mandatów. Liczba miejsc w Senacie, jaką uzyskają poszczególne ugrupowania, zależeć będzie wyłącznie od decyzji wyborców w poszczególnych okręgach.
Źródło: artykuł w „Gazecie Poznańskiej” nr 88, s. 1–2,
za: Polska Rzeczpospolita Ludowa 1944–1989. Teksty źródłowe i materiały, cz. 3, 1984–1989, oprac. T. Filipiak, T. Komorowski, A. Kramski, Poznań 1990, s. 25.
Art. 1. W Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej […] wprowadza się następujące zmiany:
1) tytuł otrzymuje brzmienie:
„Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej”;
[…]
Czytaj więcej...
„Art. l Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.
Art. 2. 1. W Rzeczypospolitej Polskiej władza zwierzchnia należy do Narodu.
2. Naród sprawuje władzę przez swych przedstawicieli wybieranych do Sejmu, Senatu i do rad narodowych; sprawowanie władzy następuje także poprzez wyrażanie woli w drodze referendum. Zasady i tryb przeprowadzania referendum określa ustawa.
Art. 3. 1. Przestrzeganie praw Rzeczypospolitej Polskiej jest podstawowym obowiązkiem każdego organu państwa.
2. Wszystkie organy władzy i administracji państwowej działają na podstawie przepisów prawa.
Art. 4. 1. Partie polityczne zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości obywateli Rzeczypospolitej Polskiej w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa.
2. O sprzeczności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznej orzeka Trybunał Konstytucyjny.
Art. 5. Rzeczpospolita Polska gwarantuje udział samorządu terytorialnego w sprawowaniu władzy oraz swobodę działalności innych form samorządu.
Art. 6. Rzeczpospolita Polska gwarantuje swobodę działalności gospodarczej bez względu na formę własności; ograniczenie tej swobody może nastąpić jedynie w ustawie.
Art. 7. Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia oraz poręcza całkowitą ochronę własności osobistej. Wywłaszczenie jest dopuszczalne wyłącznie na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.
Art. 8. Siły zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej stoją na straży suwerenności i niepodległości Narodu Polskiego, jego bezpieczeństwa i pokoju”.
Źródło: Źródła do dziejów Polski w XIX i XX wieku, t. 6, Lata 1956–1989, cz. 2, wybór tekstów źródłowych J.R. Szaflik, R. Turkowski, Pułtusk 2004, s. 391–392.
Po sporach związanych z trybem odrzucenia poprawek wniesionych przez Senat, w której to sprawie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, oraz po podpisaniu przez prezydenta weszła w życie Ustawa konstytucyjna z 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym, zwana potocznie małą konstytucją.Czytaj więcej...
Źródło: A. Dudek, Historia polityczna Polski 1989–2012, Warszawa 2013, s. 259.
Opisz, jakie zmiany względem kompetencji Sejmu i Senatu zaproponowanych przez Radę Państwa wprowadziły nowelizacja konstytucji z grudnia 1989 r. oraz tzw. mała konstytucja.
Wymień postanowienia, jakie podjęła Polska Zjednoczona Partia Robotnicza podczas X Zjazdu. Które z nich udało się zrealizować? Uzasadnij odpowiedź.
Zapoznaj się z filmami, a następnie wykonaj polecenia.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1Oc9h8aLfUlH
Film nawiązujący do treści materiału Wybory czerwcowe 1989 - część pierwsza.
Opisz, w jaki sposób sytuacja gospodarcza i społeczna w Polsce doprowadziła do zmian, których symbolem był Okrągły Stół.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R3OwW4BygCHEM
Film nawiązujący do treści materiału Wybory czerwcowe 1989 - część druga.
Opisz nastroje, jakie towarzyszyły władzom komunistycznym oraz opozycji przed wyborami i po nich.
Wyjaśnij, dlaczego wybory przeprowadzone w czerwcu 1989 r. były przełomowym wydarzeniem w dziejach Polski i Europy.
Trenuj i ćwicz
Zapoznaj się z tekstami, a następnie wykonaj polecenia.
Fragment wspomnień działacza solidarnościowego, Krzysztofa KozłowskiegoO czwartej nad ranem 5 czerwca zadzwonił do mnie mój przyjaciel Jan Maria Rokita i mówi: „Słuchaj, Krzysiek, mam pierwsze informacje z zamkniętych obwodów (więzienia, milicja, wojsko). Jeżeli tam jest tak, to znaczy, że jest to lawina. Jeżeli oni mają resztę zdrowego rozsądku i oleju w głowie, to powinni nas przed świtem wygarnąć. Przygotuj sweter i szczoteczkę do zębów”.
Źródło: Fragment wspomnień działacza solidarnościowego, Krzysztofa Kozłowskiego.
Fragment listu ambasadora USA w Polsce, Davisa, do amerykańskiego sekretarza stanuTotalne zwycięstwo „Solidarności” lub bliskie temu, włączywszy możliwe odrzucenie listy krajowej, grozić będzie ostrą akcją reżimu. Pozycja czołowych partyjnych reformatorów zostałaby zagrożona. Ostrzejsza i być może nawet zbrojna odpowiedź nie może być całkowicie wykluczona.
Źródło: Fragment listu ambasadora USA w Polsce, Davisa, do amerykańskiego sekretarza stanu.
Zapoznaj się z materiałami źródłowymi, a następnie wykonaj polecenia.
Źródło A
Źródło B
X KADENCJA | ||
Ugrupowania polityczne | Posłowie | |
w liczbach bezwzględnych | w odsetkach | |
Ogółem | 460 | 100,0 |
Polska Zjednoczona Partia Robotnicza | 173 | 37,6 |
Obywatelski Klub Parlamentarny (Solidarność) | 161 | 35,0 |
Zjednoczone Stronnictwo Ludowe | 76 | 16,5 |
Stronnictwo Demokratyczne | 27 | 5,9 |
Koło PAX | 20 | 2,2 |
Unia Chrześcijańsko‑Społeczna | 8 | 1,7 |
Polski Związek Katolicko‑Społeczny | 5 | 1,1 |
Indeks górny Źródło: Historia Polski w liczbach, t. 1, Państwo, społeczeństwo, Warszawa 2003, Główny Urząd Statystyczny, s. 292. Indeks górny koniecŹródło: Historia Polski w liczbach, t. 1, Państwo, społeczeństwo, Warszawa 2003, Główny Urząd Statystyczny, s. 292.
Słownik
(z gr. hyper – nad, ponad + łac. inflatio – nadymanie, nadęcie) nadmierna inflacja; spadek wartości pieniądza i wzrost cen
forma dyskusji pomiędzy przedstawicielami różnych partii politycznych, krajów itp. podejmowana w celu poszukiwania kompromisowych rozstrzygnięć sporów; w Polsce zastosowana w 1989 r.
partia komunistyczna utworzona w 1948 r. z połączenia Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej; sprawowała rządy w PRL w latach 1948–1989; jej najważniejszym organem kierowniczym był Komitet Centralny (KC)
partia polityczna o kierunku centrowym, istniejąca od 1939 r.; po II wojnie światowej była partią satelicką najpierw komunistycznej Polskiej Partii Robotniczej, a później PZPR; reprezentowała środowiska rzemieślnicze, kupieckie i inteligenckie
partia polityczna działająca w PRL i będąca ugrupowaniem satelickim PZPR, wspierającym ją w polityce prowadzonej wobec wsi i rolników; powstała w 1949 r. w wyniku połączenia prokomunistycznego Stronnictwa Ludowego oraz rozbitego przez władze i osłabionego Polskiego Stronnictwa Ludowego
(niem. Plebiszit z łac. plebiscitum – decyzja ludu, plebs – gmin, pospólstwo) ogólnie: głosowanie na osobę lub rzecz w celu podkreślenia np. jej zasług, wyboru spośród innych kandydatów czy propozycji; także głosowanie ludności danego terytorium, która ma się wypowiedzieć w sprawie np. jego przynależności państwowej
wybory, w których nie stosuje się proporcjonalnego rozdziału mandatów; ogólnie system większościowy polega na podziale kraju na taką liczbę okręgów wyborczych, jaka jest liczba miejsc w danym przedstawicielstwie (np. Senacie); mandat zdobywa kandydat, który uzyska najwięcej głosów (a więc wyborca w praktyce głosuje na konkretną osobę, a nie na partię); czasem obowiązuje dodatkowy wymóg, aby zwycięzca otrzymał w swoim okręgu bezwzględną większość głosów, czyli więcej niż 50 proc.
w tym systemie okręgi wyborcze są wielomandatowe, a wyborcy głosują ostatecznie nie na poszczególne osoby, lecz na listy kandydatów zgłoszone przez partie polityczne; na podstawie uzyskanej liczby głosów rozdzielane są miejsca w parlamencie (proporcjonalnie do liczby głosów uzyskanych przez poszczególne listy)
wspólne zgromadzenie Sejmu i Senatu pod przewodnictwem marszałka Sejmu