Panowanie Bolesława Chrobrego

Mieszko I przed śmiercią podzielił kraj między swoich synów. Oznaczało to, że sprawowanie władzy książęcej zostało uznane za wyłączne prawo jego rodu. Tuż po śmierci Mieszka w 992 r. jego najstarszy syn Bolesław (zwany Chrobrym), pochodzący z małżeństwa z Dobrawą, wypędził z kraju swych przyrodnich braci i macochę Odę oraz zjednoczył całość schedy po ojcu. Nowy władca od początku panowania dążył do powiększenia państwa i nadania mu trwalszych form organizacyjnych. Bardzo szybko udało mu się opanować Kraków, choć być może uczynił to już Mieszko I ok. 991 r. Wielkie sukcesy odniósł także Bolesław Chrobry przy realizacji drugiego z celów, do czego pośrednio przyczynił się biskup praski Wojciech z rodu Sławnikowiców.

Zjazd gnieźnieński i ustanowienie arcybiskupstwa

R15A1VH5479EF

Na zdjęciu widnieje fragment miniatury przedstawiającej cztery postacie kobiece symbolizujące: Sclavinię (Słowiańszczyznę), Germanię, Galię i Rzym, stojące przed Ottonem III. Kobiety są ubrane w kolorowe suknie, mają na głowie korony, diademy, wszystkie są boso. W rękach niosą atrybuty.

W 997 r. biskup praski Wojciech z rodu Sławnikowiców przybył do Polski jako wygnaniec poszukujący możliwości głoszenia Ewangelii wśród pogan. W Czechach książę Bolesław II Pobożny kazał wymordować jego rodzinę i odtąd Wojciech miał zamkniętą drogę powrotu do stolicy swej diecezji. Bolesław roztoczył nad Wojciechem opiekę i wysłał go z misją do pogańskich Prusów, w trakcie której, jeszcze w tym samym roku, został on zamordowany. Chrobry wykupił ciało duchownego i sprowadził je do Gniezna, gdzie stworzył sanktuarium męczennika.

R1RAHK7U6K5HZ

Ilustracja przedstawia scenę ścięcia toporem głowy mężczyźnie. Skazany klęczy, a nad nim stoi z toporem kat, trzymając go za włosy, obok niego drugi mężczyzna z włócznią. Zdarzeniu przyglądają się trzy postacie.

RRD3SSBPT11EB

Ilustracja przedstawia scenę ważenia złota na wadze szalkowej trzymanej przez jedną z postaci po prawej stronie. Po lewej mężczyzna w koronie i w płaszczu, nakazuje dosypywać złota na szalę swojemu poddanemu.

Sława męczeństwa Wojciecha obiegła świat chrześcijański, papież Sylwester II szybko ogłosił go świętym, a wówczas najbardziej wpływowi mężowie Kościoła zainteresowali się Polską i jej władcą. W uznaniu zasług męczennika i dzięki wspólnej inicjatywie Sylwestra II oraz Ottona III w 1000 r. cesarz przybył do Gniezna z pielgrzymką do grobu św. Wojciecha (na zjazd gnieźnieński). Podczas tego zjazdu powołano arcybiskupstwo w Gnieźnie oraz trzy nowe, podległe mu diecezje: w Kołobrzegu, Wrocławiu i Krakowie. Jedyne dotychczas istniejące w Polsce biskupstwo podlegające bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, wówczas już z siedzibą w Poznaniu, zostało podporządkowane metropolii gnieźnieńskiej po śmierci biskupa Ungera w 1012 roku.
Pierwszym metropolitą gnieźnieński został brat św. Wojciecha, Radzim (Radzym) Gaudenty. Przy tej okazji cesarz zrzekł się na rzecz Bolesława prawa nominowania dostojników kościelnych w Polsce oraz być może wyraził zgodę na koronację królewską władcy. Utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie uczyniło z polskiego Kościoła odrębną prowincję kościelną, podlegającą bezpośrednio papieżowi. Arcybiskup i biskupi byli utrzymywani przez władcę, a organizacja polskiej metropolii kościelnej przyczyniła się do sprawnego zarządzania władztwem Bolesława Chrobrego i stanowiła jego wielki sukces.

Wojny polsko‑niemieckie

Sytuacja polskiego księcia pogorszyła się, gdy w styczniu 1002 r. zmarł cesarz Otton III. Jego następca na tronie niemieckim Henryk II, książę Bawarii i syn Henryka Kłótnika, nie mógł pogodzić się z samodzielnością Bolesława. Wkrótce między władcami Polski i Niemiec wybuchła otwarta wojna, trwająca z przerwami aż do 1018 r. Zausznicy Henryka napadli na przebywającego w Niemczech Bolesława Chrobrego. Polski książę w odpowiedzi zajął Milsko i Łużyce, co stało się początkiem polityki konfrontacji z Niemcami. W 1003 r. Chrobry podstępnie zwabił, oślepił i uwięził księcia czeskiego Bolesława III Rudego, następnie zaś sam przybył do Pragi, gdzie został obwołany władcą Czech. Henryk II zażądał odeń w związku z tym złożenia hołdu, a gdy Chrobry odmówił, król niemiecki podjął zdecydowaną interwencję na rzecz braci Bolesława Rudego. W rezultacie władca Polski uciekł z Pragi, zdołał jednak utrzymać Morawy i Słowację. Tymczasem Pomorze Zachodnie, wykorzystując niepowodzenie polskiego księcia, uniezależniło się i zerwało z chrześcijaństwem narzuconym mu przez Piastów. Pomorzanie powrócili do pogaństwa i zlikwidowali biskupstwo kołobrzeskie.

Król Henryk II sprzymierzył się przeciwko Chrobremu z Czechami i Wieletami. W 1005 r. siły koalicji uderzyły na Polskę. Bolesław unikał bezpośredniego starcia z wojskami królewskimi. Henryk zdołał dojść pod Poznań i tam zawarto pokój, na mocy którego Milsko i Łużyce powróciły do Niemiec. Wojna została wznowiona w 1007 r. na skutek ataku Bolesława, który ponownie zajął te ziemie, ale próba zagarnięcia Miśni przez polskiego księcia zakończyła się niepowodzeniem, podobnie jak odwetowe wyprawy saskie. W 1013 r. w Merseburgu doszło do spotkania przeciwników i zawarcia pokoju. Bolesław Chrobry złożył Henrykowi II hołd lenny z Milska i Łużyc, a układ przypieczętowano ślubem następcy tronu Mieszka II, syna Bolesława, z pochodzącą z rodziny cesarskiej Rychezą.

RNMEZD5PR24XP

Mapa przedstawia Polskę za panowania Bolesława Chrobrego. Granica Polski 1025 roku przebiegała od północy pomiędzy Kołobrzegiem, a Gdańskiem w dół, obok miasta Wieleń na zachód, przy miejscowości Lubusz, potem na południe pomiędzy miejscowościami Miśnia i Budziszyn, następnie poniżej od Wrocławia obok miejscowości Niemcza, dalej w dół na południe, poniżej Krakowa, aż do Przemyśla i w górę, obok miejscowości Wołyń, równolegle do Wisły, na północ, aż do Morza Bałtyckiego. Na mapie zaznaczone zostały ziemi, które przynależały do Polski: Pomorze Zachodnie do ok 1400 roku, Łużyce od 1002 do 1031 roku, Czechy od 1003 do 1004 roku, Morawy od 1003 do 1018, Słowacja od 1003 do 1018 roku, Grody Czerwieńskie od 1018 do 1031 roku. Zaznaczono arcybiskupstwa w Gnieźnie utworzonego w 1000 roku, biskupstwa w Kołobrzegu, Wrocławie i Krakowie w 1000 roku oraz biskupstwo misyjne w Poznaniu od 968 roku. Widać także przebieg misji świętego Wojciecha z Gdańska do Truso w Prusach, która zakończyła się jego śmiercią. Są tez zaznaczone wyprawy Bolesława Chrobrego z okolic Wrocławia przez Łużyce do Cesarstwa, z okolic Wrocławia do Czech do miast Wyszehrad i Praga oraz z okolic Wołynia na Kijów w 1018 roku. Zaznaczono także najazdy Henryka drugiego, które przebiegają od Cesarstwa przez Łużyce, aż do Poznania i z powrotem przez Krosno oraz z Cesarstwa przez Łużyce obok miejscowości Głogów, aż do Niemczy, w której nastąpiło oblężenie.

W 1014 r., wykorzystując pokój na wschodzie, Henryk II wyprawił się do Rzymu, gdzie papież koronował go na cesarza. Nowy imperator nie dał się jednak wciągnąć w sprawy włoskie. Tymczasem Bolesław Chrobry nie wywiązał się z obowiązków lennika i nie wysłał Henrykowi posiłków na wyprawę do Rzymu, co stało się powodem wznowienia wojny. W 1015 r. cesarz odbył nieudaną wyprawę na Polskę. Jeszcze mniej korzyści przyniosła mu następna ekspedycja w 1017 r.: armia cesarska oblegała wówczas śląski gród Niemczę i poniosła tam porażkę. W styczniu 1018 r. w Budziszynie zawarto pokój, ustanawiający Bolesława Chrobrego suwerennym władcą w całym jego państwie, w tym także w Milsku i na Łużycach.

Interwencja na Rusi

Zakończywszy wojnę z cesarzem, polski książę podjął interwencję na Rusi. Po śmierci Włodzimierza Wielkiego w 1015 r. wybuchły tam walki między jego synami. Chrobry opowiedział się po stronie swojego zięcia Świętopełka, a przeciw Jarosławowi Mądremu. W 1018 r. Polacy zdobyli i złupili Kijów.

R13HQ1P2F9AV6

Mapa przedstawia terytorium Polski w trakcie panowania Bolesława Chrobrego. Na mapie zaznaczone jest terytorium Polski za panowania Mieszka pierwszego około roku 990. Terytorium to obejmuje Pomorze z Kołobrzegiem i Gdańskiem oraz obszar Polski (Wielkopolskę z Poznaniem, Kaliszem, Gnieznem, Kruszwicą. Mazowsze z Płockiem, Łęczycą. Małopolskę z Krakowem, Wiślicą i Sandomierzem. Śląsk z Opolem, Niemczą, Wrocławiem). Na mapie zaznaczone są także ziemie utracone za Bolesława pierwszego Chrobrego, należą do nich Wielkopolska z Poznaniem, Kaliszem, Gnieznem, Kruszwicą. Mazowsze z Płockiem, Łęczycą. Małopolska z Krakowem, Wiślicą i Sandomierzem. Śląsk z Opolem, Niemczą, Wrocławiem. Ziemie przyłączone do Polski przez Bolesława Chrobrego to teren Pomorze z Kołobrzegiem i Gdańskiem. Ziemie przejściowe opanowane przez Bolesława pierwszego Chrobrego to tereny Łużyc i Milska z miastem Budziszyn oraz obszar Grodów Czerwieńskich z miastem: Przemyśl i Czerwień. Strzałki wskazują wyprawy Bolesława pierwszego Chrobrego wskazują kierunek na zachód, na tereny dzisiejszych Niemiec oraz na wschód przez Ruś, aż do miasta Kijów.

Wyprawa kijowska zakończyła się przyłączeniem Grodów Czerwieńskich do Polski. Rychło jednak po wycofaniu wojsk Chrobrego Jarosław wypędził Świętopełka z Kijowa. Zmagania wojenne przyniosły Chrobremu uniezależnienie się od cesarstwa, ale polski władca czekał z koronacją aż do śmierci Henryka II i dopiero w 1025 r. arcybiskup gnieźnieński namaścił i koronował księcia Bolesława na króla Polski. W tym samym roku, po śmierci władcy, koronował się także jego syn, Mieszko II. Godność królewska czyniła Piastów monarchami w pełni chrześcijańskimi – Bożymi pomazańcami – dzięki czemu ich autorytet i pozycja niepomiernie wzrosły. W ówczesnej Europie za pełnoprawnego władcę chrześcijańskiego mógł uchodzić jedynie monarcha namaszczony, taki zaś podlegał już tylko cesarzowi. Dlatego też królewska korona Piastów niemal od początku była przedmiotem sporu z cesarstwem, dążącym do podporządkowania Polski także Królestwu Niemieckiemu.

Wiele żon i dzieci

Pierwszą żoną Bolesława Chrobrego, wyznaczoną jeszcze przez jego ojca, była nieznana z imienia córka margrabiego Miśni. Została odesłana do domu przez Mieszka, z chwilą gdy zmienił sojusznika na arenie międzynarodowej. Drugą żoną była księżniczka węgierska, z którą Chrobry miał pierworodnego syna, Bezpryma. Fakt ten nie przeszkodził w odprawieniu jej i kolejnym ożenku. Odsyłanie żon świadczy o tym, że nie były to związki zawarte w majestacie ołtarza i kapłana. Pierwszą oficjalną żoną księcia Bolesława była Emnilda, córka lokalnego księcia słowiańskiego na Łużycach Górnych. Postrzegana była przez kronikarzy jako roztropna towarzyszka życia Bolesława, miała kojący wpływ na porywczego i nieprzewidywalnego władcę. U jego boku spędziła 30 lat, zmarła w 1017 r. Urodziła Bolesławowi pięcioro dzieci, w tym następcę – Mieszka Lamberta. Jedna z córek, Regelinda, wydana została za margrabiego Miśni.

RG7T68RK2UJA8

Fotografia przedstawia kamienny posąg kobiety. Widoczne jest tylko jej popiersie. Kobieta jest ubrana w suknię i ma narzucony na ramiona płaszcz. Pod szyją ma chustę, którą ma okręconą głowę przez podbródek, aż do czubka głowy. Nakrycie to zakrywa całkowicie jej włosy. Na chustę nasuniętą ma koronę. Kobieta patrzy przed siebie i uśmiecha się. Ma okrągłą twarz, pucułowate policzki, wąskie usta, uśmiechając się, zwężają jej się oczy.

Upragniona koronacja

R1Z7FV3Z15QK71

Fotografia przedstawia koronę królewską ozdobioną drogocennymi kamieniami, leżącą na aksamitnej poduszce. Korona ma formę zamkniętą, to znaczy, że jest rodzajem czapki o kulistym kształcie z amarantowego aksamitu, na której obrzeżu osadzona jest złota korona. Na czubku korony umieszczona jest kulka z krzyżykiem.

W 1024 r. zmarł Henryk II, cesarz niemiecki i niedawny przeciwnik Bolesława Chrobrego, posiadający na tyle duże wpływy w Rzymie, że był w stanie zapobiec koronacji księcia polskiego. Bolesław Chrobry nie zaangażował się w walki frakcyjne w czasie przygotowań do wyboru nowego władcy w Niemczech. Miał już 58 lat, bieżącą polityką państwa zarządzał syn Mieszko, szykowany na jego następcę. Sam Bolesław Chrobry rozpoczął intensywne działania w celu zdobycia przychylności papieża, ponieważ nie odważyłby się na koronację bez jego zgody. Nie wiadomo, jakie to były działania, ale ich skutek był pozytywny: Bolesław Chrobry uzyskał sankcję papieską. Nieznane są dokładna data i okoliczności, a nawet miejsce koronacji Chrobrego (historycy wskazują Gniezno lub Poznań). Znany jest natomiast rok: 1025. Kronikarze niemieccy odnotowali ten fakt, nie kwestionując legalności koronacji, ale byli oburzeni wykorzystaniem okoliczności bezkrólewia w Niemczech.

Ciekawostka

R1CDHKHABPECK1

Fotografia przedstawia koronę królewską ozdobioną drogocennymi kamieniami, jabłko królewskie oraz berło leżące na aksamitnej poduszce. Korona ma formę zamkniętą, to znaczy, że jest rodzajem czapki o kulistym kształcie z amarantowego aksamitu, na której obrzeżu osadzona jest złota korona. Na czubku korony umieszczona jest kulka z krzyżykiem. Obok leży złota kula z krzyżykiem umieszczonym pionowo w centralnym miejscu na środku, zaraz za nią berło królewskie z rzeźbioną rękojeścią.

Polskie insygnia koronacyjne, regalia królów polskich

Są to symbole władzy, godności i stanu królewskiego królów polskich używane podczas ceremonii koronacyjnych, podczas których dochodziło do nałożenia polskiej korony koronacyjnej na głowę nowego króla Polski. W skład insygniów wchodzą: korona, jabłko, berło, miecz. Pierwsze znane z przekazów źródłowych insygnia, podkreślające prawo do starań o koronę królewską, otrzymał w roku 1000 na zjeździe gnieźnieńskim książę Bolesław I Chrobry od cesarza Ottona III.

Wiekowy Bolesław Chrobry uzyskał koronę w ostatniej chwili, rządził bowiem jako król tylko dwa–trzy miesiące. Zmarł w czerwcu 1025 r. Władzę przejął jego syn Mieszko Lambert.

Zapoznaj się z linią chronologiczną

Trenuj i ćwicz

Słownik