Wpływ etanolu na zdrowie człowieka
O alkoholu mówią najstarsze dokumenty, dzieła literackie i kodeksy prawa. W starożytności rozcieńczone wino spożywano jako codzienny napój. W opanowano technologię produkcji wódki z ziemniaków, co spowodowało wzrost jej produkcji i – w konsekwencji – wzrost spożycia. Nadmiernie spożywany alkohol (etanol) stał się przyczyną wielu rodzinnych tragedii.
Alkohol towarzyszył również podczas wojen. Roztwory etanolu służyły nie tylko do picia, ale również jako środek leczniczy, przede wszystkim dezynfekujący i przeciwbólowy. Co więcej, etanol i metanol stanowiły ważny dodatek do paliwa lotniczego i rakietowego. Spirytusem konserwowano wiele urządzeń technicznych, stosowano go także do produkcji granatów.
Dawka toksyczna
Substancje chemiczne mogą wpływać na organizm człowieka i wywoływać pożądany, zgodny z przeznaczeniem i oczekiwaniem skutek (kiedy zażywamy leki) albo mogą działać niekorzystnie, a wręcz toksycznie (w przypadku zażycia trucizny). Decyduje o tym przede wszystkim dawka substancji oraz droga jej wnikania do organizmu (poprzez skórę, układ oddechowy lub układ pokarmowy). Przy stosowaniu leków bardzo ważne jest postępowanie zgodnie z zaleceniami lekarza – przestrzeganie dawek leku oraz okresu jego zażywania.
Czynniki decydujące o działaniu leków i trucizn przedstawiono w poniższej tabeli.
Lek | Trucizna | |
|---|---|---|
Czynniki warunkujące działanie substancji | struktura chemiczna | struktura chemiczna |
stopień rozdrobnienia | stopień rozdrobnienia | |
rozpuszczalność w wodzie | rozpuszczalność w wodzie | |
droga przenikania do organizmu | droga przenikania do organizmu | |
Dawka | dawka minimalna DM | dawka toksyczna DT |
dawka lecznicza DL | dawka śmiertelna |
Dawka - określa się ją w jednostkach masy substancji na jednostkę masy ciała.
DM – ilość substancji wywołująca pierwsze dostrzegalne zmiany w organizmie.
DT – (łac. dosis toxica) ilość substancji wywołująca wyraźne zatrucie organizmu.
LDIndeks dolny 5050 – (łac. dosis letalis) ilość substancji powodująca śmierć połowy doświadczalnych zwierząt.
DL – najmniejsza ilość substancji, która wywołuje pożądany efekt leczniczy, a przy tym nie powoduje poważniejszych zaburzeń w metabolizmie organizmu.
Droga przenikania do organizmu – substancje chemiczne mogą dostawać się do naszego organizmu przez układ oddechowy, pokarmowy oraz przez skórę i błony śluzowe.
Substancje toksyczne
Jak alkohol działa na organizm człowieka? Napoje czasem określane żartobliwie mianem „wyskokowych” mają właściwości odurzające. Zawarty w nich alkohol atakuje przede wszystkim system nerwowy i powoduje zatrucie organizmu. W rezultacie następuje upośledzenie koordynacji ruchu, mowy, czucia oraz kontroli zachowania. Spożywanie alkoholu przez dłuższy czas powoduje trwałe uszkodzenia i zmiany w układzie nerwowym oraz innych organach, takich jak nerki czy wątroba.
Alkohol metylowy (metanol) jest cieczą bardzo podobną do etanolu, trudno je odróżnić! Jest to jednak substancja bardziej toksyczna niż alkohol etylowy. Wypicie lub wchłonięcie jego oparów przez drogi oddechowe poraża układ nerwowy, powodując ślepotę lub nawet śmierć.
Etanol i jego wpływ na organizm człowieka
Etanol spożywany w niewielkich ilościach, powoduje złudne uczucie ciepła – przyspiesza krążenie krwi, co w efekcie prowadzi do szybszego wychłodzenia ciała. Dlatego też w zimie ofiarami mrozów są często osoby, które wcześniej właśnie spożywały alkohol.
Uzależnienie od niego, fizyczne i psychiczne, to choroba zwana alkoholizmem. Mamy z nią do czynienia wtedy, gdy około kalorii dostarczanych do organizmu w ciągu tygodnia pochodzi ze spożywania alkoholu. Gdy ta ilość kalorii jest większa niż na tydzień, mówimy wówczas o skrajnym alkoholizmie.
Nadmierne spożywanie etanolu jest przyczyną ciężkich schorzeń wątroby, nerek, żołądka i serca, poza tym negatywnie wpływa na układ nerwowy człowieka. Alkohol, spożywany w większych ilościach, upośledza racjonalne myślenie, zmniejsza samokrytycyzm oraz powoduje tzw. zamroczenie alkoholowe. Pojawiają się zaburzenia mowy i zanika koordynacja ruchów. Najbardziej narażeni na negatywne skutki działania etanolu są ludzie młodzi, ponieważ uszkodzeniu ulegają ich rozwijające się komórki mózgowe.
Wysoce szkodliwe jest spożywanie napojów alkoholowych przez kobiety będące w ciąży. Już nawet niewielka ilość etanolu może mieć wpływ na zaburzenia w prawidłowym rozwoju dziecka – tak w życiu płodowym, jak i po narodzinach. Może się nawet przyczynić do śmierci niemowlęcia. U dzieci, których matki w czasie trwania ciąży spożywały alkohol, może pojawić się tzw. płodowy zespół alkoholowy (FAS, ang. Fetal Alcohol Syndrome). (ang. FAS - Fetal Alcohol Syndrome Jest to zespół objawów chorobowych obserwowanych u dziecka, dotyczących między innymi układu nerwowego (zaburzenia w codziennym funkcjonowaniu – zaburzenia uwagi, trudności z uczeniem się i komunikowaniem z innymi) oraz odchyleń od prawidłowej budowy ciała (np. skrócone szpary powiekowe, szeroko rozstawione oczodoły i spłaszczona środkowa część twarzy).
Na poniższej grafice przedstawiono porównanie zawartości procentowej etanolu w wybranych napojach alkoholowych. Przeanalizuj dane zamieszczone na grafice, a następnie oblicz, ile gramów czystego etanolu znajduje się w podanych ilościach każdego z wymienionych napojów alkoholowych.
Etanol stanowi ok. 5% masy zawartości małego kufla piwa, ok. 10% masy zawartości lampki wina i ok. 40% masy zawartości kieliszka wódki.
W piwa znajduje się alkoholu, natomiast w wódki jest aż alkoholu. Ile gramów czystego etanolu znajduje się w tych napojach?
Etanol i jego wpływ na białko
Czy wiesz, w jaki sposób etanol wpływa na białko?
Etanol powoduje tzw. denaturację białka. Proces ten, w uproszczeniu, polega na uszkodzeniu struktury (budowy) białka, przez co nie może ono spełniać określonych funkcji. W wyniku dodania etanolu do białka jaja kurzego, białko ścina się i wytrąca w postaci białego osadu. Podobny efekt uzyskasz ogrzewając białko (np. podczas robienia jajecznicy). Spożywając alkohol należy liczyć się z tym, że białka pełniące w organizmie wiele istotnych funkcji, mogą ulec denaturacji.
Poziom (stężenie) alkoholu we krwi określa się w promilach. Liczba promili () oznacza, ile gramów alkoholu znajduje się w jednym litrze badanej krwi.
Czy wiesz, jak działa alkomat, czyli urządzenie do wykrywania etanolu w wydychanym powietrzu? Zapoznaj się z poniższą grafiką, aby dowiedzieć się, w oparciu o jakie metody sprawdzana jest trzeźwość, np. kierowcy podczas kontroli.
Stężenie alkoholu we krwi (określające stopień nietrzeźwości) zależy zarówno od ilości spożytego etanolu, jak też od masy ciała, płci, stanu zdrowia i innych cech indywidualnych organizmu. Wypity alkohol wchłania się w układzie pokarmowym, po czym większość (około ) ulega procesom metabolicznym, a jedynie około wchłoniętego alkoholu jest wydalane z organizmu w niezmienionej postaci. Procesy przekształcania etanolu w jego metabolity zachodzą w wątrobie przy udziale odpowiednich enzymów, zgodnie z poniższym schematem:
Ilość odpowiednich enzymów w wątrobie jest ograniczona, dlatego tempo utleniania alkoholu jest stałe i dla dorosłego człowieka wynosi średnio . Przedstawiony powyżej ciąg reakcji metabolicznych sprawia, że pijąc alkohol powoli, stosunkowo trudno jest zgromadzić w organizmie taką ilość etanolu, która będzie stanowiła dawkę śmiertelną, ale nie jest to niemożliwe. Stężenie etanolu we krwi na poziomie lub więcej jest uważane za śmiertelne.
Metanol – silna trucizna
Metanol ma wiele właściwości, zarówno fizycznych jak i chemicznych, wspólnych z etanolem. Należą do nich m.in. barwa, zapach, smak czy rozpuszczalność w wodzie.
Stąd alkohole te bywają mylone. Wskutek omyłkowego wypicia metanolu, dochodzi do ciężkiego zatrucia. Najszybciej uszkodzone zostają nerw wzrokowy, siatkówka i rogówka, co w konsekwencji prowadzi do nieodwracalnej utraty wzroku.
Nie istnieje żaden domowy sposób na odróżnienie metanolu od etanolu. Alkohole te wyglądają i pachną dokładnie tak samo, a nawet palą się tym samym niebieskim płomieniem. Znane są metody analityczne, które pozwalają odróżnić od siebie te alkohole, ale nie są one powszechnie dostępne.
Ostrzeżenie Głównego Inspektora Sanitarnego