Zależność rozpuszczalności substancji od temperatury - krzywa rozpuszczalności - Mieszaniny i ich rozdział. Rozpuszczalność

Rozpuszczalność jest to maksymalna liczba gramów substancji, jaką można w 100 g rozpuszczalnika w danej temperaturze i pod stałym ciśnieniem.

Roztwór nasycony to taki, w którym w danej temperaturze nie można rozpuścić już więcej danej substancji.

Za dobrze rozpuszczalne w wodzie przyjmuje się te substancje, których rozpuszczalność wynosi ponad 1 g na 100 g rozpuszczalnika (wody). Substancje, których rozpuszczalność wynosi mniej niż 0,1 g w 100 g wody uznaje się za praktycznie nierozpuszczalne.

bg‑gold

Czym jest krzywa rozpuszczalności i jak odczytać z niej rozpuszczalność substancji?

Wykres przedstawiający zależność rozpuszczalności danej substancji od temperatury nazywa się krzywą rozpuszczalności.

Polecenie 1

Odczytaj z wykresu rozpuszczalność chlorku sodu ( $NaCl$ ) w temperaturze 90°C przy stałym ciśnieniu.

Zapoznaj się z opisem wykresu. Dowiesz się, jaka jest rozpuszczalność chlorku sodu (NaCl) w temperaturze 90°C przy stałym ciśnieniu.

RZpzzIPMotvO3

Wykres przedstawia zależność temperatury podanej w stopniach Celsjusza (oś X) od rozpuszczalności (oś Y). Na wykresie znajdują się krzywe chlorku sodu (sól kamienna), chlorku sodu, siarczanu(IV) miedzi(II), octanu sodu, azotanu(V) sodu, jodku sodu, azotanu(V) potasu i sacharozy (cukru). Krzywa chlorku sodu biegnie od wartości nieco powyżej zera na osi X i koło 40 na osi Y do wartości 100 na osi X i 39 na osi Y. Przy 90 stopniach wynosi również 39 gramów. Pozostałe krzywe. Krzywa chlorku sodu biegnie od wartości 0 na osi X i 25 na osi Y do wartości 100 na osi X i 50 na osi Y. Krzywa siarczanu(IV) miedzi(II) biegnie od wartości 0 na osi X i 10 na osi Y do wartości 100 na osi X i około 60 na osi Y. Krzywa octanu sodu biegnie od wartości 0 na osi X i 40 na osi Y do wartości 100 na osi X i 160 na osi Y. Krzywa azotanu(V) sodu biegnie od wartości 0 na osi X i 75 na osi Y do wartości 100 na osi X i 170 na osi Y. Krzywa jodku potasu biegnie od wartości 0 na osi X i 80 na osi Y do wartości 100 na osi X i 180 na osi Y. Krzywa azotanu(V) potasu biegnie od wartości 0 na osi X i 10 na osi Y do wartości 100 na osi X i 230 na osi Y. Krzywa sacharozy biegnie od wartości 0 na osi X i 180 na osi Y do wartości 100 na osi X i prawie 500 na osi Y. — Krzywe rozpuszczalności wybranych substancji
Źródło: dostępny w internecie: www.epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

RumROsUAxMJU6

Na osi poziomej (temperatura °C) znajdź liczbę 90 i od wartości temperatury wyznacz linię pionową.

R1YDCRycgsw4g

Następnie sprawdź, w którym miejscu przecina się wyznaczona linia z linią oznaczającą rozpuszczalność $NaCl$ (o kolorze ciemnoniebieskim). Narysuj linię poziomą prostopadłą do pierwszej wyznaczonej już linii.

R1RTirY9rUOVq

Rozpuszczalność $NaCl$ w temperaturze 90°C i stałym ciśnieniu wynosi 39 g na
100 g wody.

bg‑gold

Interpretacja danych z wykresu rozpuszczalności

Polecenie 2

Ile gramów azotanu(V) sodu należy rozpuścić w 100 g wody, aby w temperaturze 40°C otrzymać roztwór nasycony?

RonLOVtll8Q3x

Wykres przedstawia rozpuszczalność różnych związków. To zależność temperatury w stopniach Celsjusza na osi X od rozpuszczalności w gramach na 100 gramów wody na osi Y. Krzywa azotanu sodu biegnie od wartości zero na osi X i 78 na osi Y do wartości 89 na osi X i 162 na osi Y. W temperaturze 40 stopni wynosi 110 gramów. W miejscu 40 stopni na osi X poprowadzono pionową czarną linię. Od wartości 110 gramów jest niebieska, pozioma linia przecinająca się z czarną pionową linią. Pozostałe wartości związków. Krzywa nadchloranu potasu biegnie od wartości 0 stopni na osi X i 5 na osi Y do wartości 100 stopni Celsjusza na osi X i 23 gramów na osi Y. Krzywa siarczanu miedzi biegnie od wartości 0 stopni na osi X i 21 gramów na osi Y do wartości 100 stopni na osi X i 74 gramów na osi Y. Krzywa azotanu potasu biegnie od wartości 0 stopni na osi X i 19 gramów na osi Y do wartości 76 stopni na osi X i 160 gramów na osi Y. Krzywa chlorku potasu biegnie od wartości 0 stopni na osi X i 30 gramów na osi Y do wartości 100 stopni na osi X i 68 gramów na osi Y. Krzywa chlorku amonu biegnie od wartości 0 stopni na osi X i 34 gramy na osi Y do wartości 100 stopni na osi X i 80 gramów na osi Y. Krzywa chlorku potasu biegnie od wartości 0 stopni na osi X i 30 gramów na osi y do wartości 100 stopni na osi X i 58 gramów na osi Y. Krzywa azotanu potasu biegnie od wartości 0 stopni na osi X i 19 na osi Y do wartości 76 stopni na osi X i 160 gramów na osi Y. Krzywa chlorku sodu biegnie od wartości 0 stopni na osi X i 40 gramów na osi Y do wartości 100 stopni na osi X i 42 gramów na osi Y. Krzywa dotycząca azotanu srebra biegnie od wartości 0 stopni na osi X i 130 gramów na osi Y do wartości 10 stopni i 162 gramy na osi Y. Krzywa octanu potasu biegnie od wartości ) stopni Celsjusza na osi X i 40 gramów na osi Y do wartości 80 stopni na osi X i 32 gramy na osi Y. — Krzywe rozpuszczalności przykładowych substancji stałych
Źródło: GroMar sp.z.o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

RMZ6Pf308jDCb

bg‑gold

Stan równowagi dynamicznej

Polecenie 3

Czy potrafisz wyjaśnić, czym jest roztwór nasycony? Czy umiesz powiedzieć, na czym polega stan równowagi w roztworze nasyconym? Zapoznaj się z poniższą animacją i wykonaj zadania.

RFynzNWQT4MSp1

Animacja pt. „Stan równowagi dynamicznej w roztworze nasyconym”
Źródło: GroMar Sp. z o.o., Małgorzata Ambroziak, licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 1

Wyjaśnij, czym jest roztwór nasycony.

R12cHZyqctOQn

Ćwiczenie 2

Czy w roztworze nienasyconym istnieje równowaga dynamiczna?

RHX1CA34uTh3o

Ćwiczenie 3

Co oznacza, że roztwór jest w stanie równowagi dynamicznej?

R16fioq1Pw8X1

bg‑gold

Jak sprawdzić, czy roztwór jest nasycony?

Polecenie 4

Czy roztwór otrzymany przez rozpuszczenie 200 g ${KNO}_{3}$ w 150 g wody będzie w temperaturze 70°C roztworem nasyconym?

RQnwJ0J55p2sl

Odczytujemy rozpuszczalność ${KNO}_{3}$ w temperaturze 70°C. Wynosi ona 140 g na 100 g wody.

Obliczamy, ile ${KNO}_{3}$ potrzeba rozpuścić w tej temperaturze w 150 g wody, aby otrzymać roztwór nasycony.

140 g {KNO}_{3} - 100 g wody

x - 150 g wody

x = \frac{140 g \cdot 150 g}{100 g} = 210 g {KNO}_{3}

Roztwór będzie nasycony, gdy rozpuścimy 210 g ${KNO}_{3}$ w 150 g wody w temperaturze 70°C.

Porównujemy ilości rozpuszczonego ${KNO}_{3}$ .

Aby otrzymać roztwór nasycony należy rozpuścić 210 g ${KNO}_{3}$ , a rozpuszczono tylko 200 g ${KNO}_{3}$ . W takim razie w roztworze można jeszcze rozpuścić pewna ilość substancji w tych warunkach, co oznacza, że roztwór jest nienasycony.

W wyniku rozpuszczenia 200 g ${KNO}_{3}$ w 150 g wody otrzymany roztwór nie będzie roztworem nasyconym.

Ważne!

Rozpuszczalność gazów w cieczach zależy od rodzaju rozpuszczalnika (gazy zazwyczaj lepiej rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych) i temperatury – rozpuszczalność gazów w cieczach maleje wraz ze wzrostem temperatury.

Polecenie 5

Już wiesz, w jaki sposób odczytać wartość rozpuszczalności danej substancji z krzywej rozpuszczalności? Czy wiesz zatem, w jaki sposób obliczyć stężenie substancji na jej podstawie? Zapoznaj się z poniższym filmem, spróbuj samodzielnie wykonać przedstawione w nim zadanie, a następnie rozwiąż ćwiczenia zamieszczone pod filmem.

REx2wn2JacNJ51

Film samouczek pt. „Co przedstawia krzywa rozpuszczalności?”
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

R1Thdu806haFl

Ćwiczenie 4

R2lMgXIbOJy6S

Ćwiczenie 5

R1L3muXux6T1L

Ćwiczenie 6

RpvCEz6BFxs6k

Wykres liniowy. Lista elementów: 1. zestaw danych:temperatura (°C): 0°Cazotan(V) potasu: 13.3; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 127.5; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 35.7; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 27.6; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 73; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)2. zestaw danych:temperatura (°C): 10°Cazotan(V) potasu: 20.9; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 136; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 35.8; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 31; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 80; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)3. zestaw danych:temperatura (°C): 20°Cazotan(V) potasu: 31.6; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 144; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 36.0; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 34; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 88; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)4. zestaw danych:temperatura (°C): 30°Cazotan(V) potasu: 45.8; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 152; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 36.3; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 37; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 96; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)5. zestaw danych:temperatura (°C): 40°Cazotan(V) potasu: 63.9; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 160; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 36.6; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 40; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 104; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)6. zestaw danych:temperatura (°C): 50°Cazotan(V) potasu: 85.5; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 170; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 37; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 42.6; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 114; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)7. zestaw danych:temperatura (°C): 60°Cazotan(V) potasu: 110; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 176; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 37.3; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 45.5; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 124; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)8. zestaw danych:temperatura (°C): 70°Cazotan(V) potasu: 138; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 184; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 37.8; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 48.3; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 134; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)9. zestaw danych:temperatura (°C): 80°Cazotan(V) potasu: 169; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 192; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 38.4; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 51.1; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 148; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)10. zestaw danych:temperatura (°C): 90°Cazotan(V) potasu: 202; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 200; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 39; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 54; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 161; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)11. zestaw danych:temperatura (°C): 100°Cazotan(V) potasu: 246; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)jodek potasu: 208; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek sodu (sól kuchenna): 39.8; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)chlorek potasu: 65.7; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)azotan(V) sodu: 180; Podpis osi wartości: rozpuszczalność (w g na 100 g wody)

Krzywa rozpuszczalności wybranych związków nieorganicznych

Źródło: opracowano na podstawie Witold Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2008, s. 198-200, dostępny w internecie: epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.

Na liniowym wykresie interaktywnym przedstawiono rozpuszczalność poniższych soli (w $g$ na $100 g$ wody). Krzywe rozpuszczalności dla każdej z soli zostały oznaczone innym kolorem.

azotan( $V$ ) potasu (linia czerwona):

$0 ° C$ – $13,3$
$10 ° C$ – $20,9$
$20 ° C$ – $31,6$
$30 ° C$ – $45,8$
$40 ° C$ – $63,9$
$50 ° C$ – $85,5$
$60 ° C$ – $110$
$70 ° C$ – $138$
$80 ° C$ – $169$
$90 ° C$ – $202$
$100 ° C$ – $246$

jodek potasu (linia jasnozielona):

$0 ° C$ – $127,5$
$10 ° C$ – $136$
$20 ° C$ – $144$
$30 ° C$ – $152$
$40 ° C$ – $160$
$50 ° C$ – $170$
$60 ° C$ – $176$
$70 ° C$ – $184$
$80 ° C$ – $192$
$90 ° C$ – $202$
$100 ° C$ – $246$

chlorek sodu (sól kuchenna) (linia pomarańczowa):

$0 ° C$ – $35,7$
$10 ° C$ – $35,8$
$20 ° C$ – $36$
$30 ° C$ – $36,3$
$40 ° C$ – $36,6$
$50 ° C$ – $37$
$60 ° C$ – $37,3$
$70 ° C$ – $37,8$
$80 ° C$ – $38,4$
$90 ° C$ – $39$
$100 ° C$ – $39,8$

chlorek potasu (linia niebieska):

$0 ° C$ – $27,6$
$10 ° C$ – $31$
$20 ° C$ – $34$
$30 ° C$ – $37$
$40 ° C$ – $40$
$50 ° C$ – $42,6$
$60 ° C$ – $45,5$
$70 ° C$ – $48,3$
$80 ° C$ – $51,1$
$90 ° C$ – $54$
$100 ° C$ – $65,7$

azotan( $V$ ) sodu (linia fioletowa):

$0 ° C$ – $73$
$10 ° C$ – $80$
$20 ° C$ – $88$
$30 ° C$ – $96$
$40 ° C$ – $104$
$50 ° C$ – $114$
$60 ° C$ – $124$
$70 ° C$ – $134$
$80 ° C$ – $148$
$90 ° C$ – $161$
$100 ° C$ – $180$

RDkLejPboQdBn

Krzywa rozpuszczalności wybranych związków organicznych

Źródło: opracowano na podstawie Witold Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2008, s. 198-200, dostępny w internecie: epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.

Na liniowym wykresie interaktywnym przedstawiono rozpuszczalność poniższych soli (w $g$ na $100 g$ wody). Krzywe rozpuszczalności dla każdej z soli zostały oznaczone innym kolorem.

octan sodu (linia pomarańczowa):

$0 ° C$ – $36, 2$
$20 ° C$ – $46, 4$
$40 ° C$ – $65$
$60 ° C$ – $139$
$80 ° C$ – $153$
$100 ° C$ – $170$

sacharoza (cukier) (linia żółtopomarańczowa):

$0 ° C$ – $179$
$20 ° C$ – $204$
$40 ° C$ – $238$
$60 ° C$ – $288$
$80 ° C$ – $363$
$100 ° C$ – $488$

szczawian amonu (linia żółtozielona):

$0 ° C$ – $2, 7$
$20 ° C$ – $5, 2$
$40 ° C$ – $9, 5$
$60 ° C$ – $16, 2$
$80 ° C$ – $26, 5$
$100 ° C$ – $41, 7$

Polecenie 6

W temperaturze równej $90 ° C$ rozpuszczalność jodku potasu wynosi $200 g$ , co można zapisać jako $R = 200 g / 100 g$ ). Co oznacza ten zapis? Wybierz prawidłową odpowiedź.

R11Pc2S6ZrxUE

Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

RYcTo1XAaTJOj

Ćwiczenie 7

Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 8

R1XtO6RWY4bhu1

Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ćwiczenie 9

RzNIhYKtAsArN1

Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

bg‑gold

Przygotowanie roztworu nasyconego i przesyconego

Ćwiczenie 10

Napisz, skąd wiadomo, jaką ilość substancji należy rozpuścić, aby otrzymać roztwór nasycony?

R1Vn6w1fPIF1e

Każda z substancji ma określoną rozpuszczalność w danej temperaturze, czyli masa substancji musi być dokładna, aby można ją było rozpuścić w wodzie w danych warunkach. Aby otrzymać roztwór nasycony w określonej temperaturze, należy rozpuścić w $100 g$ wody próbkę o masie równej rozpuszczalności lub przygotować inną ilość roztworu, stosując wielkości proporcjonalne.

Jak otrzymać roztwór przesyconyroztwór przesyconyroztwór przesycony etanianu sodu (octanu sodu) ${CH}_{3} COONa$ ?

Aby otrzymać roztwór przesycony, należy oziębić gorący, nasycony roztwór. Z wykresu rozpuszczalności uwodnionego etanianu sodu wynika, że w temperaturze $40 ° C$ roztwór nasycony etanianu sodu posiada w swoim składzie $40 g$ substancji rozpuszczonej ( ${CH}_{3} COONa \cdot 3 H_{2} O$ ) i $100 g$ wody. Po przygotowaniu roztworu nasyconego, należy szybko go schłodzić. Jeżeli obniżymy temperaturę do $20 ° C$ i cała rozpuszczona substancja pozostanie w roztworze, wówczas uzyskamy roztwór przesycony.

Rozpuszczalnośćrozpuszczalność substancjiRozpuszczalność etanianu sodu (octanu sodu):

Rku0DebPIpr8g

Ilustracja przedstawiająca wykres rozpuszczalności NaC2H3O2 w zależności od temperatury. Na osi pionowej znajdującej się po lewej stronie naniesiono procenty masowe od zera do siedemdziesięciu. Na osi poziomej, znajdującej się w dolnej części ilustracji zaznaczono temperaturę wyrażoną w stopniach Celsjusza od zera do stu stopni Celsjusza. Pierwszy punkt dla temperatury zero stopni wskazuje na procent masowy trihydratu równy 27, a zatem o współrzędnych 0; 27. Rozpuszczalność rosła w miarę wzrostu temperatury, co przedstawiając kolejne punkty wykresu o następujących współrzędnych: 10; 29,5, 20; 32, 23; 34, 32; 36, 40; 40, 55; 45. Następnie pionową linią przecinającą wykres zaznaczono temperaturę równą 58 stopni Celsjusza, która to odpowiada temperaturze topnienia hydratu. W tym miejscu rozpuszczalność rośnie najbardziej, osiągając wartość 58 dla temperatury równej 60 stopni Celsjusza. Dalej wzrost jest łagodny, co obrazują punkty o następujących współrzędnych: 70; 59, 80; 61, 90; 62 oraz 100; 64. — Wykres przedstawia rozpuszczalność ${NaC}_{2} H_{3} O_{2}$ w zależności od zmiany temperatury.
Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

RpDKTQjDk4oa1

Ilustracja przedstawiająca wykres rozpuszczalności NaC2H3O2 w zależności od temperatury. Wraz z podpisami, dla jakich wartości roztwór jest przesycony, nienasycony oraz nasycony. Na osi pionowej znajdującej się po lewej stronie naniesiono procenty masowe od zera do siedemdziesięciu. Na osi poziomej, znajdującej się w dolnej części ilustracji zaznaczono temperaturę wyrażoną w stopniach Celsjusza od zera do stu stopni Celsjusza. Pierwszy punkt dla temperatury zero stopni wskazuje na procent masowy trihydratu równy 27, a zatem o współrzędnych 0; 27. Rozpuszczalność rosła w miarę wzrostu temperatury, co przedstawiają kolejne punkty wykresu o następujących współrzędnych: 10; 29,5, 20; 32, 23; 34, 32; 36, 40; 40, 55; 45. Nad punktami dla temperatur od dwudziestu do czterdziestu stopni Celsjusza znajduje się napis roztwór przesycony. W tym miejscu rozpuszczalność rośnie najbardziej, osiągając wartość 58 dla temperatury równej 60 stopni Celsjusza. Poniżej punktów znajduje się zapis roztwór nienasycony, a na linii łączącej punkty roztwór nasycony. Dalej wzrost jest łagodny, co obrazują punkty o następujących współrzędnych: 70; 59, 80; 61, 90; 62 oraz 100; 64 — Wykres przedstawia rozpuszczalność ${NaC}_{2} H_{3} O_{2}$ w zależności od zmiany temperatury.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Ważne!

Należy najpierw usunąć wszelkie pozostałości stałej substancji rozpuszczanej, żeby nie było zarodków krystalizacji.

Roztwór przesycony jest niestabilny. W praktyce oznacza to, że drobne zaburzenie, np. wstrząs, dostanie się do roztworu zanieczyszczenia lub wrzucenie kryształka, spowoduje krystalizację nadmiaru substancji rozpuszczonej.

Rozpuszczalność ${NaC}_{2} H_{3} O_{2}$ w temperaturze $20 ° C$ wynosi $32 g$ , więc masa wykrystalizowanego osadu powinna wynieść:

40 g - 32 g = 8 g

Roztwór przesycony można także otrzymać przez odparowanie rozpuszczalnika z roztworu nasyconego.

Ciekawostka

Miód jest roztworem przesyconym ze względu na ilość zawartych w nim cukrów – głównie glukozy i fruktozy. W warunkach przechowywania, czyli w temperaturze pokojowej, krystalizacja glukozy może przebiegać kilka miesięcy, a nawet kilka lat.

R1AA1JeZfBbr3

Zdjęcie przedstawiające znajdujące się na drewnianym stole w ogrodzie cztery słoiki wypełnione miodem. Za nimi wsparty jest kawałek plastra miodu. — Miód to przykład roztworu przesyconego
Źródło: dostępny w internecie: www.pixabay.com/pl/, domena publiczna.

Ciekawostka

Zjawisko wydzielania się ciepła w procesie krystalizacji roztworu przesyconego zostało wykorzystane w pewnym rodzaju kieszonkowych ogrzewaczy dłoni. Wykorzystuje się w nich etanian sodu lub tiosiarczan sodu.

RMSMohPfNLM70

Zdjęcie przedstawiające białawe, półprzeźroczyste kryształy etanianu sodu. Mają one postać długich, grubych igieł lub pozrastanych kryształów tworzących większe struktury o nieokreślonym kształcie. — Kryształy etanianu sodu
Źródło: Toffel, dostępny w internecie: www.wikipedia.org, domena publiczna.

Polecenie 7

Zapoznaj się z filmem samouczkiem, a następnie rozwiąż poniższe ćwiczenia.

R1JrJv0dkxMl71

Film samouczek pod tytułem Jak z roztworu nienasyconego otrzymać roztwór przesycony?
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

R1MMwfliVihrW

Ćwiczenie 11

Ćwiczenie 12

Wymień dwie czynności, które zwiększają szansę na uzyskanie roztworu przesyconego.

RDnFY5In2ZHhD

bg‑blue

Notatnik

R17TY7A3VUjRk

Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

roztwór przesycony

roztwór o większej zawartości substancji rozpuszczonej względem roztworu nasyconego

rozpuszczalność substancji

określa maksymalną ilość substancji, jaka może rozpuścić się w $100 g$ rozpuszczalnika w danej temperaturze i pod stałym ciśnieniem

Jak przebiega proces rozpuszczania i co to jest rozpuszczalność?

Czynniki wpływające na szybkość rozpuszczania

Zależność rozpuszczalności substancji od temperatury - krzywa rozpuszczalności

Czym jest krzywa rozpuszczalności i jak odczytać z niej rozpuszczalność substancji?

Interpretacja danych z wykresu rozpuszczalności

Stan równowagi dynamicznej

Jak sprawdzić, czy roztwór jest nasycony?

Przygotowanie roztworu nasyconego i przesyconego

Jak otrzymać roztwór przesyconyroztwór przesyconyroztwór przesycony etanianu sodu (octanu sodu) ${CH}_{3} COONa$ ?

Notatnik

Jak przebiega proces rozpuszczania i co to jest rozpuszczalność?

Czynniki wpływające na szybkość rozpuszczania

Zależność rozpuszczalności substancji od temperatury - krzywa rozpuszczalności

Czym jest krzywa rozpuszczalności i jak odczytać z niej rozpuszczalność substancji?

Interpretacja danych z wykresu rozpuszczalności

Stan równowagi dynamicznej

Jak sprawdzić, czy roztwór jest nasycony?

Przygotowanie roztworu nasyconego i przesyconego

Jak otrzymać roztwór przesyconyroztwór przesyconyroztwór przesycony etanianu sodu (octanu sodu) CH3COONa?

Notatnik

Jak otrzymać roztwór przesyconyroztwór przesyconyroztwór przesycony etanianu sodu (octanu sodu) ${CH}_{3} COONa$ ?