Nihil difficilenihil difficileNihil difficile: Mogą wiele zastąpić ‑ zaimki dzierżawcze i osobowe

Zaimekzaimek względnyZaimek to wyjątkowa część mowy. Pojawia się wtedy, gdy czegoś brak, bo zaimki zastępują w zdaniach nieobecne rzeczowniki, przymiotniki i liczebniki. Rolą zaimka jest wskazanie danego przedmiotu czy osoby bez dokładnego nazywania go.

Zaimków używamy zamiast imion (czyli nazw) ludzi lub przedmiotów. Np: Oto Juliusz i syn Juliusza → Oto Juliusz i jego syn.

I stąd właśnie pochodzi nazwa zaimka, że występuje on zamiast (za) rzeczownika (imienia). Nazwa łacińska pronomenpronomen, -inis npronomen oznacza dokładnie to samo: propro z abl.pro - zamiast, nomennomen, -inis nnomen - imię.

Zaimki dzierżawcze

Zaimki dzierżawczezaimek dzierżawczyZaimki dzierżawcze określają przynależność do kogoś lub czegoś. Znasz, trochę już archaiczny, polski czasownik „dzierżyć”? Oznacza on „trzymać”, „posiadać”, „mieć”. Stąd nazwa „dzierżawcze”.

W języku łacińskim zaimki dzierżawcze  wyglądają jak standardowy przymiotnik I i II deklinacji i w ten sam sposób się odmieniają:

Dla trzeciej osoby liczby pojedynczej i mnogiej stosujemy zaimek suus, a, um - swój lub genetivus zaimka wskazującego is, ea, id, czyli formę eius.

Ta wymienność zaimków „swój” i „jego/jej” występuje również w języku polskim, np.

Marek daje swoją książkę Julii. Julia daje Markowi jego książkę.

Aby utrwalić odmianę zaimków dzierżawczych zapoznaj się z tekstem, który został umieszczony w ilustracji interaktywnej.

Kolejnym zagadnieniem związanym z zaimkiem „suus,-a,-um” jest właściwe zastosowanie go w zdaniu.

Niby wszystko wydaje się jasne, ale tylko do momentu, gdy zaczniemy tłumaczyć zdania z języka polskiego na łacinę. W polskim i niektórych językach słowiańskich, zaimek „swój” pasuje do każdej osoby. Bo przecież: ja mam swoją książkę, ty masz swoją, my mamy swoją i wy też macie swoją.

Ale już w języku niemieckim: Ich habe mein Buch, du hast dein, wir haben unser, ihr euer. W angielskim: I have my book, you have yours, we have ours, you have yours.

Tak samo działa to w łacinie: (Ego) meum librumliber, -bri mlibrum habeohabeo, -bui, -bitumhabeo, (tu) tuum habes, (nos) nostrum habemus, (vos) vestrum habetis. A suum librum ma tylko on, ona, ono, oni i one!

Aby przekonać się, czy wszystko dobrze zrozumiałeś/zrozumiałaś, wykonaj ćwiczenie.

Zaimki osobowe

Zaimki osobowe to te, które zastępują osobę, czyli: ja, ty, on, ona, ono, my, wy, oni, one.

Zapoznaj się z ich nazwami i odmianą w języku łacińskim, a następnie wykonaj ćwiczenia.

Zwróciliście z pewnością uwagę, że w tabeli nie podano zaimka dla trzeciej osoby liczby pojedynczej i mnogiej. A to dlatego, że ...

Zaimek zwrotny

Specjalnego omówienia wymaga użycie zaimka zwrotnego, identyfikowanego z polskim „się”. Nie występuje on w mianowniku, ponieważ zawsze odnosi się do podmiotu i nie może sam być podmiotem zdania. Występuje wyłącznie w trzeciej osobie i posiada takie same formy dla liczby pojedynczej i mnogiej.

Odmiana zaimka zwrotnego 3. osoby liczby pojedynczej i mnogiej

Polskie „się”, które jest zaimkiem 3. osoby, przejęło też funkcje zaimka zwrotnego dla osoby 1. i 2. No bo przecież: ja myję się, ty myjesz się, on myje się itd. Z pewnością przypomniało ci to podobną historię z zaimkiem dzierżawczym suus, -s,-um, który w łacinie może być używany tylko do 3. osoby liczby pojedynczej i mogiej.

A zatem analogicznie do zaimka dzierżawczego  suus, -s,-um, po łacinie powiemy (i napiszemy):

Czas pokazać, czego się nauczyłeś/nauczyłaś!

Polecenie 3

Uzupełnij zdanie właściwym zaimkiem osobowym w odpowiednim przypadku.

RJFNL1HZC9GLM

Ilustracja przedstawia młodą dziewczynę, która stoi przed lustrem. Ma długie rude włosy; ubrana jest w czerwoną bluzkę; uśmiecha się szeroko. Pod lustrem znajduje się napis: Ego ……. in speculo specto.

R1AM7XBJLEKUG

Pokaż podpowiedź

Zwróć uwagę, w której osobie występuje podmiot tego zdania.

Słownik łacińsko‑polski

Słownik pojęć