Komunikacja społeczna

Czym jest komunikowanie się?

Człowiek jako istota społeczna od pierwszych dni komunikuje się z otoczeniem – początkowo odruchowo, potem w coraz bardziej celowy sposób. Komunikacja to akt przekazywania informacji między nadawcą a odbiorcą i może odbywać się w różny sposób. Najczęściej spotykamy się z komunikacją werbalną – za pomocą mowy – i niewerbalną, w której znaczenie przekazywane jest przez mimikę, postawę ciała i inne sygnały, które odczytujemy często na poziomie podświadomym, nie zdając sobie z tego sprawy. Komunikacja werbalna, aby była skuteczna, wymaga od odbiorcy i nadawcy opanowania tego samego kodu – języka.

Język determinuje sposób poznania i rozumienia świata: im większy zasób słownictwa człowieka, tym bardziej złożony jest jego obraz świata. Język pełni zatem funkcję poznawczą (inaczej nazywaną kognitywną, przedstawieniową, symboliczną). Znaki językowe odsyłają za pośrednictwem pojęć do określonego wycinka rzeczywistości i w pewien sposób go zastępują. Funkcja ta umożliwia użytkownikom języka zdobywanie informacji o świecie. Nierozerwalnie łączy się z nią rola języka jako narzędzia informowania (komunikowania). Funkcja komunikatywna jest zorientowana na informację, którą nadawca chce przekazać odbiorcy, zatem - podobnie jak w przypadku funkcji przedstawieniowej - jest ona ukierunkowana na kontekst, czyli rzeczywistość pozajęzykową.

Język jest narzędziem porozumiewania się społeczności, pełni więc funkcję socjalizującą. Dzięki temu, że człowiek posługuje się konkretnym językiem, przynależy do wspólnoty o określonej tożsamości, kształtowanej przez tę grupę. Język umożliwia tworzenie, zbieranie, magazynowanie i przekazywanie całej wiedzy, stanów duchowych i emocjonalnych, przeżyć oraz doświadczeń poprzednich pokoleń w postaci różnego rodzaju tekstów kultury. Odgrywa zatem rolę kulturotwórczą.

Dzięki funkcji socjalizującej języka jego użytkownicy mogą odgrywać określone role społeczne, a także rozpoznawać role odgrywane przez innych. Na przykład zwrot: „Szanowny Panie Profesorze” wskazuje na funkcję pełnioną przez odbiorcę komunikatu, a jednocześnie świadczy o prestiżu i szacunku, jakim jest otaczany. Krańcowo inne nacechowanie ma komunikat: „Podły kłamco!”, wskazujący na negatywną rolę społeczną, jaką odgrywa obiorca komunikatu.

Komunikowanie się – wymiar praktyczny

Aby proces komunikowania się był skuteczny należy pamiętać o:

• celu komunikowania się – np. komunikat dotyczący zagrożenia dla życia lub zdrowia, ma na celu ostrzeżenie ludzi, aby mogli podjąć zapobiegające działania. Wobec tego komunikat musi być krótki i zwięzły, zrozumiały dla wszystkich, wskazujący miejsce i czas wystąpienia zagrożenia oraz sposób postępowania. Natomiast komunikat o nowościach technicznych np. o nowych telefonach może być zachętą do zakupu takiego telefonu, dlatego będzie wypowiedzią obszerną często ilustrowaną pokazem, zawierającą dużo danych technicznych, które będą zrozumiałe dla zainteresowanych osób;

• doborze właściwego miejsca i czasu – np. komunikat o zagrożeniu musi być dostarczony do osób znajdujących się w miejscu występowania zagrożenia i w czasie go poprzedzającym, a komunikat o nowych rozwiązaniach technicznych powinien być przekazany w miejscu i czasie, który sprzyja poznawaniu nowości np. podczas targów lub wystaw technicznych;

• dobraniu sposobu przekazywania komunikatu – np. komunikat o zagrożeniu może być wysłany w formie SMS lub podany przez media (radio, telewizja), a komunikat o nowościach technicznych może być przekazany podczas pokazu, za pośrednictwem czasopism branżowych lub przedstawicieli handlowych;

• dobraniu grupy odbiorców – komunikat o zagrożeniu powinien dotrzeć do wszystkich, którzy mogą być zagrożeni, a komunikat o nowościach technicznych do wybranej grupy odbiorców, którzy będą takimi nowościami zainteresowani.

Zaplanowanie powyższych czynników stanowi podstawę efektywnego procesu komunikowania.

Komunikacja może być jedno lub dwustronna. Jednostronna polega na przekazywaniu informacji tylko przez nadawcę. Odbiorca biernie odbiera komunikat. Natomiast w przypadku komunikacji dwustronnej obie strony aktywnie uczestniczą w wymianie informacji.

1

Ćwiczenie 2

Zapoznaj się z ilustracją i wykonaj polecenie.

Ra8GvUxlXeOfY

Na zdjęciu widoczne są dwie nastolatki, które idą, są zwrócone ku sobie i rozmawiają. Nastolatka po prawej stronie trzyma w dłoni smartfon. Nad nią umieszczony jest dymek wypowiedzi, w którym zapisano: yyyy..., mhmm, aaa...,

R1SLsocU0Rr6z

Wyjaśnij, jaki problem dotyczący współczesnej młodzieży prezentuje grafika. (Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zastanów się, jaki wpływ na życie młodzieży ma nowoczesna technologia.

Pokaż odpowiedź

Wskutek popularyzacji technologii zmniejsza się ilość interakcji bezpośrednich, na rzecz tych za pomocą mediów elektronicznych. Tracone są umiejętności dotyczące bezpośredniej komunikacji, coraz częściej strony aktu komunikacji są nieustannie rozproszone przez ciągły dostęp do sieci. Zwiększa się ilość osób uzależnionych od korzystania z urządzeń mobilnych.

Ćwiczenie 2

Rx1z4QwKUOmz5

(Uzupełnij).

Pokaż podpowiedź

Zastanów się, jaki wpływ na życie młodzieży ma nowoczesna technologia.

Pokaż odpowiedź

Wskutek popularyzacji technologii zmniejsza się ilość interakcji bezpośrednich, na rzecz tych za pomocą mediów elektronicznych. Tracone są umiejętności dotyczące bezpośredniej komunikacji, coraz częściej strony aktu komunikacji są nieustannie rozproszone przez ciągły dostęp do sieci. Zwiększa się ilość osób uzależnionych od korzystania z urządzeń mobilnych.

Komunikacja werbalna

Kanał werbalny to używanie słów o określonym znaczeniu, posługiwanie się konkretnymi strukturami gramatycznymi i krótkimi lub długimi zdaniami. Kanałem werbalnym przekazuje się treść merytoryczną. Głównym instrumentem komunikacji werbalnej jest język. W celu lepszego zrozumienia znaczenia kanału werbalnego należy przeanalizować poszczególne jego elementy. Ważną częścią tego kanału są słowa. Dobór słów w celu opisu zdarzeń ma wpływ na wyobraźnię. Niektóre badania pokazują nawet, że słowo (a więc nazwanie zjawiska) jest często pierwotne wobec uczucia, jakie zjawisko to wywołuje u człowieka, mimo że czas między nazwaniem danej rzeczy a spowodowaną przez nią emocją jest niedostrzegalny. Dlatego w kontekście komunikowania nadawca decyduje, jakimi słowami posłużyć się w komunikacie w celu wywołania u odbiorcy określonego zachowania czy też uczucia. Ewa Brzezińska podaje przykład, w jaki sposób, opisując to samo zdarzenie za pomocą różnych słów, można zmienić sposób jego interpretacji u odbiorcy, a zatem także zmodyfikować oddziaływanie przekazu:

1. W trakcie akcji porządkowej na stadionie, w starciach z policją, zostało ciężko rannych trzech kibiców. Zostali oni odwiezieni do szpitala.

2. Policja pobiła trzech kibiców na stadionie. Ranni przebywają w szpitalu i walczą o życie.

Dobór słów w przytoczonych cytatach całkowicie zmienia interpretację wydarzenia przez odbiorcę. Pierwsze zdanie jest neutralne zarówno pod względem treści, jak i intencji nadawcy, ma charakter czysto informacyjny. W drugim zdaniu wskazany jest winny zaistniałej sytuacji, a zarazem zasugerowana została określona interpretacja wydarzenia.

Kolejnym elementem istotnym w kontekście komunikacji werbalnej są struktury gramatyczne zastosowane w przekazie. Dobór określonej struktury gramatycznej ustanawia (określa) rodzaj relacji między nadawcą a odbiorcą. Obok przekazania treści merytorycznych kanał werbalny może zatem przekazywać także inne informacje, dotyczące relacji władzy, zależności czy uległości.

1. Użycie trybu rozkazującego sugeruje, że nadawca ma władzę nad odbiorcą:
   Na jutro ma pan przygotować sprawozdanie.

2. Użycie trybu oznajmującego – neutralne, nie ustanawia sytuacji zależności:
   Chciałbym, aby pan na jutro przygotował sprawozdanie.

3. Użycie trybu pytającego sugeruje, że odbiorca dominuje, a nadawca jest od niego (lub jego decyzji) zależny:
   Czy mógłby pan na jutro przygotować sprawozdanie?

Niezwykle istotne jest także, aby komunikat był dostosowany do potrzeb, doświadczenia lub umiejętności odbiorcy. Na przykład posługiwanie się fachowym/naukowym żargonem w stosunku do odbiorcy, który nie pracuje w danej branży lub nie ma doświadczenia w określonej dziedzinie, spowoduje, że komunikacja będzie nieskuteczna, a nadawca nie osiągnie zamierzonego celu. Należy pamiętać, że to nadawca jest odpowiedzialny za wynik komunikacji.

Komunikacja niewerbalna

Komunikacja niewerbalna zwana jest także mową ciała. Jej właściwe zrozumienie może dać nam więcej informacji niż komunikaty werbalne przekazywane podczas rozmowy. Obserwowanie mowy ciała, gestów, mimiki pozwala często zrozumieć prawdziwe intencje rozmówcy. Należy nadmienić, że każda osoba ma inne charakterystyczne dla siebie gesty, mimikę, tiki, sposób zachowania się w określonej sytuacji. Dlatego warto je obserwować, a zarazem pamiętać, że inni też uważnie nas obserwują.

Rcu8KeJXJnP4M

Zdjęcie przedstawia siedzącego mężczyznę. Mężczyzna przykłada lewą rękę do swojej głowy i trzyma się za potylicę. Prawą ręką trzyma od wewnętrznej strony swoje udo. Jego nogi są rozstawione.

RqdZqJCgcxJgX

Zdjęcie przedstawia siedzącą kobietę. Jej twarz wyraża smutek, głowa jest lekko przechylona w dół. Kobieta trzyma dłonie na kolanach. Nogi ma złączone ze sobą.

RVE0s3iGCQOhD

Zdjęcie przedstawia siedzącego mężczyznę. Mężczyzna ma głowę odwróconą w prawą stronę. Trzyma się prawą dłonią za podbródek. Lewą ręką obejmuje się w pasie. Ma założoną nogę na nogę.

R1OQpXExtDrOm

Zdjęcie przedstawia siedzącą kobietę. Jej twarz wyraża smutek. Kobieta patrzy przed siebie i trzyma dłonie na kolanach. Nogi ma złączone ze sobą.

RIgSVang1FVNA

Zdjęcie przedstawia siedzącą kobietę. Jej twarz wyraża zastanowienie. Kobieta trzyma wskazujący palec prawej dłoni na podbródku, lewą ręką obejmuje swoją talię. Nogi ma złączone ze sobą.

RbMBJpdHF0gwD

Zdjęcie przedstawia siedzącego mężczyznę. Mężczyzna przykłada lewą rękę do swojej głowy i trzyma się za lewy policzek. Głowę ma lekko przechyloną na lewo. Prawą ręką trzyma się w pasie. Jego nogi są rozstawione.

Rq9VUy2kdm0X1

Zdjęcie przedstawia siedzącego mężczyznę. Mężczyzna ma skrzyżowane ręce na wysokości swojego pasa. Ma założoną nogę na nogę.

Literatura tematu oferuje publikacje prezentujące opisy określonych gestów wraz z ich znaczeniami. Jako ciekawostkę przypomnieć należy, że między znakami niewerbalnymi występują znaczne różnice w różnych kulturach. Oto przykłady:

Elementy komunikacji niewerbalnej to nie tylko mowa ciała, głos czy mimika, ale i komponenty związane z otoczeniem.

Zasady efektywnej komunikacji

Zamieszczona poniżej prezentacja przybliży Ci zasady efektywnej komunikacji.

Podsumowanie

Komunikacja społeczna to proces wymiany informacji pomiędzy ludźmi, grupami i organizacjami, obejmujący zarówno komunikaty werbalne, jak i niewerbalne. Jest to proces celowy, którego celem jest wpływanie na wiedzę, postawy i zachowania odbiorców. Obejmuje różne poziomy, takie jak interpersonalny (między dwiema osobami), grupowy, międzygrupowy, organizacyjny i masowy.

Słownik