Komunikowanie społeczne
Rola mediów
Przeanalizujesz funkcje współczesnych mediów.
Scharakteryzujesz różne rodzaje mediów.
Przeanalizujesz rolę mediów w polityce.
Środki masowego przekazu towarzyszą dziś człowiekowi niemal non stop. Przeglądając strony internetowe, słuchając radia, oglądając telewizję czy czytając prasę, korzystasz z nich. Możesz też wybierać, czy skorzystasz z mediów polskich, czy zagranicznych. Zastanów się nad znaczeniem środków masowego przekazu w twoim życiu i odbieraniem przez ciebie informacji medialnych.
Środki masowego przekazu – mass media
Mass media to element współczesnej kultury masowej oddziałującej na społeczeństwo i poszczególne jednostki. Podstawową rolą mediów jest przekaz informacji oraz współtworzenie opinii publicznej. Media pełnią też funkcje: rekreacyjną, kulturotwórczą, integracyjną i edukacyjną, odgrywają rolę nieformalnej kontroli społecznej. Ta ostatnia funkcja bezpośrednio wiąże się z rolą mediów jako czwartej władzy. By mogło dojść do tego zjawiska, media muszą być niezależne od władzy politycznej.
Zasadniczo rola mediów jest uzależniona od ustroju państwa, w którym funkcjonują. W państwie demokratycznym jest ona duża, w niedemokratycznym są z reguły na usługach władzy i pełnią rolę tuby propagandowej. Są one częścią systemu władzy.
Oddziaływanie mass mediówsmall Zjawisko, o którym wspomina się w literaturze, to oddziaływanie mass mediów na pojmowanie relacji czasowych: w wyniku działania mass mediów następuje kompresja czasu. Wzrastająca dostępność globalnej przestrzeni i współistnienie w czasie zjawisk, które są coraz bardziej zjawiskami medialnymi, sprawia, że wszystkie wydarzenia, nawet te z najbardziej oddalonych miejsc, zdają się dziać jednocześnie i być równie namacalne. Przed nastaniem ery mass mediów doświadczenie symultaniczności, czyli doświadczenie wydarzeń następujących „w tym samym czasie”, wiązało się z konkretną lokalizacją danej osoby. Symultaniczność wydarzeń zakładała, że „ten sam czas” musi się równać „temu samemu miejscu”. Wraz z uniezależnieniem czasu i przestrzeni, wywołanym przez mass media, doświadczenie symultaniczności uniezależniło się od wspólnej lokalizacji. Technika umożliwiła doświadczanie wydarzeń i ich odbiór, mimo że działy się one w odległej od siebie przestrzeni.
Źródło: Anna Kozłowska, Oddziaływanie mass mediów, dostępny w internecie: otworzksiazke.pl [dostęp 31.12.2019].
Funkcje mediów jako czwartej władzy
Czwarta władza to funkcja mediów realizowana w państwie demokratycznym, w którym mają zagwarantowaną niezależność działania i realizowania swoich podstawowych funkcji, w tym związanych z kontrolowaniem władzy i tworzeniem opinii publicznej.
W mediach bardzo często pojawiają się informacje demaskujące afery, skandale czy też niedociągnięcia władz na różnym szczeblu. Dotyczy to zarówno życia politycznego, gospodarczego, społecznego, jak i kulturalnego.
Media to czwarta władza, bo pełnią funkcję… Możliwe odpowiedzi: 1. ustawodawczą., 2. wykonawczą., 3. kontrolną., 4. sądowniczą.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj polecenie.
W PE o mediach. „Kto kontroluje czwartą władzę?”– Media stały się władzą. Wpływają na polityków, same są też przez nich chętnie manipulowane. Jest też trzeci podmiot w tym wszystkim, czyli odbiorca, ten, który czyta, słucha i ogląda. Z jednej strony jest on panem, z drugiej niewolnikiem. Panem, bo pod jego gust robione są przekazy, a niewolnikiem, ponieważ pada ofiarą różnych zabiegów, kombinacji polityczno‑medialnej – podkreśla w rozmowie z TVP Info prof. Ryszard Legutko.
Źródło: W PE o mediach. „Kto kontroluje czwartą władzę?”, dostępny w internecie: tvpparlament.pl [dostęp 29.08.2019].
Media społecznościowe
Media społecznościowe to platformy internetowe, które umożliwiają kontakt między użytkownikami. Wykorzystują rozbudowany zestaw narzędzi komunikacyjnych, pozwalających na dzielenie się materiałami tekstowymi, dźwiękowymi, a także obrazami oraz filmami.
Od tradycyjnych mediów różnią się m.in. interaktywnością – dają możliwość komentowania materiałów i udostępniania ich dalej. Wyróżniają się także egalitarnością – nadawcą może być każdy. Przewagą mediów społecznościowych nad tradycyjnymi jest szybkość publikowania treści. Przekazywane informacje docierają do odbiorców nawet kilka minut po ich nadaniu, tymczasem np. na przygotowanie materiału telewizyjnego potrzeba przynajmniej kilku godzin, a na komentarz w tygodniku można czekać nawet kilka dni.
- Piktogram pierwszy – Kontakty międzyludzkie – Szanse: Media społecznościowe ułatwiły kontakty międzyludzkie. Umożliwiają one szybką i tanią komunikację w każdych okolicznościach z osobami znajdującymi się w dowolnym miejscu na świecie. Dzięki mediom społecznościowym możemy zawierać nowe znajomości, m.in. z osobami o podobnych zainteresowaniach.
- Piktogram pierwszy – Kontakty międzyludzkie – Zagrożenia: Gdy poznajemy kogoś w internecie, czerpiemy całą wiedzę na temat tej osoby z jej własnych wypowiedzi. W związki z tym łatwo możemy zostać ofiarami oszustwa, a czasem nawet przestępstwa. Zawierając znajomości przez internet, warto zachowywać szczególną ostrożność.
- Piktogram drugi – Wiedza – Szanse: Rozwój blogów, forów, a także kanałów eksperckich na platformach takich jak YouTube czy Instagram sprawia, że dostęp do wiedzy stał się łatwy. Wielu specjalistów dzieli się swoją wiedzą w internecie za darmo, dbając przy tym, by treści były przedstawiane w sposób atrakcyjny.
- Piktogram drugi – Wiedza – Zagrożenia: W mediach społecznościowych na dany temat wypowiedzieć może się każdy, niezależnie od tego, czy faktycznie posiada odpowiednią wiedzę. Wielu użytkowników nie weryfikuje informacji, które ktoś im dostarcza. W konsekwencji dokonują wyborów dotyczących np. zdrowia, opierając się na nierzetelnych źródłach.
- Piktogram trzeci – Marketing – Szanse: Dla wielu przedsiębiorstw media społecznościowe stały się sposobem na docieranie do potencjalnych klientów. Firmy budują swoje marki nie tylko w oparciu o własne kanały czy korzystając z reklam wyświetlanych przez użytkowników, lecz także wchodzą we współpracę z tzw. influencerami.
- Piktogram trzeci – Marketing – Zagrożenia: Media społecznościowe są przesycone reklamami. Odpowiednie algorytmy dobierają treści marketingowe w oparciu o historię wyszukiwań użytkownika, co wpływa na jego przyszłe wybory zakupowe. Dodatkowym aspektem jest działalność części influencerów. Polecają oni swoim obserwatorom produkty takie jak kosmetyki, suplementy, ubrania itp., często nie informując przy tym, że otrzymali za to pieniądze.
- Piktogram czwarty – Newsy – Szanse: Współcześnie informacje o wydarzeniach docierają do nas błyskawicznie. Wiele z nich możemy śledzić na żywo dzięki relacjom osób biorących w nich udział. Nigdy wcześniej wiedza o tym, co się dzieje, nie była tak powszechnie dostępna.
- Piktogram czwarty – Newsy – Zagrożenia: Użytkownikom mediów społecznościowych często trudno jest zweryfikować prawdziwość informacji, które otrzymują. Ogromnym współczesnym problemem są tzw. "fake newsy", czyli wiadomości, które celowo wprowadzają w błąd internautów.
- Piktogram piąty – Interaktywność – Szanse: Media społecznościowe dają możliwość rozmowy twórcy z odbiorcami. Pod każdym zamieszczonym postem, filmem, zdjęciem itd. można zostawić komentarz, dzięki któremu twórca otrzymuje informację zwrotną. Wie, co podoba się odbiorcom, co jest jego mocną stroną, a nad czym powinien popracować.
- Piktogram piąty – Interaktywność – Zagrożenia: Twórcy internetowi często muszą mierzyć się ze zjawiskiem hejtu. Hejterzy krytykują w sposób krzywdzący, obraźliwy i agresywny. Niemal zawsze są to osoby, które czują się w sieci anonimowe, a nienawistne komentarze zostawiają, nie podpisując ich imieniem i nazwiskiem.
- Piktogram szósty – Personalizacja – Szanse: Algorytmy mediów społecznościowych zapamiętują treści, z którymi najchętniej się zapoznajemy, które komentujemy, zapisujemy na później. Dzięki temu wyświetlają materiały potencjalnie atrakcyjne, mające szanse nam się spodobać.
- Piktogram szósty – Personalizacja – Zagrożenia: Personalizacja treści powoduje, że poruszamy się w bańce informacyjnej. Oglądając i czytając treści dopasowane do nas, utwierdzamy się w swoich przekonaniach o świecie, nie przyjmujemy do wiadomości, że istnieją ludzie żyjący i myślący inaczej od nas.
Zapoznaj się z materiałami i wykonaj ćwiczenie.
Źródło I
Media w polityceWpływ na kształtowanie opinii publicznej poprzez powszechny i niecenzurowany przepływ informacji spowodował, że zarówno rządzący, jak też partie polityczne oraz różnego typu grupy nacisku (np. Greenpeace) przywiązują wielką wagę do formy przekazu (opakowania), w jakim zamierzają sprzedać swoją polityczną „ofertę”. Wpływ ten widoczny jest w zmianie stylu ich działania oraz wzrastającej, znaczącej roli liderów posiadających umiejętność tworzenia i sprzedawania korzystnej dla ich ugrupowań informacji (np. Tony Blair). Rozumieją oni potrzebę dopasowania własnego kalendarza politycznego do „czasu i przestrzeni medialnej”. Coraz częściej politycy uświadamiają sobie, że trzeba tak uprawiać politykę, by przetworzona przez media informacja, którą sami generują (headlines), była gotowa na czas głównych wydań wieczornych wiadomości telewizyjnych. Zaczynają też doceniać przewagę obrazu nad słowem. Codzienny i nieuchronny kontakt z rzeczywistością medialną wymusza na podmiotach politycznych potrzebę przygotowania koncepcyjnego do takiego kontaktu. W konsekwencji jest to związane z koniecznością skoordynowanych działań zespołów planowania strategicznego i działania reaktywnego, odpowiedzialnych za generowanie informacji, kreowanie zdarzeń medialnych, przewidywanie potencjalnych zagrożeń lub sytuacji atutowych, jak również sprawne reagowanie w sytuacjach kryzysowych.
Źródło: Krzysztof Augustin, Media w polityce, dostępny w internecie: opoka.org.pl [dostęp 17.06.2020].
Źródło II
Zapoznaj się z tekstem, a następnie wykonaj polecenie.
Granie na ekranie. Młodzież w świecie gier cyfrowych. Wybrane wyniki badania i rekomendacje1. Zdecydowana większość badanej młodzieży* posiada konto na przynajmniej jednym portalu społecznościowym (87%), a co czwarty nastolatek korzysta z nich kilkadziesiąt (24%) lub kilkanaście razy dziennie (25,8%). Częste używanie mediów społecznościowych powoduje, że prawie ⅔ badanych uczniów (63,4%) deklaruje, że ich aktywność w tym obszarze jest bardzo wysoka lub wysoka. W większości przypadków badana młodzież nie przejawia symptomów uzależnienia od korzystania z portali społecznościowych.
2. Jeden na pięciu badanych uczniów nie potrafi skoncentrować się na jednej czynności z powodu rozproszenia uwagi telefonem komórkowym, odczuwa również niepokój, kiedy nie ma przy sobie smartfona. Prawie co czwarty badany nastolatek stwierdził, że towarzyszy mu poczucie niezadowolenia wówczas, kiedy nie może korzystać ze smartfona tak długo, jak chce (22,3%).
3. Czas dzieciństwa (definiowany jako czas przed pójściem do szkoły podstawowej) okazuje się wysoko zdigitalizowany. Prawie połowa uczniów często grała wówczas w gry cyfrowe na tablecie lub smartfonie (47,7%), często posiadała swój tablet lub smartfon (61%), często korzystała z urządzeń cyfrowych bez konkretnego celu (37,5%). 17,2% uczniów przyznała, że w swoim dzieciństwie często traciła kontrolę nad korzystaniem z mobilnych urządzeń cyfrowych.
4. Im wyższy poziom problemowego używania mediów społecznościowych, tym wyższy poziom poczucia samotności i gorsza ocena własnego stanu zdrowia. Nadużywanie mediów społecznościowych jest ponadto wysoko skorelowane z nadużywaniem telefonu komórkowego: im częściej młodzież go nadużywa, tym częściej traci kontrolę nad korzystaniem z mediów społecznościowych.
Źródło: Magdalena Bigaj, Maciej Dębski, Granie na ekranie. Młodzież w świecie gier cyfrowych. Wybrane wyniki badania i rekomendacje, 2020, dostępny w internecie: dbamomojzasieg.pl [dostęp 20.03.2021].
Rodzaje mediów społecznościowych
Mówiąc o mediach społecznościowych, najczęściej mamy na myśli portale społecznościowe. W rzeczywistości zjawisko to jest znacznie szersze. Badacze Thomas Aichner i Frank Jacob wśród mediów społecznościowych wyróżnili:
blogi,
mikroblogi,
sieci biznesowe,
projekty zbiorowe,
korporacyjne sieci społecznościowe,
fora,
portale służące udostępnianiu zdjęć,
serwisy służące do wystawiania ocen,
serwisy społecznościowe,
zakładki społecznościowe,
gry społecznościowe,
platformy służące udostępnianiu filmów,
światy wirtualne.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj ćwiczenie.
Lekcja: Regulacja mediówRegulacja to inaczej działania podejmowane w celu nadania lub przywrócenia czemuś prawidłowego przebiegu, funkcjonowania itp. oraz ujmowanie czegoś w pewne przepisy i normy. W przypadku mediów regulacji podlegają tzw. media tradycyjne, czyli radio, telewizja i prasa. Odpowiednie przepisy zawarte są w Ustawie o radiofonii i telewizji oraz ustawie Prawo prasowe. Nowe media, czyli te, które funkcjonują w internecie, nie podlegają regulacji. Wynika to z otwartego charakteru sieci oraz zmiany modeli komunikacyjnych. Internetowa komunikacja oparta na modelu wielu‑do‑wielu wyklucza monopolizację informacji. W przypadku tradycyjnej komunikacji w mediach nadawca decyduje o tym, jakie informacje będą przekazywane dużej liczbie odbiorców w tym samym czasie. W tej sytuacji mamy do czynienia z tzw. zamierzoną siłą oddziaływania. W przypadku, kiedy jeden nadawca nadaje informacje, często przez różne media, które posiada, siła oddziaływania jest większa niż w przypadku internetu.
Regulacje mediów tradycyjnych mają na celu zapewnienie różnorodności programów, zapobieganie monopolowi oraz ochronę małoletnich przed nieodpowiednimi treściami; dają także możliwość dochodzenia swoich praw (m.in. w sytuacji naruszenia praw człowieka).
Organem regulacyjnym radiofonię i telewizję w Polsce jest Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. Nadzoruje ona m.in. realizowanie polityki medialnej w mediach publicznych.
Polityka medialna to polityka państwa realizowana za pośrednictwem mediów, przede wszystkim w dziedzinach: społecznej, edukacyjnej i kulturalnej. Poprzez media oddziałuje się na społeczeństwo, dlatego obowiązkiem nadawców publicznych jest przekazywanie treści zgodnych z tą polityką. Członków KRRiT powołuje Prezydent, Sejm i Senat, a członkowie KRRiT z kolei powołują władze mediów publicznych. Zwróć uwagę, że nie równa się to z tzw. upolitycznianiem mediów. Wolność słowa i swoboda wypowiedzi to fundament działalności w mediach.
Źródło: Joanna Ruta Baranowska, Lekcja: Regulacja mediów, dostępny w internecie: edukacjamedialna.edu.pl [dostęp 17.06.2020].
Funkcje mediów społecznościowych
Media społecznościowe pełnią różnorodne funkcje w wielu obszarach naszego życia. Niektóre z nich są oczywiste i widoczne na pierwszy rzut oka. Wśród nich możemy wymienić:
nawiązywanie kontaktów,
podtrzymywanie więzi oraz tworzenie wspólnoty,
komunikacja użytkowników,
wymiana informacji,
publikacja swojej twórczości,
ocenianie treści,
współdzielenie zasobów (zdjęć, filmów itd.)
Mniej oczywiste są aspekty społeczne czy polityczne. Warto mieć świadomość, że media społecznościowe spełniają funkcję opiniotwórczą. Wpływają na naszą ocenę rzeczywistości poprzez przekazywanie odpowiednio wybranych informacji, ale mogą służyć także dezinformacji. W wielu przypadkach można mówić o propagandowym wydźwięku treści dostarczanych użytkownikom.
Podział mediów
W zależności od przyjętego kryterium, media można podzielić na wiele sposobów:
Zapoznaj się z tabelą i wykonaj ćwiczenie.
Wyniki średniej sprzedaży ogółem tygodników opinii w 2019 i 2020 roku
Tygodnik | Styczeń 2019 | Styczeń 2020 |
|---|---|---|
„Angora” | 235494 | 216093 |
„Gość Niedzielny” | 113255 | 100124 |
„Polityka” | 95910 | 90093 |
„Newsweek Polska” | 85545 | 67700 |
„W Sieci” | 36416 | 36287 |
„Do Rzeczy” | 32285 | 28834 |
„Tygodnik Powszechny” | 29124 | 26394 |
„Gazeta Polska” | 22920 | 22117 |
Tygodnik „Przegląd” | 15156 | 14640 |
Źródło: Michał Kurdupski, „Polityka” z najmniejszym spadkiem sprzedaży, „Sieci” najbardziej w dół, 20.04.2020, dostępny w internecie: wirtualnemedia.pl [dostęp 17.06.2020].
Podsumowanie
Współczesne media masowe realizują wiele ważnych dla państwa i społeczeństwa zadań. Kształtują świadomość i zachowania ludzi, rozpowszechniają informacje o różnorakich zjawiskach i procesach, formułują ich oceny, nakłaniają ludzi do odpowiedniego postępowania. Media nie tylko opisują i kontrolują, ale również kształtują współczesne zjawiska polityczne, dlatego przez wielu określane są mianem czwartej władzy. Media wywierają ogromny i nie zawsze pozytywny wpływ na nasze zachowania czy postrzeganie rzeczywistości.
Media społecznościowe coraz częściej kojarzą się nie tylko z rozrywką czy narzędziem do nawiązywania i podtrzymywania kontaktów społecznych, ale stają się też przestrzenią do działalności zawodowej, a nawet politycznej. Wpływ mediów społecznościowych na internautów widoczny bywa przy urnach wyborczych. Social media służą również działalności społecznej. Dzięki nim łatwiej jest organizować spotkania, demonstracje czy pomoc humanitarną.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.
Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasoweArt. 12
Dziennikarz jest obowiązany:
1. zachować szczególną staranność i rzetelność przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych, zwłaszcza sprawdzić zgodność z prawdą uzyskanych wiadomości lub podać ich źródło,
2. chronić dobra osobiste, a ponadto interesy działających w dobrej wierze informatorów i innych osób, które okazują mu zaufanie.Źródło: Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe, dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl [dostęp 29.08.2019].
Słownik
w państwach demokratycznych to inaczej wolne media, które obok władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej mają możliwość kształtowania społeczeństwa; za pomocą mediów można zmieniać ludzkie opinie czy politykę; wolne media służą też jako aparat sprawdzający władzę
nieprawdziwa informacja podana w formie wiarygodnej wiadomości, mająca na celu wywołanie u odbiorcy konkretnej reakcji
(z ang. fear of missing out); lęk, że kiedy pozostajemy poza siecią, coś nas omija
kultura tworzona przez masową technikę w nowoczesnych industrialnych i postindustrialnych społeczeństwach, upowszechniana przez środki masowego przekazu, tj. radio, telewizję, kino i internet
technologie internetowe i mobilne, umożliwiające kontakt pomiędzy użytkownikami poprzez wymianę informacji, opinii i wiedzy
reakcja zbiorowości ludzkich na działania polityczne i społeczne
prawo do funkcjonowania w państwie nieograniczonej liczby niezależnych środków masowego przekazu
internetowy serwis informacyjny poszerzony o różnorodne funkcje internetowe, udostępniony pod jednym adresem internetowym
mass media, media masowe, środki masowego komunikowania – to urządzenia, środki i instytucje, np. prasa, radio, nagrania czy telewizja, za pomocą których przekazywane są treści; do mass mediów zaliczamy także tzw. nowe media, czyli np. telegazetę, telewizję kablową, gry elektroniczne czy internet
proces przesyłania dowolnej wiadomości, lub ogólnie danych, między nadawcą (nadajnikiem) a odbiorcą (odbiornikiem) zapisanej określonym, zrozumiałym dla obu stron kodem i na określonej drodze