Gdy słyszysz, że masz racjonalnie się zachowywać, znaleźć racjonalne rozwiązanie, racjonalnie się odżywiać albo racjonalnie gospodarować czasem,
co przez to rozumiesz? Co ma na myśli osoba, która tak mówi?

Zapewne chodzi jej o taki sposób postępowania, który jest rozsądny i przemyślany, oparty na sprawdzonych podstawach, a nie na chwilowych emocjach czy impulsach. Racjonalne działanie to takie postępowanie, w którym staramy się kierować rozsądkiem. Podobnie, gdy mówimy o racjonalnym podejmowaniu decyzji, na przykład ekonomicznych - to mamy na myśli dokonywanie wyborów na podstawie określonych kryteriów i tak aby osiągnąć możliwie najlepszy rezultat. To, co racjonalne w tym znaczeniu, nie musi jednak oznaczać rezygnacji z wiedzy pochodzącej z doświadczenia. Przeciwnie – doświadczenie może stanowić podstawę racjonalnego działania. Jeśli na przykład wiesz z doświadczenia, że określone rozwiązanie sprawdza się w danej sytuacji, uwzględnienie tej wiedzy może być właśnie przejawem racjonalnego postępowania. Powiedzieć o czymś, że jest racjonalne, to zatem stwierdzić, że jest przemyślane, zgodne z rozumem i odpowiednio uzasadnione, a nie jedynie oparte na emocjach, przesądach czy impulsach. Potocznie rozumiana racjonalność oznacza więc kierowanie się rozumem, logicznym myśleniem i uzasadnionymi argumentami.

W filozofii pojęcie to nabiera jednak bardziej precyzyjnego znaczenia. Racjonalność i racjonalizm nie są pojęciami tożsamymi, choć są ze sobą związane. Łączy je łaciński wyraz ratio, oznaczający rozum. Racjonalizm to stanowisko filozoficzne, zgodnie z którym rozum odgrywa podstawową rolę w poznaniu rzeczywistości.

Można zatem pokusić się o wniosek, że da się być nieracjonalnym racjonalistą, albo osobą racjonalną, nie będąc filozoficznym racjonalistą.