Pozytywizm
Według Comte’a, myśl ludzką w trakcie rozwoju historycznego można podzielić na trzy fazy: teologiczną, metafizyczną i pozytywną. Francuski filozof fazy te porównuje do etapów życia człowieka: dzieciństwa, w którym człowiek jest teologiem; okresu młodzieńczego, w którym człowiek jest metafizykiem, i dojrzałości, kiedy nastaje czas myśli precyzyjnej (stadium pozytywne).
Właśnie w kwestii rozwoju, jaki miał się przejawiać w dziejach ludzkich, Comte wyszczególnia trzy jego fazy, bezpośrednio powiązane z historycznym rozwojem filozofii. Jako pierwszą wymienia fazę teologiczną, czy też inaczej: stadium teologiczne wiedzy ludzkiej. W początkowym etapie swego istnienia w żadnej społeczności ludzkiej nie istnieje nauka, a człowiek, przelękniony otaczającymi go zjawiskami, zaczyna tłumaczyć otaczającą go rzeczywistość poprzez proste wierzenia. W ten sposób rodzą się: mitologia, a później teologia, służące spójnemu uzasadnieniu wszystkich wydarzeń, jakie mają miejsce. Tworzona wówczas filozofia jest na wskroś teologiczna.
Druga faza rozwoju ludzkości to stadium metafizyczne. Na podstawie pojęć wypracowanych w fazie poprzedniej rozwija się myślenie abstrakcyjne, które – co prawda – często ukazuje rzeczywistość i jej zjawiska w sposób poprawny i naukowy, jednak w większości jest obarczone niejasnością i niepraktycznością, zarówno rozważań, jak i ich wyników. Oczywiście trudno byłoby uznać je wszystkie za miałkie i niepotrzebne, można bowiem wśród nich wskazać twierdzenia, które spełniają zasady naukowości, acz wciąż nie jest to jeszcze ten rodzaj filozofii, który określić można mianem naukowej i który najbardziej przysłużyłby się rozwojowi społeczeństw.
Dopiero stadium trzecie, zwane „pozytywnym”, a zatem „naukowym”, może doprowadzić do zainicjowania w pełni naukowej filozofii. Doniosła rola szkoły pozytywnej miała polegać właśnie na tym, aby rozpocząć tworzenie filozofii rozumianej dokładnie w ten sposób. Jest to o tyle trudne, że nurty teologiczne i metafizyczne nie zostały jeszcze porzucone, a filozofia pozytywna stale musi toczyć z nimi walkę o uznanie i dominację. Jak zgrabnie ujął to sam Comte:
Metoda pozytywna w 16 wykładachPanujące obecnie w umysłach [filozoficznych] zamieszanie wynika z jednoczesnego posiłkowania się trzema wykluczającymi się nawzajem filozofiami: teologiczną, metafizyczną i pozytywną. Jeśliby jedna z tych trzech filozofii osiągnęła zupełną przewagę, zaistniałby określony porządek społeczny. Właśnie współistnienie tych trzech filozofii udaremnia porozumienie co do każdego zasadniczego punktu. Idzie o to, aby dowiedzieć się, która z nich powinna osiągnąć przewagę. Oczywiste jest, że filozofia pozytywna jest powołana do tego, aby stanąć na czele. Od długiego szeregu wieków posuwała się ona stale naprzód, podczas gdy jej przeciwniczki chyliły się do upadku. Filozofia teologiczna i metafizyczna toczą między sobą walkę o zadanie reorganizacji społeczeństwa. Filozofia pozytywna dotychczas wdawała się w spory jedynie po to, aby krytykować je obydwie. Doprowadźmy ją do stanu, w którym będzie zdolna do podjęcia roli czynnej. Uzupełnijmy rozległą operację intelektualną rozpoczętą przez Bacona, Kartezjusza i Galileusza, a rewolucyjny kryzys zostanie zakończony.
Źródło: August Comte, Metoda pozytywna w 16 wykładach, tłum. W. Wojciechowski, Warszawa 1961, s. 24.
Zapoznaj się z treścią poniższej animacji. Przeanalizuj trzy stadia rozwojowe, które wyszczególnił August Comte. Zastanów się, czy zgadzasz się z jego periodyzacją dziejów ludzkich.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1Ii8EH4zAA0Y
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Prawo trzech stadiów.
Na jakie trzy fazy według Comte'a można podzielić myśli ludzkie w fazie rozwoju historycznego? W odpowiedzi spróbuj scharakteryzować każdą fazę i poddaj ją krytycznej ocenie.
Własnymi słowami wyjaśnij dlaczego swoją filozofię Comte określił mianem „filozofii pozytywnej”.
Wybierz jedną poznaną koncepcję historiozoficzną, opisz ją krótko i porównaj z koncepcją Comte’a dotyczącą trzech stadiów.
Słownik
(pozytywizm logiczny, empiryzm logiczny) szkoła filozoficzna zainicjowana w Wiedniu we wczesnych latach XX w., która odnosiła się do filozoficznych osiągnięć pozytywizmu i przystosowywała je do nowych realiów naukowych i społecznych; jej najbardziej znaną formacją było Koło Wiedeńskie, a do grona największych przedstawicieli należeli m.in. Moritz Schlick, Rudolf Carnap czy Otto Neurath
(gr. tá metá tá physiká – to, co poza fizyką) jedna z sześciu klasycznych dyscyplin filozoficznych, czyli dziedzin filozofii, które nigdy nie stały się naukami od filozofii niezależnymi, lecz wciąż wchodzą w skład filozofii szeroko rozumianej; jej głównym pojęciem jest byt, a więc każdy możliwy przedmiot; metafizyka bada sposoby i możliwości jego istnienia, określa jego właściwości; w rozumieniu Stagiryty była „nauką pierwszą”, a więc podstawową wszelkiego poznania filozoficznego i naukowego; od czasów greckich uważana jest za dziedzinę filozoficzną, która swym namysłem obejmuje, ale także przekracza ogół nauk dotyczących świata fizycznego
(gr. theos – Bóg; logos – nauka) dziedzina wiedzy badająca zagadnienia z obszaru religii za pomocą metodologii i terminologii filozoficznej; nie jest nauką w pełnym znaczeniu tego słowa, gdyż jako pewnik przyjmuje kwestie, które pozostają w sferze wiary; stara się w sposób racjonalny uzasadnić twierdzenia, które w religii chrześcijańskiej mają kluczowe znaczenie