Maurice Merleau‑Ponty – fenomenologia percepcji materiał dodatkowy ponad podstawę
R1F36gnp7CECe
Zdjęcie przedstawia kolorową mozaikę. Przedstawia ona sylwetkę kobiecą na tle kwiecistego wzoru.
Zdjęcie przedstawia kolorową mozaikę. Przedstawia ona sylwetkę kobiecą na tle kwiecistego wzoru.
Fenomenologia
Mozaika Cztery pory roku, Marc Chagall, Chase Tower Plaza w Chicago, 1972
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 1.0.
Roman Ingarden w Książeczce o człowieku proponuje pewien eksperyment myślowy. Wyobraźmy sobie – pisze – że nagle znikają wszystkie dzieła sztuki, książki, teorie naukowe i filozoficzne, a wraz z nimi cała historia pokoleń, państw i świata. Można więc zapytać: kim bylibyśmy, gdybyśmy nie słuchali muzyki i nie czytali książek? Jak wyglądałoby nasze życie bez sztuki, literatury i filmów, bez projektów domów, ulic i parków, bez edukacji? Czym byłoby takie życie? Kim byłby człowiek?
Trudno nie zgodzić się z tym, że sztuka nie jest jedynie dodatkiem do rzeczywistości, lecz jednym z fundamentów ludzkiego doświadczenia – kształtuje emocje, wyobraźnię oraz sposób rozumienia świata. Jednym z artystów, który w szczególny sposób oddziałuje na odbiorcę poprzez kolor, symbol i nastrój, jest .
Marc Chagall
Marc Chagall (1887‑1985) – malarz żydowski rosyjskiego pochodzenia, uznawany jest za jednego z najoryginalniejszych twórców XX w.
W dalszej części materiału przyjrzysz się jego obrazowi „Czerwony i czarny świat” i spróbujesz samodzielnie odkryć, jakie znaczenia i wartości estetyczne się w nim kryją.
Polecenie 1
Dokonaj analizy wartości artystycznych i estetycznych obrazu „Czerwony i czarny świat” autorstwa Marca Chagalla, odwołując się do koncepcji warstw dzieła sztuki opracowanej przez Romana Ingardena.
R1cPuO2Zk4Xvo
Obraz po prawej stronie przedstawia kobietę w niebieskiej sukni, który trzyma bukiet białych kwiatów. Kobieta ma długie, rude włosy oraz odsłonięte piersi. Obejmuje ją nadlatująca postać w kolorze żółtym. Na środku obrazu znajduje się czerwona kula, w której znajduje się postać czytająca książkę. Po lewej stronie obrazu znajduje się zwisająca postać, która gra na skrzypcach. Na dole obrazu znajdują się koza z ludzkimi rękami, która trzyma bukiet kwiatów, czerwony kogut oraz świecznik. Pod spodem jest mała, ośnieżona wioska. Obok budynków na saniach ciągniętych przez konia jedzie człowiek.
Marc Chagall, Czerwony i czarny świat, 1951 r.
Źródło: dostępny w internecie: https://artblart.com/tag/marc-chagall-big-sun/, tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.
Ćwiczenie 1
Na podstawie obrazu (akwareli) „Czerwony i czarny świat”Marca Chagalla wskaż, co stanowi przedmiot estetyczny.
R16TR6DXCTO4Q
Co zostało ukazane na obrazie?
Akwarela Czerwony i czarny świat przedstawia na pierwszym planie dwoje nowożeńców. Panna młoda trzyma w dłoniach bukiet białych róż. Na drugim planie znajdują się postacie czytającego książkę, skrzypka, wieśniaczki oraz odwrócona głowami w dół para narzeczonych w ślubnych strojach. Na planie tym są także elementy wiejskiego pejzażu – koza i kogut oraz białe polne kwiaty, a także element domowego wyposażenia – trójramienny świecznik z zapalonymi świecami. Czarne tło, w którym można dostrzec zarysy wsi i wiejskiego muzykanta, obrazuje noc. W tym kontekście można ją konkretyzować jako noc poślubną. Panna młoda, ubrana w błękitną suknię nocną, ukazana jest z odsłoniętymi piersiami, co sugeruje erotyczny charakter przedstawienia. Kolory, żywe i nasycone, niosą wiele znaczeń symbolicznych – błękit i biel to symbole niewinności (ubiór panny młodej, kolor kwiatów w jej dłoniach i otoczeniu), czerwień to symbol krwi, zagrożenia – o tym czyta bohater drugiego planu, być może narzeczony, czerwony jest także kogut symbolizujący walkę. Otoczenie młodych rozświetla świecznik – symbol domowego spokoju. Ich życiowe bezpieczeństwo podkreśla biała koza – żywicielka, a także postać wieśniaczki (być może narzeczona) ze snopem zboża – symbolem udanych zbiorów. Kolorystyka obrazu ukazuje intensywność życia i pozytywne emocje zakochanych, mimo zagrożeń otaczającego świata. Postacie narzeczonych, ich ubiory i gesty podkreślają miłosny związek, który ich łączy. Kontekst weselny podkreśla muzyka – unoszącego się na niebie skrzypka i niemal niewidzialnego w nocnym pejzażu muzykanta.
Ćwiczenie 2
Na podstawie przedstawionej analizy dzieła Czerwony i czarny świat Marca Chagalla wskaż fundament fizyczny dzieła sztuki.
RFLFV4VS9XALH
Fundament fizyczny dzieła sztuki to materialna podstawa istnienia utworu, czyli wszystko to, co jest jego nośnikiem i umożliwia percepcję dzieła przez odbiorcę.
Ćwiczenie 3
Na podstawie dzieła Czerwony i czarny świat Marca Chagalla wskaż jakości estetyczne (doniosłe) dzieła.:
RS24QMXPBVO5M
Jakości estetycznie istotne (doniosłe) w tym obrazie, powstałe w wyniku twórczych aktów malarza, ujawniające się w schemacie tego obrazu:
narracyjne, kolażowe przedstawienie scen z życia młodych;
symboliczność i realistyczność elementów ich otoczenia;
naiwność i „dziecięcość” ujęcia świata.
Ćwiczenie 4
Opisz najważniejsze wartości estetyczne, które ujawniają się według ciebie w analizowanym obrazie Chagalla.
RBfnO7hcUqziW
(Uzupełnij).
Weź pod uwagę wartości związane z przedstawieniem miłości młodych ludzi oraz ich samych.
W związku z jakościami estetycznie doniosłymi można na obrazie, po jego uprzedniej konkretyzacji, zwłaszcza odczytania symboliki kolorów i przedmiotów, określeniu jakości barw i sposobu ujęcia rzeczywistości, dostrzec wartości estetycznewartości estetycznewartości estetyczne: oryginalną, odkrywczą wizyjność przedstawienia świata; głęboko emocjonalne uchwycenie miłości; piękno bezpiecznej codzienności; prostotę, przejrzystość i żywość ukazanego świata.
Ćwiczenie 4
R1TwgkafmkMuK
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 5
R1Kon6Vlaogsr
Wartości artystyczne, które można dostrzec w analizowanym obrazie M. Chagalla to m.in.: Możliwe odpowiedzi: 1. żywość barw, 2. symboliczność przedstawień, 3. realistyczność obrazowania, 4. czerń tła
Wartości artystyczne to środki, których używa twórca w swoim dziele, a które występują w rzeczywistym przedmiocie i wywołują odpowiedź odbiorcy, kształtując w nim wartości estetyczne. W przypadku dzieła Marca Chagalla można wskazać dobór barw, kompozycję, ujęcie ruchu.
Można wskazać tu przede wszystkim: ekspresyjność – silne, kontrastowe barwy (czerwień i czerń) nadają dziełu intensywny, emocjonalny wyraz, nastrojowość – obraz buduje klimat tajemnicy, snu, a czasem niepokoju, typowy dla twórczości Chagalla, fantastyczność (oniryczność) – przedstawione sceny mają charakter nierealny, oderwany od logiki świata rzeczywistego, dynamizm kompozycji – układ elementów sprawia wrażenie ruchu i lekkości (np. unoszące się postacie), symboliczność – elementy obrazu nie są dosłowne, lecz niosą ukryte znaczenia.
RwLibpbEW6pFW
Ćwiczenie 6
Przyporządkuj odpowiednim aktom twórcy i odbiorcy ich efekty w świetle teorii Ingardena. akt twórczy Możliwe odpowiedzi: 1. konkretyzacja, 2. przedmiot estetyczny, 3. wartości artystyczne, 4. wartości estetyczne konkretyzacja Możliwe odpowiedzi: 1. konkretyzacja, 2. przedmiot estetyczny, 3. wartości artystyczne, 4. wartości estetyczne percepcja Możliwe odpowiedzi: 1. konkretyzacja, 2. przedmiot estetyczny, 3. wartości artystyczne, 4. wartości estetyczne przeżycie estetyczne Możliwe odpowiedzi: 1. konkretyzacja, 2. przedmiot estetyczny, 3. wartości artystyczne, 4. wartości estetyczne
Przyporządkuj odpowiednim aktom twórcy i odbiorcy ich efekty w świetle teorii Ingardena. akt twórczy Możliwe odpowiedzi: 1. konkretyzacja, 2. przedmiot estetyczny, 3. wartości artystyczne, 4. wartości estetyczne konkretyzacja Możliwe odpowiedzi: 1. konkretyzacja, 2. przedmiot estetyczny, 3. wartości artystyczne, 4. wartości estetyczne percepcja Możliwe odpowiedzi: 1. konkretyzacja, 2. przedmiot estetyczny, 3. wartości artystyczne, 4. wartości estetyczne przeżycie estetyczne Możliwe odpowiedzi: 1. konkretyzacja, 2. przedmiot estetyczny, 3. wartości artystyczne, 4. wartości estetyczne
Ry0u1fAIOkm0c
Ćwiczenie 7
Uporządkuj w kolejności proces ujawnienie się wartości estetycznych w dziele. Elementy do uszeregowania: 1. ukonstytuowanie się wartości estetycznych dzieła sztuki, 2. faza biernego odbierania (oglądania) przez obserwatora dzieła sztuki, 3. faza czynnego kształtowania przez artystę fizycznego fundamentu dzieła sztuki (obrazu, rzeźby, tekstu), 4. faza biernego przeżywania przez artystę świata, 5. faza wyjścia przez obserwatora poza schemat dzieła sztuki i uzupełnienia go jakościami estetycznie istotnymi (doniosłymi)
Uporządkuj w kolejności proces ujawnienie się wartości estetycznych w dziele. Elementy do uszeregowania: 1. ukonstytuowanie się wartości estetycznych dzieła sztuki, 2. faza biernego odbierania (oglądania) przez obserwatora dzieła sztuki, 3. faza czynnego kształtowania przez artystę fizycznego fundamentu dzieła sztuki (obrazu, rzeźby, tekstu), 4. faza biernego przeżywania przez artystę świata, 5. faza wyjścia przez obserwatora poza schemat dzieła sztuki i uzupełnienia go jakościami estetycznie istotnymi (doniosłymi)
Słownik
fundament fizyczny dzieła sztuki
fundament fizyczny dzieła sztuki
materialny nośnik dzieła sztuki, np. wydrukowana książka
konkretyzacja
konkretyzacja
uzupełnienie luk i elementów niedookreślonych w dziele sztuki podczas percepcji dzieła przez odbiorcę
ontyczny
ontyczny
(gr. on - byt) – bytowy, odnoszący się do bytu; status ontyczny danego przedmiotu to jego sposób istnienia, np.: byt realny, intencjonalny, idealny, absolutny
wartości estetyczne
wartości estetyczne
wartości natury i przedmiotów wytworzonych przez człowieka, aktualizowane w przeżyciu estetycznym – doświadczeniu jakości przedmiotów bez względu na ich użyteczność