Fenomenologia
Filozofia od momentu jej narodzin stawiała sobie szereg doniosłych celów. Jednym z najważniejszych było udzielenie ostatecznej, rozstrzygającej i niepowątpiewalnej odpowiedzi na pytanie o naturę rzeczywistości. Pokoleniom filozofów nie udało się przedstawić sytemu filozoficznego, który udzieliłby ostatecznych i pewnych odpowiedzi na te pytania. Zamiast tego w następujących po sobie stuleciach kolejni myśliciele przedstawiali coraz to nowsze wersje odpowiedzi na pytanie o naturę rzeczywistości. Na przełomie XIX i XX w. coraz częściej jednak zaczęły pojawiać się głosy, że ze względu na naturę naszego umysłu albo świata, albo i tego, i tego, nigdy nie odnajdziemy odpowiedzi na nurtujące nas fundamentalne pytania filozoficzne – musimy więc bądź z nich zrezygnować, bądź uprawiać filozofię jako sztukę dla sztuki.
Wśród filozofów, którzy nie chcieli pogodzić się z tym stanem rzeczy, był Edmund Husserl. Podjął on, bodaj ostatnią w historii, spektakularną próbę zbudowania filozofii od podstaw w postaci systemu, który udziela ostatecznych odpowiedzi na fundamentalne pytania filozoficzne, a w szczególności na pytanie o naturę rzeczywistości. System ten określamy mianem fenomenologii, czyli podstawowej nauki o tym, co bezpośrednio dane (w terminologii Husserla tym, co bezpośrednio dane, są fenomenyfenomeny), oraz o poznaniu i sposobie, w jaki to coś jest dane.
Edmund Husserl
niemiecki filozof i matematyk, twórca fenomenologii — jednego z najważniejszych kierunków filozofii XX wieku. Husserl początkowo studiował matematykę, fizykę i astronomię w Lipsku, Berlinie i Wiedniu. Doktorat uzyskał z matematyki. Dopiero później zwrócił się ku filozofii. Matematyczne wykształcenie wpłynęło na jego sposób myślenia — dążył do ścisłości, jasności i budowania filozofii jako pewnej nauki. Jego główne dzieła to m.in.: Badania logiczne, Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii, Medytacje kartezjańskie, Logika formalna i transcendentalna, Wykłady o fenomenologii wewnętrznej świadomości czasu, Kryzys europejskiego człowieczeństwa a filozofia
Powstanie fenomenologii było odpowiedzą na kryzys, w jakim znalazła się filozofia pod koniec XIX wieku na skutek rewolucji naukowej. Husserl porównywał ten kryzys do sytuacji z czasów Kartezjusza po renesansowej rewolucji naukowej związanej z odkryciami Kopernika, Galileusza i Keplera.
Dla Husserla fenomenologia miała być: podstawą wszystkich nauk, metodą opisu tego, co dane w doświadczeniu. Filozof uważał, że należy odejść od spekulacji i abstrakcyjnych systemów filozoficznych, a skupić się na dokładnym opisie doświadczenia. Filozofia powinna badać rzeczywistość tak, jak ukazuje się ona świadomości, zanim zostanie zinterpretowana przez teorie, naukę czy światopoglądy.
Punktem wyjścia Husserla jest krytyka psychologizmupsychologizmu oraz wszelkich tendencji subiektywistycznychsubiektywistycznych w teorii poznania. Poznanie nie może zależeć od podmiotu, powinno być wręcz wolne od wszelkiego kontekstu. Psychologia nie może dać podstawy dla filozofii. Jest ona nauką realną, natomiast teoria poznania i logika oraz czysta matematyka naukami idealnymi. Ich prawa wyrażają idealne prawdy, które poznajemy a priori, czyli niezależnie od doświadczenia.
Okresy rozwoju fenomenologii
Zapoznaj się z wykładem. Zrekonstruuj okresy rozwoju myśli fenomenologicznej Edmunda Husserla.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RXTPD74C74C73
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Czym jest fenomenologia?
Wymień nazwisko filozofa, którym fascynował się Husserl w pierwszym okresie.
Jakie problemy analizował Husserl w ramach zwrotu transcendentalnego?
Co Edmund Husserl rozumiał przez „kryzys nauk europejskich”?
Na podstawie mapy myśli stwórz własne podsumowanie najważniejszych idei fenomenologii. Dodaj informacje, które uznajesz za szczególnie istotne lub inspirujące.
Przeczytaj fragment Medytacji Edmunda Husserla i wyjaśnij, na czym według autora polega samodzielność poznawcza w filozofii.
Medytacje kartezjańskiePo pierwsze, każdy, kto poważnie pragnie zostać filozofem, musi „raz w swoim życiu” cofnąć się do siebie samego i podjąć próbę zdobycia się w sobie samym na obalenie wszystkich obowiązujących dlań dotąd nauk i zbudowania ich na nowo. Filozofia – mądrość – jest absolutnie osobistą sprawą filozofującego. Musi się ona stać jego mądrością, pozyskaną przezeń samego, dążącą do uniwersalizmu wiedzą, wiedzą, za którą może on odpowiadać od początku i na każdym kroku w oparciu o zdobyte przez siebie samego naoczne rozumienia.
Źródło: Edmund Husserl, Medytacje kartezjańskie, tłum. A. Wajs, Warszawa 1982.
Wyjaśnij znaczenie pojęcia „naoczne rozumienie” w kontekście fragmentu Medytacji Edmunda Husserla.
Słownik
(gr. phainómenon – to, co się zjawia, pokazuje) zjawisko, czyli coś, co jest przedmiotem postrzegania; w fenomenologii Husserla — sens przedmiotu ujawniający się w czystej świadomości
(gr. phainómenon — to, co się zjawia, pokazuje + logos — słowo, nauka) jest to nauka o fenomenach, czyli o tym, co nam się ukazuje jako takie, usiłuje „opisać i zrozumieć, co się nam jawi w taki dokładnie sposób, w jaki ono samo nam się prezentuje”; nie jest gotowym systemem filozoficznym, ale przede wszystkim metodą opisu zjawisk
(łac. obiectivus – odnoszący się do przedmiotu) jako stanowisko ontologiczne głosi, że przedmiot poznania istnieje poza podmiotem poznania i niezależnie od niego
(gr. psyche – dusza) XIX‑wieczne stanowisko filozoficzne, które uznaje, że podstawą wszystkich dyscyplin filozoficznych jest psychologia; odnosił się w szczególności do teorii poznania i logiki i traktował procesy poznawcze jako zjawiska psychiczne, dające się w pełni wyjaśnić za pomocą teorii psychologicznej, dlatego ostatecznie wiedza okazuje się odbiciem struktury ludzkiej psychiki
(łac. subiectivus – podmiotowy) w teorii poznania: subiektywizm neguje możliwość poznania rzeczywistości zewnętrznej wobec poznającego podmiotu lub postrzega poznanie jako uwarunkowane przez strukturę poznającego podmiotu; w znaczeniu używanym przez Husserla: subiektywnym jest każde stanowisko w teorii poznania, które utożsamia jego przedmiot z przeżyciami psychicznymi podmiotu (psychologizm) oraz takie, które uznaje treść i prawdziwość poznania za uzależnioną od kontekstu, w jakim się ono odbywa