Eudajmonia, czyli szczęście?

Eudajmonię tłumaczy się najczęściej jako „szczęście”. Przekonanie, że szczęście – rozumiane właśnie jako eudajmonia – jest ostatecznym celem ludzkiego życia, stało się podstawą poglądu etycznego zwanego eudajmonizmem. Przedstawiciele tej koncepcji etycznej różnili się jednak między sobą tym, jak owo szczęście rozumieli. Demokryt z Abdery uważał eudajmonię za stan zadowolenia z harmonii. Epikurejczycy utożsamiali ją z przyjemnością, natomiast stoicy – z cnotą. Arystoteles ze Stagiry uważał z kolei, że eudajmonię osiągnąć można, kiedy działaniem człowieka kieruje rozum.

W V w. p.n.e., za sprawą sofistów oraz nauczającego w Atenach Sokratesa (469–399 r. p.n.e.), w problematyce filozoficznej zaszła istotna zmiana. Z przyrody przeniosła ona swoje zainteresowanie na cnotę (gr. areté). Sokrates głosił, że zamiast poznawać otaczające nas rzeczy, należy przede wszystkim dążyć do poznania samego siebie.

RzeflbXevk22d

Zdjęcie przedstawia skaliste zbocze góry, na którym widoczne są ruiny starożytnych zabudowań.

Zmianie uległ w ten sposób nie tylko przedmiot filozofii – stała się nim moralność, lecz również jej charakter, miała ona być bowiem w zamyśle Sokratesa dyscypliną praktyczną. Poznanie natury dobra miało, według niego, sens o tyle, o ile łączyło się z troską o duszę, czyli prowadziło do właściwego, etycznego zachowania.
W tym samym czasie, co Sokrates, lecz w innej części Grecji swoją filozoficzną działalność prowadził Demokryt z Abdery (460–370 r. p.n.e.). Inaczej niż Sokrates, kontynuował on tradycyjne dociekania kosmologiczne i to właśnie z nimi się dzisiaj kojarzy. Demokryt był mianowicie przedstawicielem atomizmu – koncepcji, zgodnie z którą materia, czyli wszystko, co istnieje, zbudowana jest z niepodzielnych, znajdujących się w ruchu cząstek: atomów (gr. atomos – niepodzielny).

Filozofia Demokryta dotyczyła jednak nie tylko przyrody, lecz również zagadnień etycznych i estetycznych. W etyce głosił, że najwyższym dobrem jest szczęście (eutymia). Jest to stan spokoju ducha, harmonii. Nie tylko cierpienie, ale i rozkosz mogą ów stan zakłócać. W ogóle, zdaniem Demokryta, wszelki nadmiar, do którego prowadzą namiętności, zaburza harmonię ducha. Dlatego, by można było osiągnąć stan eutymii, nad namiętnościami musi panować rozum. Umiar był, zdaniem Demokryta, kluczem do zadowolenia.
W ten sposób została sformułowana koncepcja etyczna, którą można zaliczyć do eudajmonizmu – jednego z kierunków etyki greckiej.

Słownik