Dwa światy Platona
Jak odróżnić prawdziwe poznanie od złudzenia wiedzy?
Platon, który przez większość część swojego dojrzałego życia był nauczycielem filozofii, tworzył alegorie, by w obrazowy sposób wyjaśnić abstrakcyjne zagadnienia swoim uczniom. Jedną z alegorii, które pojawiają się w dialogu Państwo, jest być może najsłynniejsza ze wszystkich, obecna w kulturze po dziś dzień, alegoria jaskini.
W metaforyczny sposób porusza ona wiele zasadniczych wątków Platońskiej myśli. Mówi o stopniach poznania – wznoszeniu się od niepewnej, opartej na zmysłach wiedzy do prawdziwego poznania. Traktuje również o kondycji człowieka – bytu zniewolonego przez własną niewiedzę oraz o możliwości wyzwolenia dzięki umiłowaniu mądrości, czyli filozofii (gr. phileo – „miłuję”; sophia – „mądrość”). Jest to również traktat o Platońskiej koncepcji wychowania (gr. paideia) rozumianego jako wyzwalanie się z okowów niewiedzy i wznoszenie ku prawdzie.
Przeanalizuj alegorię jaskini Platona, uwzględniając jej znaczenie filozoficzne oraz odniesienia do teorii idei.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RDVF9HNF33UBN
Nagranie filmowe przedstawiające Mit jaskini. Ukazuje ludzi, którzy przebywają w ciemnej jaskini, przykuci kajdanami, które ograniczają im ruchy. Wzrok ich skierowany jest na ścianę, która znajduje się przed nimi, a na niej widzą różne cienie. Wejście do groty prowadzi z góry, skąd pada na nich światło ognia, palącego się za ich plecami. Pomiędzy ogniem a ludźmi znajduje się ścieżka, wzdłuż której zbudowany jest mur. Każdego dnia kuglarze niosą różne przedmioty, na przykład posągi, które wystają niewiele ponad murek, rzucając cień na ścianę.
Platon opisał więźnia, który wydostaje się z jaskini. Wymień przeszkody, na jakie ów więzień natrafia.
Odpowiedz na pytania testowe.
W jaki sposób człowiek może wyzwolić się z niewiedzy?
W alegorii jaskini Platon dał wyraz przekonaniu, że byt i prawda są czymś skrytym, dostępnym tylko dla tych ludzi, którzy podejmą trud poznania, nawet za cenę niezrozumienia przez innych. Na tym tle czytelna jest Platońska przestroga przed pochopną oceną kogoś, kto wydaje się dziwny i śmieszny, on może bowiem wyszedł właśnie z jaskini albo nawet już wraca do niej, przepełniony blaskiem prawdy.
Odpowiedz na pytanie, czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że alegoria jaskini Platona to opowieść o wolności? Sformułuj kilka argumentów potwierdzających twoją odpowiedź.
okowy nie pozwalają obracać głów? Możliwe odpowiedzi: 1. zaufanie do bezpośredniego świadectwa zmysłów, 2. bezrefleksyjność, 3. poszukiwanie prawdy, 4. otwartość na to, co nowe, 5. niechęć do tego, co inne, nieznane, 6. odrzucenie mniemań, 7. ironiczny/szyderczy stosunek do poszukujących, którym nie wystarcza „siedzenie w jaskini”
Zapoznaj się ponownie z poniższym fragmentem opowieści o jaskini. Odpowiedz na pytania: o którym filozofie można powiedzieć, że pragnął ludzi podprowadzać wyżej, chociaż płacił za to cenę przytoczoną w tekście? Jaki był jego los? Który z dialogów Platon poświęca obronie tego filozofa?
„[…] Gdyby taki człowiek z powrotem na dół zszedł i w tym samym szeregu usiadł, to czy nie miałby oczu napełnionych ciemnością, gdyby nagle wrócił ze słońca?
– I bardzo – powiada.
– A gdyby teraz znowu musiał wykładać tamte cienie na wyścigi z tymi, którzy bez przerwy siedzą w kajdanach, a tu jego oczy byłyby słabe, zanimby nie wróciły do siebie, bo przystosowanie ich wymaga nie bardzo małego czasu, to czy nie narażałby się na śmiech i czy nie mówiono by o nim, że chodzi na górę, a potem wraca z zepsutymi oczami, i że nie warto nawet chodzić tam pod górę. I gdyby ich ktoś próbował wyzwalać i podprowadzać wyżej, to gdyby tylko mogli chwycić coś w garść i zabić go, na pewno by go zabili […].
Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zagadnienia przedstawione w Micie Jaskini przez Platona mieszczą się w obrębie takich dziedzin filozofii jak:
Jak rozumiesz alegorię jaskini Platona w kontekście współczesnego świata?
Spróbuj stworzyć współczesną wersję tego mitu, przenosząc jego akcję z jaskini do miejsca, które symbolizuje dzisiejszą cywilizację.
Słownik
(gr. anthropos – człowiek; logos – słowo, nauka) dział filozofii, który zajmuje się człowiekiem oraz wyjaśnianiem i interpretacją sposobów jego działania.
(gr. episteme – wiedza, umiejętność, zrozumienie; logos – nauka, myśl) dział filozofii zajmujący się wiedzą i mechanizmami poznawania; przedmiotem refleksji epistemologicznej są również źródła i granice wiedzy, a także kryterium prawdziwości sądów
(gr. parabole - zestawienie obok siebie) inaczej przypowieść; świat przedstawiony przypowieści podporządkowany jest ukrytemu, przenośnemu sensowi danej historii, którego rozszyfrowanie jest kluczowe dla zrozumienia sensu całej przypowieści
idealizm Platona, teoria głosząca, że we wszystkich dziedzinach bytu i działania, obok pierwiastków realnych, które są przemijające, istnieją pierwiastki idealne, które są wieczne, i że pierwiastki idealne mają przewagę nad realnymi.
(łac. ratio – rozum) kierunek w filozofii klasycznej i nowożytnej, uznający rozum za podstawowe i jedynie wartościowe narzędzie poznania; także rodzaj światopoglądu (odwołującego się do ustaleń naukowych) oraz postawy - zarówno wobec własnego działania, opartego na realistycznym podejściu do świata, jak i wobec innych, wyrażająca otwartość na innego człowieka i jego przekonania