Sceptycyzm to też pogląd etyczny
Patrzcie, przyjaciele, tak niewzruszony musi być mędrzec w podobnych wypadkach.
Klasyczna filozofia grecka opierała się na założeniu, że model dobrego życia ma charakter obiektywny i wynika z poznania „natury rzeczy” — na przykład Arystoteles model szczęśliwego życia wyprowadził bezpośrednio z rozumności, którą uznawał za istotę człowieka. Powinnością mędrca było więc nie tylko nauczać sztuki życia, ale też dążyć do tego, by zasady te znajdowały swoje wcielenie w ustroju, prawie i obyczaju.
Dla filozofów tego okresu różnorodność zasad obowiązujących w społeczności mogła być jedynie czymś tymczasowym i możliwym do przezwyciężenia. Zachowania odbiegające od klasycznych wzorów Grecy uważali za barbarzyństwo — Arystoteles z aprobatą przywoływał w Polityce słowa poety, że słuszną jest rzeczą, by Hellenowie nad barbarzyńcami panowali.
Burzliwy rozpad imperium aleksandryjskiego oraz tradycyjnej kultury greckiej, w tym społecznej formy polis, skierował filozofię ku poszukiwaniu szczęścia niezależnego od realiów społecznych i poznania natury rzeczy.
Stanowisko pyrronizmupyrronizmu, jak ówcześnie nazywano sceptycyzm, zwięźle oddaje fragment z Diogenesa Laertiosa:
(…) nic nie jest ani piękne, ani szpetne, ani sprawiedliwe, ani niesprawiedliwe, i podobnie w stosunku do wszystkich innych rzeczy: nic nie istnieje naprawdę (…), a ludzie działają na zasadzie umowy i zwyczaju (…). Żadna rzecz bowiem nie jest w większym stopniu taka niż inna.
Według sceptyków nie istnieją więc prawdziwe, obiektywne znaczenia dobra, piękna czy sprawiedliwości, według których moglibyśmy budować prawdziwe indywidualne lub zbiorowe szczęście. Tylko dogmatycydogmatycy twierdzą, że znaleźli prawdę, co Sekstus EmpirykSekstus Empiryk komentował:
Ten bowiem, kto „dogmatyzuje”, uznaje, że rzecz, na temat której wypowiada się (…) faktycznie tak się ma; natomiast sceptyk nie uznaje tych formuł za koniecznie ważne.
Zastanów się i spróbuj odpowiedzieć na pytanie: czy warto rezygnować z przekonań, by osiągnąć spokój?
Taka postawa może wydawać się zaskakująca, przecież to właśnie przekonania często dają nam poczucie sensu, kierują naszymi decyzjami i pomagają zrozumieć świat. A jednak starożytni sceptycy, zwłaszcza ci wywodzący się z nurtu pirrońskiegopirrońskiego, uważali zupełnie inaczej. Z ich perspektywy, w obliczu fundamentalnych pytań o naturę dobra, zła, sprawiedliwości czy sensu życia, najrozsądniejszą postawą jest powstrzymanie się od wydawania sądów — czyli epochéepoché.
Pirrończycy odwoływali się do tzw. sztuki nieorzekania — świadomego wstrzymania się od opowiadania się po którejkolwiek ze stron. Według nich, z osiągnięciem spokoju (ataraksjaataraksja) przychodzi apatiaapatia, która polega na nieodczuwaniu emocjonalnych wzburzeń i stanowi najwyższy cel i szczęście człowieka.
Z kolei dogmatyzm, czyli przekonanie, że istnieją obiektywne, niepodważalne prawdy i wartości, według sceptyków prowadzi jedynie do niepokoju, rozczarowania i emocjonalnych cierpień. Jak pisał Sekstus Empiryk:
Kto bowiem uważa, że coś jest piękne lub złe z natury, ten nieustannie podlega niepokojom; a gdy nie posiada tego, co uważa za piękne, sądzi, że spotyka go prawdziwa udręka (...). Ten zaś, kto nie zajmuje określonego stanowiska na temat tego, co piękne albo złe z natury, i ani nie unika, ani nie dąży do niczego ze wszystkich sił, dzięki temu pozostaje niewzruszony.
Sceptyczne zawieszenie sądu było zalecane nie jako cel sam w sobie, ale jako środek do osiągnięcia spokoju, który zwolennicy tej filozofii uznawali za najwyższą wartość.
Odpowiedz na pytanie, w jaki sposób przekonania mogą wpływać na postrzeganie rzeczywistości przez człowieka?
Wysłuchaj wykładu dr. Tomasza Mazura i odpowiedz na pytanie: jak według sceptyków powinniśmy reagować na spotykające nas nieszczęścia?
Wykłada dr Tomasz Mazur.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1ZewJWrcnZWz
Wykłada dr Tomasz Mazur.
Film pod tytułem Sceptycy: skąd nieszczęście?
Czy starożytni sceptycy zgodziliby się ze stwierdzeniem, że sprawiedliwość jest obiektywną wartością? Uzasadnij swoją odpowiedź, podając dwa argumenty zgodne z założeniami pirronizmu.
Słownik
(gr. alfaphialfasigmaίalfa – niemówienie, nieorzekanie) - powstrzymywanie się od wydawania sądów
(á – nie, pathos – uczucie, namiętność, doświadczenie) - czyli niewrażliwość, beznamiętność i zobojętnienie
(gr. dógma - pogląd, przekonanie) wieloznaczny termin filozoficzny, tutaj oznacza postawę uznającą zdolność władz poznawczych do niewątpliwego poznania natury rzeczy
(gr. epoché - zawieszam, wstrzymuję) termin filozoficzny pochodzenia greckiego, który oznacza zawieszenie osądu, niewyrażanie opinii;
(gr. alfataualfarhoalfaxiiotaalfa – niewzruszenie, niewzruszoność) - niewzruszoność względem otaczającego świata i wydarzeń, które mają miejsce;
(gr. isostheneia) pogląd filozoficzny, właściwy m.in. sceptykom, wg którego każdemu twierdzeniu można przeciwstawić twierdzenie inne o takiej samej sile argumentacyjnej, można więc sformułować w tej samej kwestii dwa równosilne, wykluczające się sądy
(gr. stoikós – stoik) – to jeden z trzech najważniejszych systemów filozoficznych epoki hellenistycznej, obok epikureizmu i sceptycyzmu, w ramach którego podejmuje się zagadnienia etyczne oraz problem szczęścia i możliwości jego osiągnięcia; według stoików szczęście polega na życiu zgodnym z rozumem, cnotą, naturą i wolą bogów, a do szczęścia prowadzi człowieka przede wszystkim prawy rozum oraz apatia, czyli stan wolności od namiętności