RXt1Fze9RkVC7
Na zdjęciu jest blat z lezącym kalkulatorem. Na wyświetlaczu kalkulatora jest liczba: 26,6666667. W poprzek zdjęcia na czarnym tle napis: Nie wszystko jest całością - ułamki dziesiętne

Nie wszystko jest całością - ułamki dziesiętne

Źródło: Polina Tankilevitch, domena publiczna. https://www.pexels.com/pl-pl.

4. Porównywanie ułamków dziesiętnych

R1rPApGJfrAFl
Francuski zegar z 12‑godzinną (górną) i dziesiętną (dolną) tarczą, 1793–94
Źródło: Khalili Collections, licencja: CC BY 4.0.

Czy wiesz, że  we Francji od 1794 r. do 1800 r. używano czasu dziesiętnego?  Czas dziesiętny dzielił dzień na 10 godzin, każdą godzinę na 100 minut i  każdą minutę na 100 sekund.  Czas zapisywano więc za pomocą ułamków dziesiętnych. Taki  zapis  miał ułatwić między innymi porównywanie  czasów.

W tym materiale dowiesz się, jak  skracać, rozszerzać oraz porównywać ułamki dziesiętne.

Skracanie oraz rozszerzanie ułamków dziesiętnych

Przykład 1

Wśród podanych liczb znajdują się cztery, które są sobie równe. Czy domyślasz się, które to liczby?

0,4

0,400

0,04

0,004

0,4000

0,40

Aby przekonać się, że wybrane liczby są równe, zamienimy wszystkie dane liczby na ułamki zwykłe, a następnie niektóre z nich skrócimy.

0,4=410

0,004=41000

0,400=4001000=410

0,4000=400010000=410

0,04=4100

0,40=40100=410

Widzimy, że

0 , 4000 = 0 , 400 = 0 , 40 = 0 , 4

Zapis tych czterech liczb różni się tylko zerami na końcu części dziesiętnych.

Okazuje się, że w ułamku dziesiętnym możemy na końcu dopisywać lub opuszczać zera, a liczba się nie zmieni.

Ważne!
  • Opuszczanie końcowych zer, to skracanie ułamków  dziesiętnych przez 10, 100, 1000 … itd.
    0,40=40100=410=0,4. Liczbę 0,40 skróciliśmy przez 10
    0,4000=400010000=410=0,4. Liczbę 0,4000 skróciliśmy przez 1000

  • Dopisywanie końcowych zer w ułamkach  dziesiętnych , to ich rozszerzanie przez 10, 100, 1000 … itd.
    0,4=410=4001000=0,400. Liczbę 0,4 rozszerzyliśmy przez 100

R13PhfrUeQVbk
Ćwiczenie 1
Rozszerz podane liczby. Przeciągnij i upuść odpowiednią liczbę w puste miejsce. a) przez dziesięć.
zero przecinek sześć, równa się 1. zero przecinek zero pięć zero zero, 2. zero przecinek zero zero sześć zero, 3. jeden przecinek dwa zero zero zero, 4. jeden przecinek pięć zero zero, 5. cztery przecinek trzy dwa jeden zero zero, 6. cztery przecinek trzy dwa jeden zero, 7. zero przecinek zero dwa cztery zero zero zero, 8. dziesięć przecinek zero trzy zero zero, 9. jeden przecinek dwa zero, 10. jeden przecinek pięć zero, 11. zero przecinek zero zero sześć zero zero, 12. zero przecinek sześć zero zero, 13. zero przecinek zero pięć zero, 14. zero przecinek zero dwa cztery zero zero, 15. dziesięć przecinek zero trzy zero zero zero, 16. zero przecinek sześć zero   jeden przecinek dwa, równa się 1. zero przecinek zero pięć zero zero, 2. zero przecinek zero zero sześć zero, 3. jeden przecinek dwa zero zero zero, 4. jeden przecinek pięć zero zero, 5. cztery przecinek trzy dwa jeden zero zero, 6. cztery przecinek trzy dwa jeden zero, 7. zero przecinek zero dwa cztery zero zero zero, 8. dziesięć przecinek zero trzy zero zero, 9. jeden przecinek dwa zero, 10. jeden przecinek pięć zero, 11. zero przecinek zero zero sześć zero zero, 12. zero przecinek sześć zero zero, 13. zero przecinek zero pięć zero, 14. zero przecinek zero dwa cztery zero zero, 15. dziesięć przecinek zero trzy zero zero zero, 16. zero przecinek sześć zero  
zero przecinek zero pięć, równa się 1. zero przecinek zero pięć zero zero, 2. zero przecinek zero zero sześć zero, 3. jeden przecinek dwa zero zero zero, 4. jeden przecinek pięć zero zero, 5. cztery przecinek trzy dwa jeden zero zero, 6. cztery przecinek trzy dwa jeden zero, 7. zero przecinek zero dwa cztery zero zero zero, 8. dziesięć przecinek zero trzy zero zero, 9. jeden przecinek dwa zero, 10. jeden przecinek pięć zero, 11. zero przecinek zero zero sześć zero zero, 12. zero przecinek sześć zero zero, 13. zero przecinek zero pięć zero, 14. zero przecinek zero dwa cztery zero zero, 15. dziesięć przecinek zero trzy zero zero zero, 16. zero przecinek sześć zero   cztery przecinek trzy dwa jeden, równa się 1. zero przecinek zero pięć zero zero, 2. zero przecinek zero zero sześć zero, 3. jeden przecinek dwa zero zero zero, 4. jeden przecinek pięć zero zero, 5. cztery przecinek trzy dwa jeden zero zero, 6. cztery przecinek trzy dwa jeden zero, 7. zero przecinek zero dwa cztery zero zero zero, 8. dziesięć przecinek zero trzy zero zero, 9. jeden przecinek dwa zero, 10. jeden przecinek pięć zero, 11. zero przecinek zero zero sześć zero zero, 12. zero przecinek sześć zero zero, 13. zero przecinek zero pięć zero, 14. zero przecinek zero dwa cztery zero zero, 15. dziesięć przecinek zero trzy zero zero zero, 16. zero przecinek sześć zero  
b) przez sto.
jeden przecinek pięć, równa się 1. zero przecinek zero pięć zero zero, 2. zero przecinek zero zero sześć zero, 3. jeden przecinek dwa zero zero zero, 4. jeden przecinek pięć zero zero, 5. cztery przecinek trzy dwa jeden zero zero, 6. cztery przecinek trzy dwa jeden zero, 7. zero przecinek zero dwa cztery zero zero zero, 8. dziesięć przecinek zero trzy zero zero, 9. jeden przecinek dwa zero, 10. jeden przecinek pięć zero, 11. zero przecinek zero zero sześć zero zero, 12. zero przecinek sześć zero zero, 13. zero przecinek zero pięć zero, 14. zero przecinek zero dwa cztery zero zero, 15. dziesięć przecinek zero trzy zero zero zero, 16. zero przecinek sześć zero   zero przecinek zero dwa cztery, równa się 1. zero przecinek zero pięć zero zero, 2. zero przecinek zero zero sześć zero, 3. jeden przecinek dwa zero zero zero, 4. jeden przecinek pięć zero zero, 5. cztery przecinek trzy dwa jeden zero zero, 6. cztery przecinek trzy dwa jeden zero, 7. zero przecinek zero dwa cztery zero zero zero, 8. dziesięć przecinek zero trzy zero zero, 9. jeden przecinek dwa zero, 10. jeden przecinek pięć zero, 11. zero przecinek zero zero sześć zero zero, 12. zero przecinek sześć zero zero, 13. zero przecinek zero pięć zero, 14. zero przecinek zero dwa cztery zero zero, 15. dziesięć przecinek zero trzy zero zero zero, 16. zero przecinek sześć zero  
dziesięć przecinek zero trzy, równa się 1. zero przecinek zero pięć zero zero, 2. zero przecinek zero zero sześć zero, 3. jeden przecinek dwa zero zero zero, 4. jeden przecinek pięć zero zero, 5. cztery przecinek trzy dwa jeden zero zero, 6. cztery przecinek trzy dwa jeden zero, 7. zero przecinek zero dwa cztery zero zero zero, 8. dziesięć przecinek zero trzy zero zero, 9. jeden przecinek dwa zero, 10. jeden przecinek pięć zero, 11. zero przecinek zero zero sześć zero zero, 12. zero przecinek sześć zero zero, 13. zero przecinek zero pięć zero, 14. zero przecinek zero dwa cztery zero zero, 15. dziesięć przecinek zero trzy zero zero zero, 16. zero przecinek sześć zero   zero przecinek zero zero sześć, równa się 1. zero przecinek zero pięć zero zero, 2. zero przecinek zero zero sześć zero, 3. jeden przecinek dwa zero zero zero, 4. jeden przecinek pięć zero zero, 5. cztery przecinek trzy dwa jeden zero zero, 6. cztery przecinek trzy dwa jeden zero, 7. zero przecinek zero dwa cztery zero zero zero, 8. dziesięć przecinek zero trzy zero zero, 9. jeden przecinek dwa zero, 10. jeden przecinek pięć zero, 11. zero przecinek zero zero sześć zero zero, 12. zero przecinek sześć zero zero, 13. zero przecinek zero pięć zero, 14. zero przecinek zero dwa cztery zero zero, 15. dziesięć przecinek zero trzy zero zero zero, 16. zero przecinek sześć zero  
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1c8hJJYzwiJO
Ćwiczenie 2
Skróć poniższe liczby przez sto. Kliknij w lukę aby wyświetlić listę rozwijalną i wybierz prawidłową odpowiedź.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RLFsYUgjrYvLD
Ćwiczenie 3
Połącz w pary. zero przecinek jeden zero Możliwe odpowiedzi: 1. zero przecinek jeden jeden, 2. zero przecinek zero jeden jeden, 3. zero przecinek zero jeden, 4. zero przecinek zero zero jeden, 5. zero przecinek jeden zero przecinek zero jeden zero zero Możliwe odpowiedzi: 1. zero przecinek jeden jeden, 2. zero przecinek zero jeden jeden, 3. zero przecinek zero jeden, 4. zero przecinek zero zero jeden, 5. zero przecinek jeden zero przecinek zero jeden jeden zero Możliwe odpowiedzi: 1. zero przecinek jeden jeden, 2. zero przecinek zero jeden jeden, 3. zero przecinek zero jeden, 4. zero przecinek zero zero jeden, 5. zero przecinek jeden zero przecinek jeden jeden zero zero zero Możliwe odpowiedzi: 1. zero przecinek jeden jeden, 2. zero przecinek zero jeden jeden, 3. zero przecinek zero jeden, 4. zero przecinek zero zero jeden, 5. zero przecinek jeden zero przecinek zero zero jeden zero Możliwe odpowiedzi: 1. zero przecinek jeden jeden, 2. zero przecinek zero jeden jeden, 3. zero przecinek zero jeden, 4. zero przecinek zero zero jeden, 5. zero przecinek jeden
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Porównywanie ułamków dziesiętnych

Polecenie 1

Przeanalizuj sposób porównywania ułamków dziesiętnych, zaprezentowany na poniższym filmie.

R10GgqyWfe7dZ
Animacja przedstawia w jaki sposób możemy porównywać liczby dziesiętne.
RjdIjwv28o0Sm
Ćwiczenie 4
Porównaj liczby i wybierz. Przeciągnij i upuść odpowiedni znak lub słowa w puste miejsce. 5,07 1. <, 2. >, 3. większą liczbę, 4. różną liczbę, 5. większą liczbę, 6. >, 7. <, 8. <, 9. różną liczbę, 10. > 8,07
6,3 1. <, 2. >, 3. większą liczbę, 4. różną liczbę, 5. większą liczbę, 6. >, 7. <, 8. <, 9. różną liczbę, 10. > 2,99
20,001 1. <, 2. >, 3. większą liczbę, 4. różną liczbę, 5. większą liczbę, 6. >, 7. <, 8. <, 9. różną liczbę, 10. > 10,087
Jeżeli liczby dziesiętne mają 1. <, 2. >, 3. większą liczbę, 4. różną liczbę, 5. większą liczbę, 6. >, 7. <, 8. <, 9. różną liczbę, 10. > całości, to ta z nich jest większa, która ma 1. <, 2. >, 3. większą liczbę, 4. różną liczbę, 5. większą liczbę, 6. >, 7. <, 8. <, 9. różną liczbę, 10. > całości.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 2

Liczby: 0,2; 0,23; 0,1; 0; 19 ustawimy w kolejności malejącej, to znaczy od największej do najmniejszej.

Aby porównać te liczby, do dwóch z nich dopiszemy na końcu zera, rozszerzając je przez 10. Następnie zamienimy je na ułamki zwykłe.

  • 0,20=20100

  • 0,23=23100

  • 0,10=10100

  • 0,19=19100.

Wszystkie ułamki mają ten sam mianownik, zatem

23100>20100>19100>10100

Wobec tego

0,23>0,2>0,19>0,1

Ważne!
  • Jeżeli całości w dwóch ułamkach dziesiętnych są równe,  to ten jest większy, która ma większą cyfrę części dziesiątych.

0,23>0,19

0,23>0,1

0,2>0,19

0,2>0,1

  • Jeżeli całości  w dwóch ułamkach dziesiętnych są równe oraz cyfry części dziesiątych też są równe, to ten ułamek jest większy, którego cyfra części setnych jest większa.

0,23>0,2

0,19>0,1

  • Analogiczna zasada dotyczy kolejnych części dziesiętnych.

1,456>1,453

12,0018>12,00155

R1Sd1sHDn3SU0
Ćwiczenie 5
Porównaj liczby. Przeciągnij i upuść znak w puste miejsce. zero przecinek jeden siedem 1. większy niż, 2. mniejszy niż, 3. większy niż, 4. większy niż, 5. mniejszy niż, 6. większy niż, 7. mniejszy niż, 8. mniejszy niż, 9. większy niż, 10. mniejszy niż, 11. większy niż, 12. mniejszy niż zero przecinek dwa dziewięć
jeden przecinek trzy 1. większy niż, 2. mniejszy niż, 3. większy niż, 4. większy niż, 5. mniejszy niż, 6. większy niż, 7. mniejszy niż, 8. mniejszy niż, 9. większy niż, 10. mniejszy niż, 11. większy niż, 12. mniejszy niż jeden przecinek dwa osiem
trzy przecinek zero pięć 1. większy niż, 2. mniejszy niż, 3. większy niż, 4. większy niż, 5. mniejszy niż, 6. większy niż, 7. mniejszy niż, 8. mniejszy niż, 9. większy niż, 10. mniejszy niż, 11. większy niż, 12. mniejszy niż trzy przecinek zero siedem
zero przecinek dwa pięć trzy 1. większy niż, 2. mniejszy niż, 3. większy niż, 4. większy niż, 5. mniejszy niż, 6. większy niż, 7. mniejszy niż, 8. mniejszy niż, 9. większy niż, 10. mniejszy niż, 11. większy niż, 12. mniejszy niż zero przecinek dwa pięć
pięć przecinek trzy trzy sześć 1. większy niż, 2. mniejszy niż, 3. większy niż, 4. większy niż, 5. mniejszy niż, 6. większy niż, 7. mniejszy niż, 8. mniejszy niż, 9. większy niż, 10. mniejszy niż, 11. większy niż, 12. mniejszy niż pięć przecinek trzy trzy dziewięć
dwanaście przecinek pięć 1. większy niż, 2. mniejszy niż, 3. większy niż, 4. większy niż, 5. mniejszy niż, 6. większy niż, 7. mniejszy niż, 8. mniejszy niż, 9. większy niż, 10. mniejszy niż, 11. większy niż, 12. mniejszy niż dwanaście przecinek pięć zero jeden
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RQOGvC1Hs5enx
Ćwiczenie 6
Uporządkuj w kolejności malejącej. Elementy do uszeregowania: 1.
długopis
3,26 zł, 2.
temperówka
2,04 zł, 3.
cyrkiel
4,05 zł, 4.
zeszyt
3,15 zł, 5.
ekierka
2,59 zł
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1R0PHtpAaG28
Ćwiczenie 7
Przeciągnij i upuść odpowiedni znak. a) cztery przecinek jeden sześć1. równa się, 2. większy niż, 3. większy niż, 4. równa się, 5. równa się, 6. mniejszy niż, 7. równa się, 8. większy niż, 9. równa się, 10. równa się, 11. równa się, 12. większy niż, 13. mniejszy niż, 14. mniejszy niż, 15. większy niż, 16. mniejszy niż, 17. równa się, 18. większy niż, 19. równa się, 20. większy niż, 21. mniejszy niż, 22. większy niż, 23. mniejszy niż, 24. mniejszy niż, 25. większy niż, 26. mniejszy niż, 27. mniejszy niższeść przecinek jeden osiem
b) siedem przecinek dwa1. równa się, 2. większy niż, 3. większy niż, 4. równa się, 5. równa się, 6. mniejszy niż, 7. równa się, 8. większy niż, 9. równa się, 10. równa się, 11. równa się, 12. większy niż, 13. mniejszy niż, 14. mniejszy niż, 15. większy niż, 16. mniejszy niż, 17. równa się, 18. większy niż, 19. równa się, 20. większy niż, 21. mniejszy niż, 22. większy niż, 23. mniejszy niż, 24. mniejszy niż, 25. większy niż, 26. mniejszy niż, 27. mniejszy niżsiedem przecinek dwa jeden
c) pięć przecinek trzy cztery1. równa się, 2. większy niż, 3. większy niż, 4. równa się, 5. równa się, 6. mniejszy niż, 7. równa się, 8. większy niż, 9. równa się, 10. równa się, 11. równa się, 12. większy niż, 13. mniejszy niż, 14. mniejszy niż, 15. większy niż, 16. mniejszy niż, 17. równa się, 18. większy niż, 19. równa się, 20. większy niż, 21. mniejszy niż, 22. większy niż, 23. mniejszy niż, 24. mniejszy niż, 25. większy niż, 26. mniejszy niż, 27. mniejszy niżpięć przecinek trzy jeden
d) zero przecinek dwa dwa1. równa się, 2. większy niż, 3. większy niż, 4. równa się, 5. równa się, 6. mniejszy niż, 7. równa się, 8. większy niż, 9. równa się, 10. równa się, 11. równa się, 12. większy niż, 13. mniejszy niż, 14. mniejszy niż, 15. większy niż, 16. mniejszy niż, 17. równa się, 18. większy niż, 19. równa się, 20. większy niż, 21. mniejszy niż, 22. większy niż, 23. mniejszy niż, 24. mniejszy niż, 25. większy niż, 26. mniejszy niż, 27. mniejszy niżzero przecinek dwa dwa zero
e) zero przecinek cztery zero cztery1. równa się, 2. większy niż, 3. większy niż, 4. równa się, 5. równa się, 6. mniejszy niż, 7. równa się, 8. większy niż, 9. równa się, 10. równa się, 11. równa się, 12. większy niż, 13. mniejszy niż, 14. mniejszy niż, 15. większy niż, 16. mniejszy niż, 17. równa się, 18. większy niż, 19. równa się, 20. większy niż, 21. mniejszy niż, 22. większy niż, 23. mniejszy niż, 24. mniejszy niż, 25. większy niż, 26. mniejszy niż, 27. mniejszy niżzero przecinek cztery cztery
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RmK998fNebeNl1
Ćwiczenie 8
Uporządkuj liczby malejąco. Elementy do uszeregowania: 1. zero przecinek jeden dwa trzy, 2. jeden przecinek dwa jeden trzy cztery, 3. jeden przecinek dwa zero trzy, 4. jeden przecinek dwa trzy, 5. zero przecinek jeden dwa zero cztery, 6. zero przecinek jeden
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R192V2ITi4IGw
Ćwiczenie 9
Łączenie par. W każdym wierszu tabeli wskaż dwie liczby: najmniejszą i największą.. zero przecinek cztery pięć sześć siedem. Możliwe odpowiedzi: Liczba dwa, Liczba trzy, Liczba cztery. zero przecinek cztery sześć pięć siedem dwa. Możliwe odpowiedzi: Liczba dwa, Liczba trzy, Liczba cztery. zero przecinek cztery sześć siedem pięć. Możliwe odpowiedzi: Liczba dwa, Liczba trzy, Liczba cztery. zero przecinek cztery pięć siedem dwa. Możliwe odpowiedzi: Liczba dwa, Liczba trzy, Liczba cztery
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Notatnik

Możesz skorzystać z poniższego pola tekstowego do zapisania swoich notatek, rozwiązań zadań i innych informacji, które uważasz za potrzebne.

R1b8OvSPUG8s3
(Uzupełnij).
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.