RF1XlF1zEL7AR
Zdjęcie osoby dorosłej i dziecka siedzących na ośnieżonym stoku górskim. Osoby te ubrane są w stroje narciarskie, na nogach mają krótkie narty. Obok na śniegu leżą kijki do nart. Na czarnym pasku napis - Działania na liczbach całkowitych.

Działania na liczbach całkowitych

Źródło: Fotolia, tylko do użytku edukacyjnego na zpe.gov.pl.

2. Odejmowanie liczb całkowitych

Jan Brzechwa

Sum

Mieszkał w Wiśle sum wąsaty,

Znakomity matematyk.

Krzyczał więc na całe skrzele:

- Do mnie, młodzi przyjaciele!

W dni powszednie i w niedziele

Na życzenie mnożę, dzielę,

Odejmuję i dodaję

I pomyłek nie uznję!

Każdy mógł więc przyjść do suma

I zapytać: - jaka suma?

A sum jeden w całej Wiśle

Odpowiadał na to ściśle.

Znała suma cała rzeka,

Więc raz przybył lin z daleka

I powiada: - Drogi panie,

Ja dla pana mam zadanie,

Jeśli pan tak liczyć umie,

Niech pan powie, panie sumie,

Czy pan zdoła w swym pojęciu,

Odjąć zero do dziesięciu?

Sum uśmiechnął się z przekąsem,

Liczy, liczy coś pod wąsem,

Wąs sumiasty jak u suma,

A sum duma, duma, duma.

- To dopiero mam z tym biedę -

Może dziesięć? Może jeden?

Upłynęły dwie godziny,

Sum z wysiłku jest już siny.

Myśli, myśli: „To dopiero!

Od dziesięciu odjąć zero?

Żebym miał przynajmniej kredę!

Zaraz, zaraz... Wiem już... Jeden!

Nie! Nie jeden. Dziesięć chyba...

Ach, ten lin! To wstrętna ryba!”

A lin szydzi: - Panie sumie,

W sumie pan niewiele umie!

Sum ze wstydu schnie i chudnie,

Już mu liczyć coraz trudniej,

A tu minął wieczór cały,

Wszystkie ryby się pospały

I nastało znów południe,

A sum chudnie, chudnie, chudnie...

I nim dni minęło kilka,

Stał się chudy niczym kilka.

Więc opuścił wody słodkie

I za żonę pojął szprotkę.

1

Materiał zawiera ćwiczenia kształtujące  umiejętności w zakresie odejmowania liczb całkowitych za pomocą kalkulatora, na osi liczbowej i pamięciowego.

1
R1TuNX3Mf0w5q
Mapa myśli. Zapoznaj się z mapą myśli dotyczącą odejmowania liczb całkowitych.. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Odejmowanie liczb całkowitych
    • Elementy należące do kategorii Odejmowanie liczb całkowitych
    • Nazwa kategorii: Różnica dwóch liczb ujemnych może być dodatnia lub ujemna.
      • Elementy należące do kategorii Różnica dwóch liczb ujemnych może być dodatnia lub ujemna.
      • Nazwa kategorii: Różnicę dwóch liczb ujemnych możemy zamienić na sumę liczby ujemnej i dodatniej.
      • Nazwa kategorii: Różnica dwóch liczb ujemnych jest dodatnia, jeżeli odjemna jest większa od odjemnika.
      • Nazwa kategorii: Różnica dwóch liczb ujemnych jest ujemna, jeżeli odjemna jest mniejsza od odjemnika.
      • Koniec elementów należących do kategorii Różnica dwóch liczb ujemnych może być dodatnia lub ujemna.
    • Nazwa kategorii: Różnica dwóch liczb dodatnich
      • Elementy należące do kategorii Różnica dwóch liczb dodatnich
      • Nazwa kategorii: Jeżeli odjemna jest mniejsza od odjemnika to różnica jest ujemna.
      • Nazwa kategorii: Jeżeli odjemna jest większa od odjemnika to różnica jest dodatnia.
      • Koniec elementów należących do kategorii Różnica dwóch liczb dodatnich
    • Nazwa kategorii: Różnica dwóch liczb jest równa zero, gdy są to liczby przeciwne.
    • Nazwa kategorii: Różnica dwóch liczb o różnych znakach.
      • Elementy należące do kategorii Różnica dwóch liczb o różnych znakach.
      • Nazwa kategorii: Jeżeli odjemna jest dodatnia, a odjemnik ujemny to różnica zmienia się na sumę, której wynik jest dodatni.
      • Nazwa kategorii: Jeżeli odjemna jest ujemna, a odjemnik dodatni to różnica jest ujemna.
      • Koniec elementów należących do kategorii Różnica dwóch liczb o różnych znakach.
    • Nazwa kategorii: Odejmowanie liczb na osi liczbowej.
      • Elementy należące do kategorii Odejmowanie liczb na osi liczbowej.
      • Nazwa kategorii: Odejmując liczbę dodatnią od liczby całkowitej, będziemy przesuwać się w kierunku przeciwnym do zwrotu osi.
      • Nazwa kategorii: Odejmując liczbę ujemną od liczby całkowitej, będziemy przesuwać się w kierunku zwrotu osi.
      • Koniec elementów należących do kategorii Odejmowanie liczb na osi liczbowej.
      Koniec elementów należących do kategorii Odejmowanie liczb całkowitych
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Mapa myśli. Zapoznaj się z mapą myśli dotyczącą odejmowania liczb całkowitych. Lista elementów: Odejmowanie liczb całkowitych
Elementy należące do kategorii Odejmowanie liczb całkowitych:

  • Różnica dwóch liczb ujemnych może być dodatnia lub ujemna.

    • Różnicę dwóch liczb ujemnych możemy zamienić na sumę liczby ujemnej i dodatniej.

    • Różnica dwóch liczb ujemnych jest dodatnia, jeżeli odjemna jest większa od odjemnika.

    • Różnica dwóch liczb ujemnych jest ujemna, jeżeli odjemna jest mniejsza od odjemnika.

  • Różnica dwóch liczb dodatnich

    • Jeżeli odjemna jest mniejsza od odjemnika to różnica jest ujemna.

    • Jeżeli odjemna jest większa od odjemnika to różnica jest dodatnia.

  • Różnica dwóch liczb jest równa zero, gdy są to liczby równe.

  • Różnica dwóch liczb o różnych znakach.

    • Jeżeli odjemna jest dodatnia, a odjemnik ujemny to różnica zmienia się na sumę, której wynik jest dodatni.

    • Jeżeli odjemna jest ujemna, a odjemnik dodatni to różnica jest ujemna.

  • Odejmowanie liczb na osi liczbowej.

    • Odejmując liczbę dodatnią od liczby całkowitej, będziemy przesuwać się w kierunku przeciwnym do zwrotu osi.

    • Odejmując liczbę ujemną od liczby całkowitej, będziemy przesuwać się w kierunku zwrotu osi.

R1Bk2ZDQ7rG3A
Ćwiczenie 1
Wykonaj na kalkulatorze następujące obliczenia albo, jeżeli znasz wynik, wpisz go, a potem sprawdź na kalkulatorze. 3--5= Tu uzupełnij -6-2= Tu uzupełnij -6--8= Tu uzupełnij 7-8= Tu uzupełnij 5--4= Tu uzupełnij -5-5= Tu uzupełnij -8--8= Tu uzupełnij 11-13= Tu uzupełnij 7--3= Tu uzupełnij -4-7= Tu uzupełnij
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RvAPBXcE16pB8
Ćwiczenie 2
Wykonaj na kalkulatorze następujące obliczenia albo, jeżeli znasz wynik, wpisz go, a potem sprawdź na kalkulatorze. -9--11= Tu uzupełnij 9-17= Tu uzupełnij 9--2= Tu uzupełnij -3-9= Tu uzupełnij -10--5= Tu uzupełnij 10-16= Tu uzupełnij 11--1= Tu uzupełnij -2-11= Tu uzupełnij -11--4= Tu uzupełnij 11-26= Tu uzupełnij
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RTqUqxtbCPkN2
Ćwiczenie 3
Uzupełnij zdania wpisując odpowiednie liczby. W każdej różnicy pierwsza liczba jest odjemną, druga - odjemnikiem. Różnica liczb czternaście i nawias, minus, dwa, zamknięcie nawiasu wynosi Tu uzupełnij. Różnica liczb nawias, minus, trzy, zamknięcie nawiasu i nawias, minus, siedem, zamknięcie nawiasu wynosi Tu uzupełnij. Różnica liczb nawias, minus, piętnaście, zamknięcie nawiasu i czternaście wynosi Tu uzupełnij. Różnica liczb nawias, minus, jedenaście, zamknięcie nawiasu i nawias, minus, sześć, zamknięcie nawiasu wynosi Tu uzupełnij. Różnica liczb dwadzieścia i nawias, minus, dwadzieścia siedem, zamknięcie nawiasu wynosi Tu uzupełnij.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RA5IT4QFLQ2oa
Ćwiczenie 4
Oblicz, a następnie wpisz wyniki w wyznaczone pola. sześć, minus, nawias, minus, osiemnaście, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, trzydzieści dziewięć, zamknięcie nawiasu, minus, dwadzieścia dwa, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, pięćdziesiąt dziewięć, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, sześćdziesiąt trzy, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij dwanaście, minus, czterdzieści jeden, równa się Tu uzupełnij siedemnaście, minus, nawias, minus, osiemnaście, zamknięcie nawiasu Tu uzupełnij nawias, minus, czterdzieści osiem, zamknięcie nawiasu, minus, trzydzieści dziewięć, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, dziesięć, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, sto dwadzieścia trzy, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij szesnaście, minus, sześćdziesiąt jeden, równa się Tu uzupełnij
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1QbZVwHCrBW8
Ćwiczenie 5
Oblicz, a następnie wpisz wyniki w wyznaczone pola. czternaście, minus, nawias, minus, sześć, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, dwadzieścia dziewięć, zamknięcie nawiasu, minus, szesnaście, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, dziewiętnaście, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, dwadzieścia trzy, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij dwanaście, minus, czterdzieści, równa się Tu uzupełnij szesnaście, minus, nawias, minus, siedem, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, czterdzieści jeden, zamknięcie nawiasu, minus, pięćdziesiąt pięć, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, czterdzieści pięć, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, trzydzieści siedem, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij dwadzieścia jeden, minus, sto dwadzieścia pięć, równa się Tu uzupełnij
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
R1JRHaC6dvShJ
Ćwiczenie 6
Uzupełnij równości, przeciągając w luki odpowiednie liczby lub kliknij w lukę i wybierz odpowiedź z listy rozwijalnej. nawias, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, minus, dziesięć, równa się 1. minus, dziesięć, 2. dziesięć, 3. minus, dziesięć, 4. osiem, 5. minus, dwanaście, 6. dwanaście, 7. minus, osiem, 8. dziesięć równa się, nawias, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, plus 1. minus, dziesięć, 2. dziesięć, 3. minus, dziesięć, 4. osiem, 5. minus, dwanaście, 6. dwanaście, 7. minus, osiem, 8. dziesięć nawias, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, dziesięć, zamknięcie nawiasu, równa się 1. minus, dziesięć, 2. dziesięć, 3. minus, dziesięć, 4. osiem, 5. minus, dwanaście, 6. dwanaście, 7. minus, osiem, 8. dziesięć równa się, nawias, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, plus 1. minus, dziesięć, 2. dziesięć, 3. minus, dziesięć, 4. osiem, 5. minus, dwanaście, 6. dwanaście, 7. minus, osiem, 8. dziesięć dwa, minus, dziesięć, równa się 1. minus, dziesięć, 2. dziesięć, 3. minus, dziesięć, 4. osiem, 5. minus, dwanaście, 6. dwanaście, 7. minus, osiem, 8. dziesięć równa się, dwa, plus 1. minus, dziesięć, 2. dziesięć, 3. minus, dziesięć, 4. osiem, 5. minus, dwanaście, 6. dwanaście, 7. minus, osiem, 8. dziesięć dwa, minus, nawias, minus, dziesięć, zamknięcie nawiasu, równa się 1. minus, dziesięć, 2. dziesięć, 3. minus, dziesięć, 4. osiem, 5. minus, dwanaście, 6. dwanaście, 7. minus, osiem, 8. dziesięć równa się, dwa, plus 1. minus, dziesięć, 2. dziesięć, 3. minus, dziesięć, 4. osiem, 5. minus, dwanaście, 6. dwanaście, 7. minus, osiem, 8. dziesięć
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Ważne!

Różnica dwóch liczb całkowitych jest równa sumie pierwszej z nich i liczby przeciwnej do drugiej.

Na przykład:

  • 8--5=8+5=13

  • -8--5=-8+5=-3

  • 18-20=18+-20=-2

  • -8-7=-8+-7=-15

RRSGKxI7o249i
Ćwiczenie 7
Zamień różnice na sumy i oblicz je. Możesz nie korzystać z kalkulatora.
Wyniki wpisz w odpowiednie miejsca. -1-7=-1+ Tu uzupełnij = Tu uzupełnij 19--5=19+ Tu uzupełnij = Tu uzupełnij -7-1=-7+ Tu uzupełnij = Tu uzupełnij 24--76=24+ Tu uzupełnij = Tu uzupełnij -2--4=-2+ Tu uzupełnij = Tu uzupełnij 15-27=15+ Tu uzupełnij = Tu uzupełnij
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 1

Liczby całkowite można odejmować, korzystając z osi liczbowej. Aby odczytać wynik odejmowania liczby dodatniej od liczby całkowitej, będziemy przesuwać się w kierunku przeciwnym do zwrotu osi.

R1Qr8W7EbNsG31
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Przykład 2

Aby odczytać, korzystając z osi liczbowej,  wynik odejmowania liczby całkowitej ujemnej od liczby całkowitej, będziemy przesuwać się w kierunku zwrotu osi.

− 10 − ( − 4 ) = − 6
− 4 − ( − 3 ) = 1
Rpi5gHvd3V7Eq
Ćwiczenie 8
Uzupełnij równości, przeciągając w luki odpowiednie liczby lub kliknij w lukę i wybierz odpowiedź z listy rozwijalnej. nawias, minus, dwa, zamknięcie nawiasu, minus 1. minus, dziewięć, 2. osiem, 3. pięć, 4. minus, siedem, 5. minus, siedem, 6. minus, siedemnaście, 7. osiem, 8. pięć, 9. minus, trzy, 10. minus, jedenaście równa się, minus, siedem nawias, minus, siedem, zamknięcie nawiasu, minus 1. minus, dziewięć, 2. osiem, 3. pięć, 4. minus, siedem, 5. minus, siedem, 6. minus, siedemnaście, 7. osiem, 8. pięć, 9. minus, trzy, 10. minus, jedenaście równa się, minus, dwanaście nawias, minus, jedenaście, zamknięcie nawiasu, minus 1. minus, dziewięć, 2. osiem, 3. pięć, 4. minus, siedem, 5. minus, siedem, 6. minus, siedemnaście, 7. osiem, 8. pięć, 9. minus, trzy, 10. minus, jedenaście równa się, minus, cztery nawias, minus, cztery, zamknięcie nawiasu, minus 1. minus, dziewięć, 2. osiem, 3. pięć, 4. minus, siedem, 5. minus, siedem, 6. minus, siedemnaście, 7. osiem, 8. pięć, 9. minus, trzy, 10. minus, jedenaście równa się, trzy jeden, minus 1. minus, dziewięć, 2. osiem, 3. pięć, 4. minus, siedem, 5. minus, siedem, 6. minus, siedemnaście, 7. osiem, 8. pięć, 9. minus, trzy, 10. minus, jedenaście równa się, cztery minus, trzynaście, minus 1. minus, dziewięć, 2. osiem, 3. pięć, 4. minus, siedem, 5. minus, siedem, 6. minus, siedemnaście, 7. osiem, 8. pięć, 9. minus, trzy, 10. minus, jedenaście równa się, cztery
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
Rm9UpjNjCOSFn
Ćwiczenie 9
Uzupełnij odpowiedzi, przeciągając w luki odpowiednie wyrażenia lub kliknij w lukę i wybierz odpowiedź z listy rozwijalnej. Rano termometr zaokienny wskazywał minus, cztery stopnie C. Wieczorem temperatura obniżyła się o sześć stopni C. Jaką temperaturę wskazywał termometr wieczorem?
Odpowiedź: Termometr wskazywał 1. cztery, minus, sześć, 2. sześć, minus, cztery, 3. nawias, minus, sześć, zamknięcie nawiasu, plus, cztery, 4. nawias, minus, cztery, zamknięcie nawiasu, minus, sześć, 5. nawias, minus, sześć, zamknięcie nawiasu, minus, czterystopień C.
Tomek wydał wszystkie swoje oszczędności i miał sześć złotych długu. Ostatnio oddał cztery zł. Ile teraz pieniędzy ma Tomek?
Odpowiedź: Tomek ma 1. cztery, minus, sześć, 2. sześć, minus, cztery, 3. nawias, minus, sześć, zamknięcie nawiasu, plus, cztery, 4. nawias, minus, cztery, zamknięcie nawiasu, minus, sześć, 5. nawias, minus, sześć, zamknięcie nawiasu, minus, czteryzł długu.
Janka mieszka w wieżowcu z podziemnymi garażami. Wsiadła do windy na cztery piętrze i zjechała sześć pięter niżej. Na którym piętrze wysiadła?
Odpowiedź: Wysiadła na piętrze o numerze 1. cztery, minus, sześć, 2. sześć, minus, cztery, 3. nawias, minus, sześć, zamknięcie nawiasu, plus, cztery, 4. nawias, minus, cztery, zamknięcie nawiasu, minus, sześć, 5. nawias, minus, sześć, zamknięcie nawiasu, minus, cztery.
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RO8frlOukDYFW
Ćwiczenie 10
Oblicz, a następnie wpisz wyniki w wyznaczone pola. nawias, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, minus, trzy, minus, nawias, minus, dziewięć, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, jedenaście, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, piętnaście, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, czternaście, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, dwanaście, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, nawias, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, minus, piętnaście, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij piętnaście, minus, nawias, minus, osiem, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, dziewięć, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, piętnaście, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, dwanaście, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, jedenaście, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, sześć, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, czternaście, minus, nawias, minus, trzynaście, zamknięcie nawiasu, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, trzynaście, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, pięć, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, trzy, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, dwadzieścia jeden, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, nawias, minus, dziesięć, zamknięcie nawiasu, minus, osiem, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij nawias, minus, dwanaście, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, pięć, minus, nawias, minus, czternaście, zamknięcie nawiasu, zamknięcie nawiasu, równa się Tu uzupełnij
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.
RxOQiUw5Yo1tv
Ćwiczenie 11
Oblicz w pamięci brakujący odjemnik i uzupełnij puste luki prawidłowymi liczbami. nawias, minus, pięć, zamknięcie nawiasu, minus Tu uzupełnij równa się, nawias, minus, dziewięć, zamknięcie nawiasu, minus, dwa nawias, minus, jedenaście, zamknięcie nawiasu, minus Tu uzupełnij równa się, nawias, minus, czternaście, zamknięcie nawiasu, minus, dwanaście nawias, minus, jeden, zamknięcie nawiasu, minus Tu uzupełnij równa się, pięć, minus, nawias, minus, jeden, zamknięcie nawiasu osiem, minus Tu uzupełnij równa się, nawias, minus, dwadzieścia cztery, zamknięcie nawiasu, minus, nawias, minus, trzynaście, zamknięcie nawiasu
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.

Notatnik

Możesz skorzystać z poniższego pola tekstowego do zapisania swoich notatek, rozwiązań zadań i innych informacji, które uważasz za potrzebne.

R1b8OvSPUG8s3
(Uzupełnij).
Źródło: Zespół autorski Politechniki Łódzkiej, licencja: CC BY 3.0.