Zastanów się, który z malarzy był związany z Francją i barbizończykami, który malował Tatry, a które pojęcia odnoszą się do funkcji postaci w pejzażu i do głównego motywu obrazu.

Pomyśl o tym, który z realistów wyjechał do Francji i tam pozostał, związując się z malarstwem pejzażowym inspirowanym naturą.

Każdy opis zawiera najbardziej charakterystyczny motyw: cmentarz, dominujące drzewo, skaliste zbocze albo scena pogrzebu. Dopasuj tytuł do tego jednego, kluczowego elementu przedstawienia.

Skup się na tym, co wiesz o obu malarzach: – który z nich malował Tatry, który był związany z barbizończykami, które obrazy mają realistyczny pejzaż połączony z nastrojem, gdzie postacie są tylko sztafażem, a także które dzieło naprawdę mówi o przemijaniu.

Pomyśl, jak obaj traktowali pejzaż: nie jako dekorację, nie jako tło patriotyczne, lecz jako samodzielny temat, który niesie nastrój, sens i refleksję.

Zwróć uwagę na rolę człowieka w kompozycji. Zastanów się, czy postać ludzka jest najważniejszym elementem obrazu, czy raczej częścią większego pejzażu. Porównaj sposób przedstawienia ludzi w Odpoczynku oracza i Cmentarzu w górach.

Schemat odpowiedzi: 

• Teza: obaj artyści traktowali pejzaż jako ważny, samodzielny temat malarski. 

Przykłady dzieł: 

• Szermentowski – w Odpoczynku oracza człowiek jest elementem rozległego pejzażu; jego codzienna praca zostaje wpisana w rytm życia natury. 

• Gerson – w Cmentarzu w górach człowiek jest niewielką częścią monumentalnego krajobrazu. 

• Porównanie – u Szermentowskiego relacja człowieka z naturą ma charakter bardziej codzienny i swojski, u Gersona prowadzi do refleksji nad przemijaniem i potęgą natury. 

Wniosek – pejzaż pozwala obu artystom mówić nie tylko o przyrodzie, ale także o kondycji człowieka.

Wskaż najpierw cechy realistyczne, a następnie elementy budujące nastrój. Możesz odwołać się do Odpoczynku oracza, Zwału skalistego w dolinie Białej Wody w Tatrach oraz Cmentarza w górach.

Schemat odpowiedzi:

• Teza: Realizm – obserwacja rzeczywistości, konkretne miejsca, studium natury, światło, atmosfera i szczegóły krajobrazu. 

Przykłady:

• Szermentowski – w Odpoczynku oracza realistycznie przedstawiony krajobraz wiejski zostaje nasycony spokojnym, pogodnym nastrojem. 

• Gerson – w Zwale skalistym... realistyczny opis gór łączy się z dramatycznym światłem, ciężkimi chmurami i surowością przyrody. 

• Cmentarz w górach Gersona– realistyczny krajobraz otrzymuje znaczenie metaforyczne: mówi o przemijaniu życia i potędze natury. 

Wniosek – realizm nie oznacza wyłącznie chłodnego odtwarzania rzeczywistości; może służyć budowaniu nastroju i refleksji.

Zastanów się, jak krajobraz wpływa na znaczenie przedstawionej sceny. W Pogrzebie chłopskim zwróć uwagę na temat życia wiejskiej społeczności i śmierci, a w Cmentarzu w górach na przemijanie człowieka i potęgę natury.

Schemat odpowiedzi: 

Teza: W obu obrazach pejzaż nie jest wyłącznie dekoracyjnym tłem. 

Przykłady:

• Pogrzeb chłopski – krajobraz wiejski współtworzy opowieść o życiu i śmierci człowieka oraz o codzienności ubogiej społeczności. 

• Cmentarz w górach – krajobraz górski zostaje powiązany z przemijaniem, śmiercią i trwaniem natury. 

• Porównanie: u Szermentowskiego pejzaż jest silniej związany z konkretnym życiem społecznym i lokalnym, u Gersona nabiera znaczenia bardziej uniwersalnego i metaforycznego. 

Wniosek: krajobraz może służyć refleksji nad losem człowieka.

Uwzględnij polskie krajobrazy, wieś, Tatry oraz sposób, w jaki artyści przedstawiali rodzime miejsca. Pamiętaj jednak, że materiał podkreśla, iż Gerson nie poszukiwał w swoich pejzażach bezpośrednich akcentów patriotycznych.

Schemat odpowiedzi: 

Teza: pejzaż może być nośnikiem wartości związanych z polskością, ale artyści realizowali to założenie w różny sposób. 

Przykłady:

• Szermentowski – przedstawiał rodzime krajobrazy i życie polskiej wsi; nawet obraz powstały we Francji, Pogrzeb chłopski, podejmuje tematykę polską. Odpoczynek oracza – wieś, pola, pracujący chłopi i charakterystyczny krajobraz tworzą obraz swojskości. 

• Gerson – w obrazie Zwał  skalisty w dolinie Białej Wody w Tatrach przedstawiał polskie Tatry, popularyzując rodzimy krajobraz. Jednocześnie Gerson chciał, aby pejzaż był „czysty”, niezależny od patriotycznych skojarzeń. 

Wniosek – polskość może być obecna w sztuce nie tylko przez bezpośrednie symbole patriotyczne, lecz także przez przedstawienie rodzimego krajobrazu i codzienności.