R9X413K6NAF18
Ilustracja przedstawia obraz Maksymiliana Gierymskiego „Patrol powstańczy – pikieta”. Ukazuje grupę powstańców na koniach. jeden z nich ma broń uniesioną w górę. Pomiędzy jeźdźcami stoi wędrowiec. Po lewej stronie rosną pojedyncze drzewa. Całość rozgrywa się w pejzażu z piaszczystą drogą i błękitnym niebem. Obraz przedstawia epizod z okresu powstania styczniowego 1863 roku - powstańczy zwiad, który strzela na alarm; z lufy unosi się jeszcze dym. Między powstańcami stoi wędrowiec. Z niepokojem przenikającym scenę kontrastuje spokojny, słoneczny pejzaż.

Człowiek wobec codzienności w malarstwie realistycznym  ( Aleksander Kotsis, Maksymilian Gierymski, Józef Chełmoński)

Maksymilian Gierymski, Patrol powstańczy (Pikieta powstańcza w 1863 roku), 1873, Muzeum Narodowe, Warszawa
Źródło: Gytha, dostępny w internecie: Wikipedia.org, domena publiczna.

Przestrzeń do odkrycia

Wyobraź sobie, że stoisz na ubłoconej drodze gdzieś na skraju XIX‑wiecznej wsi. W powietrzu unosi się zapach wilgotnej ziemi, dymu z palenisk i cichego gwaru codziennych zajęć. Ktoś niesie wiadro z wodą, ktoś inny poprawia uprząż konia, a dzieci biegną przez podwórze, zostawiając za sobą ślady w miękkiej ziemi. Właśnie w taki świat wprowadza realistyczne malarstwo Aleksandra Kotsisa, Maksymiliana Gierymskiego, Aleksandra Gierymskiego i Józefa Chełmońskiego. Ich obrazy pozwalają spojrzeć na XIX wiek z perspektywy zwykłych ludzi, mieszkańców wsi, robotników, ubogich rodzin i tych, którzy żyli z dala od wielkich wydarzeń politycznych. 

Realizm nie ogranicza się tu do dokumentacji. Kompozycja, światło i nastrój tworzą opowieść o ludzkim losie. W jednych scenach panuje cisza i spokój, w innych pojawia się ruch, energia i atmosfera pracy lub wędrówki. Poznasz, jak różne mogą być sposoby przedstawiania codzienności i jak wielkie znaczenie miały te dzieła dla rozwoju polskiego malarstwa drugiej połowy XIX wieku.