Pomyśl o tym, że Cézanne skupiał się na przedmiotach, pejzażach i ludzkiej postaci, ale zawsze w sposób konstrukcyjny, geometryzujący. Unikaj gatunków związanych z narracją, akcją lub tematami religijnymi - to nie jego obszar.

Zastanów się, gdzie Gauguin pracował w latach 80. XIX wieku i jaką grupę twórców tam zgromadził. To była społeczność skupiona wokół jednego miejsca w Bretanii, a nie nazwa stylu czy bractwa.

Pomyśl o tym, że Gauguin dążył do uproszczenia form, płaskich plam koloru i mocnego konturu, a jednocześnie zależało mu na wydobyciu idei, nie szczegółu. 

Zastanów się, która technika polega na nakładaniu farby grubymi, wyraźnie wypukłymi warstwami, tak że faktura staje się bardzo widoczna. 

Przyjrzyj się uważnie rozmieszczeniu postaci i elementów krajobrazu, sposobowi przedstawienia przestrzeni oraz relacjom między pierwszym i dalszym planem. Zwróć uwagę na dominujące i kontrastujące kolory, a także na sposób przedstawienia kształtów – ich uproszczenie, kontury, płaskie plamy barwne i odejście od realistycznego odwzorowania rzeczywistości. Zastanów się, jaki nastrój i charakter przedstawienia tworzą te środki.

Kompozycja i relacje przestrzenne: Kompozycja jest asymetryczna i spłaszczona. Na pierwszym planie znajdują się modlące się kobiety, natomiast w głębi, za ukośnie przebiegającym pniem drzewa, ukazana została scena walki Jakuba z aniołem. Przestrzeń nie jest budowana zgodnie z zasadami realistycznej perspektywy, poszczególne elementy są zestawione płasko i dekoracyjnie. 

Kolorystyka: Dominują intensywne, nienaturalne barwy, przede wszystkim rozległa czerwona plama pola, skontrastowana z bielą czepców kobiet i ciemnymi partiami ich ubiorów. Kolor nie służy wiernemu odtworzeniu rzeczywistości, lecz budowaniu nastroju i ekspresji. 

Sposób obrazowania i środki malarskie: Gauguin upraszcza kształty, stosuje wyraźne kontury i płaskie plamy czystych kolorów. Rezygnuje z realistycznego modelunku i przestrzeni. Dzięki temu przedstawiona scena nabiera charakteru wizji religijnej, a nie realistycznego wydarzenia. Rozwiązania te są charakterystyczne dla syntetyzmu, rzeczywistość zostaje uproszczona i podporządkowana subiektywnemu, symbolicznemu sposobowi jej przedstawienia.

Przyjrzyj się obu obrazom i porównaj sposób budowania kompozycji, organizowania przestrzeni oraz przedstawiania krajobrazu. Zwróć uwagę na dobór i zestawienie kolorów, a także na sposób kształtowania światłocienia i form za pomocą plam oraz pociągnięć pędzla. Zastanów się, które rozwiązania są podobne, a które pokazują odmienne podejście obu artystów do przedstawiania natury.

Kompozycja i relacje przestrzenne: Oba obrazy przedstawiają pejzaż z wyraźnym podziałem na pierwszy plan, dalsze partie krajobrazu i niebo. W Polu pszenicy z cyprysami van Gogh buduje jednak kompozycję bardziej dynamicznie – uwagę przyciąga wysoki cyprys, a falujące pola i wirujące niebo wzmacniają wrażenie ruchu. U Cézanne’a kompozycja Góry Sainte‑Victoire jest bardziej uporządkowana i stabilna. Poszczególne partie krajobrazu układają się w wyraźne strefy, prowadząc wzrok ku górze w tle. Obaj artyści odchodzą od fotograficznego odwzorowania przestrzeni, ale van Gogh nadaje jej większą ekspresję, podczas gdy Cézanne dąży do jej uporządkowania.

Kolorystyka: Obaj artyści wykorzystują kolor w sposób wyrazisty i nie ograniczają się do wiernego odtwarzania barw obserwowanej natury. U van Gogha dominują intensywne żółcie pola, zielenie roślinności, błękity nieba i ciemna zieleń cyprysu, tworzące silne kontrasty. Kolor ma przede wszystkim znaczenie ekspresyjne i wpływa na emocjonalny charakter obrazu. Cézanne stosuje bardziej stonowaną gamę błękitów, zieleni, żółcieni i brązów. Kolor służy mu przede wszystkim do budowania relacji między poszczególnymi elementami pejzażu i podkreślania jego struktury.

Opis kształtowania światłocienia: Obaj artyści nie budują światłocienia w sposób akademicki, poprzez płynne przejścia tonalne. Posługują się przede wszystkim plamą barwną i kierunkiem pociągnięć pędzla. U van Gogha pociągnięcia są wyraźne, energiczne i często układają się zgodnie z ruchem przedstawianych elementów – falowaniem pól czy ruchem chmur. Dzięki temu powierzchnia obrazu wydaje się pełna energii. Cézanne buduje formy bardziej spokojnymi, krótkimi i uporządkowanymi plamami barwnymi. Stopniowe zestawianie różnych tonów pozwala mu modelować przestrzeń i bryłę góry. Van Gogh wykorzystuje więc światło i kolor przede wszystkim do wyrażania emocji i ruchu, natomiast Cézanne do konstruowania formy i przestrzeni.

Zastanów się, co w obrazach każdego z artystów pozostaje rozpoznawalne, a co zostaje zmienione lub podporządkowane indywidualnej wizji. Zwróć uwagę na formę, kolor, kompozycję, przestrzeń oraz emocjonalny lub symboliczny charakter przedstawienia.

Postimpresjoniści nie zrezygnowali z przedstawiania rzeczywistości, ale przestali traktować jej wierne odtworzenie jako najważniejszy cel malarstwa. Każdy z trzech artystów znalazł własny sposób jej przekształcania.

Cézanne podporządkowywał rzeczywistość przede wszystkim konstrukcji obrazu. Nie chodziło mu o chwilowe wrażenie, lecz o uchwycenie trwałej struktury rzeczy. W jego kolejnych przedstawieniach Góry Sainte‑Victoire pejzaż stopniowo zostaje uproszczony i zgeometryzowany. Szerokie plamy barwne budują poszczególne płaszczyzny krajobrazu, a tradycyjna perspektywa linearna traci znaczenie. W późnych wersjach góra, drzewa i zabudowania stają się niemal układem geometrycznych form.

Gauguin przekształcał rzeczywistość przede wszystkim po to, aby nadać jej znaczenie symboliczne i dekoracyjne. W Wizji po kazaniu scena walki Jakuba z aniołem nie została przedstawiona jako realistyczne wydarzenie. Intensywna czerwień pola, uproszczone kształty, wyraźne kontury i spłaszczona przestrzeń sprawiają, że obraz przypomina wizję religijną. Rzeczywistość zostaje więc podporządkowana przeżyciu duchowemu. Podobnie w Kiedy wychodzisz za mąż? artysta posługuje się dużymi plamami mocnych, nienaturalnych barw i uproszczonymi formami.

Najbardziej wyraziste przekształcenie rzeczywistości pojawia się u van Gogha, ponieważ jego sposób malowania służy przede wszystkim wyrażaniu emocji. W Gwiaździstej nocy rzeczywisty pejzaż zostaje podporządkowany gwałtownemu rytmowi pociągnięć pędzla, intensywnej kolorystyce i wirującemu niebu. Podobnie w Polu pszenicy z cyprysami falujące pola, cyprysy i niebo zostają przedstawione za pomocą dynamicznych pociągnięć pędzla. Artysta nie tyle pokazuje, jak wygląda krajobraz, ile przekazuje sposób jego przeżywania.

Można więc powiedzieć, że Cézanne przekształcał rzeczywistość, aby odkryć jej strukturę, Gauguin, aby nadać jej znaczenie symboliczne, a van Gogh, aby wyrazić emocje. Trzej artyści wychodzili od świata widzialnego, ale nie traktowali go jako granicy możliwości malarstwa.

Nie ograniczaj się do wskazania dominujących kolorów. Wyjaśnij, dlaczego artyści stosowali określone barwy i jak kolor wpływa na budowę przestrzeni, znaczenie przedstawienia oraz jego nastrój.

U postimpresjonistów kolor przestaje być jedynie środkiem służącym do odtworzenia wyglądu przedmiotów. Staje się jednym z najważniejszych elementów budujących formę, przestrzeń, symbolikę i emocje.

U Cézanne’a kolor pomaga przede wszystkim konstruować obraz. Artysta zestawia ze sobą ciepłe i chłodne odcienie, dzięki czemu może budować przestrzeń bez konieczności stosowania tradycyjnej perspektywy. W Górze Świętej Wiktorii i wiadukcie w dolinie rzeki Arc ciepłe i chłodne zielenie, żółcienie, ochry, błękity i szarości tworzą relacje między pierwszym planem, doliną, górami i niebem. Kolor nie tylko opisuje pejzaż, ale pomaga konstruować jego przestrzeń i bryłę.

U Gauguina kolor jest znacznie bardziej niezależny od rzeczywistości. W Wizji po kazaniu rozległa, intensywna czerwień pola nie ma być realistycznym przedstawieniem krajobrazu. Jej zadaniem jest stworzenie niezwykłej, niemal nierzeczywistej przestrzeni i podkreślenie charakteru przedstawionej wizji. Podobnie w jego obrazach tahitańskich pojawiają się mocne, czyste barwy, które nadają kompozycjom dekoracyjność i odrywają je od naturalistycznego sposobu przedstawiania.

U van Gogha kolor staje się przede wszystkim narzędziem ekspresji emocjonalnej. W Gwiaździstej nocy dominują błękity, zestawione z jasnymi żółcieniami gwiazd i świateł. Intensywność kontrastów oraz sposób nakładania farby sprawiają, że niebo wydaje się pulsować i wirować. Jeszcze wyraźniej ekspresyjne znaczenie koloru ujawnia się w jego wypowiedzi o wykorzystywaniu czerwieni i zieleni do wyrażania ludzkich namiętności.

Kolor pełni więc u każdego artysty inną funkcję: Cézanne wykorzystuje go do konstrukcji formy i przestrzeni, Gauguin do budowania symbolicznej i dekoracyjnej wizji, a van Gogh do wyrażania emocji. Jest to jeden z najważniejszych przykładów tego, jak postimpresjoniści poszerzyli możliwości języka malarskiego. Materiał podkreśla właśnie te trzy odmienne drogi: konstrukcyjną, symboliczną i emocjonalną.