Multimedium
Mapa myśli - legenda średniowieczna
Mapa myśli.
Elementy należące do kategorii Legenda średniowieczna
· Nazwa kategorii: wyróżniki gatunkowe legendy średniowiecznej
· Nazwa kategorii: źródła treści legend średniowiecznych
· Nazwa kategorii: funkcje legend średniowiecznych
· Nazwa kategorii: typy legend średniowiecznych
Koniec elementów należących do kategorii Legenda średniowieczna
Elementy należące do kategorii wyróżniki gatunkowe legendy średniowiecznej
· Nazwa kategorii: podkreślanie świętości bohatera
· Nazwa kategorii: chrześcijański model życia
· Nazwa kategorii: opis cudów bohatera
· Nazwa kategorii: boska interwencja
· Nazwa kategorii: epicki charakter
· Nazwa kategorii: określony schemat fabularny
· Nazwa kategorii: umocnienie wiary odbiorców w prawdziwość przekazu
· Nazwa kategorii: umieszczenie wydarzeń w czasie historycznym
· Nazwa kategorii: krzewienie wartości ważnych dla grupy
Koniec elementów należących do kategorii wyróżniki gatunkowe legendy średniowiecznej
Elementy należące do kategorii źródła treści legend średniowiecznych
· Nazwa kategorii: Pismo Święte
· Nazwa kategorii: apokryfy
· Nazwa kategorii: żywoty świętych
Koniec elementów należących do kategorii źródła treści legend średniowiecznych
Elementy należące do kategorii funkcje legend średniowiecznych
· Nazwa kategorii: dydaktyczna (ze skłonnością do jednoznacznej puenty)
· Nazwa kategorii: poznawcza (np. wyjaśnia różne zjawiska przyrody)
· Nazwa kategorii: paraludyczna (zaspokajanie zapotrzebowania na niezwykłość i odmienność)
· Nazwa kategorii: inspiracyjna (źródło inspiracji dla twórców)
· Nazwa kategorii: integracyjna (wpływała na funkcjonowanie hierarchii wartości w grupie)
· Nazwa kategorii: umoralniająca (perswazyjna, z dominującą funkcją moralizatorską)
Koniec elementów należących do kategorii funkcje legend średniowiecznych
Elementy należące do kategorii typy legend średniowiecznych
· Nazwa kategorii: historyczne
· Nazwa kategorii: społeczno‑utopijne
· Nazwa kategorii: religijne
Koniec elementów należących do kategorii typy legend średniowiecznych
Elementy należące do kategorii religijne
· Nazwa kategorii: apokryficzne (o życiu Chrystusa i Maryi)
· Nazwa kategorii: rodzinne (np. o zbrodniach dokonanych w obrębie rodziny)
· Nazwa kategorii: kosmologiczne (o powstaniu świata)
· Nazwa kategorii: o śmierci i wędrówkach pośmiertnych
· Nazwa kategorii: hagiograficzne
Koniec elementów należących do kategorii religijne
Elementy należące do kategorii podkreślanie świętości bohatera
· Nazwa kategorii: cechy bohatera: pokora, czystość moralna, obojętność wobec uciech doczesnych, asceza, unikanie grzechów głównych
Koniec elementów należących do kategorii podkreślanie świętości bohatera
Elementy należące do kategorii chrześcijański model życia
· Nazwa kategorii: upowszechnianie wartości chrześcijańskich
· Nazwa kategorii: przekonywanie do przestrzegania zasad Dekalogu
Koniec elementów należących do kategorii chrześcijański model życia
Elementy należące do kategorii hagiograficzne
· Nazwa kategorii: o świętych, od dzieciństwa wyróżniających się dobrymi uczynkami
· Nazwa kategorii: o świętych, wykazujących się aktywną mocą w wieku dojrzałym
· Nazwa kategorii: o świętych walczących z potężnymi przeciwnikami (np. diabłem, tyranem, smokiem)
Koniec elementów należących do kategorii hagiograficzne
Elementy należące do kategorii umoralniająca (perswazyjna, z dominującą funkcją moralizatorską)
· Nazwa kategorii: sakralizująca (wytwarzanie odpowiedniego, związanego z kultem religijnym stosunku odbiorcy do tekstu)
Koniec elementów należących do kategorii umoralniająca (perswazyjna, z dominującą funkcją moralizatorską)
Na podstawie danych zawartych na mapie myśli ułóż plan wystąpienia na temat: „Legenda jako źródło dydaktyki średniowiecznej”.
W krótkim tekście wyjaśnij, na czym, w czasach średniowiecza, polegała atrakcyjność legend.
Prezentacja
Ułóż plan wystąpienia na temat: „Czy postępowanie św. Aleksego wobec rodziców i żony było okrutne?”
Legenda o św. AleksymVita sancti Allexy rikmice
W Rzymie jedno panię było,
Coż Bogu rado służyło.
A miał barzo wielki dwor,
Procz panoszpanosz trzysta rycerzow,
Co są mu zawżdy służyli,
Zawżdy k jego stołu byli.
Chował je na wielebności i na krasie,
Jimiał kożdy swe złote pasy.
Chował siroty i wdowy,
Dał jim osobne trzy stoły.
Za czwartym pielgrzymi jedli,
Ci [ji[ji] do Boga przywiedli.
EufamijanEufamijan jemu dziano
Wielkiemu temu panu,
A żenie jego dziano AglijasAglijas;
Ta była ubostwu w czasbyła ubostwu w czas.[…]
Iże był star dwadzieścia k temu cztyrzy lata,
Więc k niemu rzekł ociec słowa ta:
„Miły synu, każę tobie,
Pojim zajegoć żonę sobie;
Ktorej jedno będziesz chcieć,
Ślubię tobie, tę masz mieć”.
Syn odpowie oćcu swemu,
Wszeko słuszaWszeko słusza starszemu:
„Oćcze, wszekom ja twoje dziecię,
Wiernie dałbych swoj żywot prze cię.
Cokole mi chcesz kazać,
Po twej woli ma się to zstać”.
A więc mu cesarz dziewkędziewkę dał -
A papież ji s nią oddał.[…]
A gdy się s nią pokładałA gdy się s nią pokładał,
Tej nocy s nią gadał.
Wrocił zasię pirścień jej,
A rzekł tako do niej:
„Ostawiam cię przy twym dziewstwiedziewstwie,
Wroć mi ji, gdy będziewa oba w niebieskim krolewstwie.
Jutroć się bierzę od ciebie
Służyć temu, coż ci jest w niebie;[…]
Krolewna odpowie jemu:
„Mam też dobrą wolę k temu,
Namilejszy mężu moj,
Tego się po mnie nic nie boj;
Każdy członek w mym żywocie
Chcę chować w kaźni i w cnocie;[…]
Więc to święte plemięplemię
Przyszło w jednę ziemię.
Rozdał swe ruchorucho,
Śrebro, złoto popom, żakom.
Więc sam pod kościołem siedział,
A o jego księstwie nikt nie wiedział.
Więc to zawżdy wstawał reno,
Ano kościoł zamkniono,
Więc tu leżał podle proga
Falę, proszęFalę, proszę swego Boga.
Ano z wirzchu szła przygodaprzygoda:
Niegdy mroz, niegdy woda.
Eż się zstało w jeden czas,
Wstał z obraza Matki Bożej obraz.
Szedł do tego człowieka,
JenJen się kluczem opieka,
I rzekł jest tako do niego:
„Wstań, puści człowieka tego,
Otemkni mu kościoł Boży,
AćAć na tym mrozie nie leży”.[…]
Więc żakżak powiedał każdemu,
I staremu, i młodemu.
A gdyż to po nim uznali,
Wieliką mu fałęfałę.
Za świętego ji trzymanoZa świętego ji trzymano
I wiele mu przeprze Bog dawano.
Steskszy sobie ociec jego,
Prze swego syna jedynego,
Rozsłał po wszym ziemiam lud
I zadał jim wielki trud,
Strawili wieliki pieniądz,
Swego księdzaksiędza szuk[aj]ąc.
Tu ji nadjeliTu ji nadjeli
W jednym mieście, w JelidocniJelidocni.
Nie znał go jeden, jeko drugi,
A on poznał wszytki swe sługi.
Brał od nich jałmużny jich,
Więc wiesioł był,
Iż ji tym Bog nawiedził.[…]
A więc świętemu Aleksemu,
Temu księdzu wielebnemu,
Nieluba mu fała była,
Co się mu ondzie wodziłaondzie wodziła.
Tu się wezbrał jeko mogę,
Wsiadł na morze w kogękogę,[…]
A gdy do Rzyma przyjał, Bogu dziękował,
Iż do swej ziemie przygnał.
A rzekąc: „Już tu chcę cirzpieć
Mękę i wsztki złe file jimieć.
U mego oćca na dworze,
Gdym nie przebył za morze”.
Potkał na żorawiużorawiu oćca swego[…]
Więc ji Boga dla chował.
[…]Podał mu szafarzaszafarza swego,
Ten mu czynił wiele złego.
Tu pod wschodem leżał,
Każdy nań pomyje, [złą wodę] lał.
A leżał tu sześćnaćcie lat,
Wsztko cirpiał Bog rad;
Siodmegonaćcie lata zamorzonzamorzon był,
Co sobie nic nie czynił.[…]
A gdy Bogu duszę dał,
Tu się wielki dziw zstał:
Samy zwony zwoniły,
WsztkiWsztki, co w Rzymie były.[…]
Więc tu papież z kardynały,
Cesarz z swymi kapłany
Szli są k niemu z chorągwiami,
A zwony wżdy zwoniły samy;[…]
Kogokole para zaleciała
Od tego świętego ciała,
Ktory lele chorobę miał,
Natemieście zdrow ostał.[…]
Jedno przyszła żona jego,
A wściągła rękę do niego,
Eż jej w rękę upadł list,
Przeto, iż był jeden do drugiego czystczyst.Źródło: Legenda o św. Aleksym, [w:] Wojciech R. Rzepka, Wiesław Wydra, Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław 1984, s. 261–265.