Na początku chrześcijanie nie czynili obiektem kultu żadnych osób. W Piśmie Świętym znaleźć można jednak słowa uznania dla ofiary, jaką ponieśli podczas pełnienia swej misji Jan Chrzciciel czy św. Szczepan. Ponieważ w pierwszych wiekach  doświadczali licznych prześladowań, przybywało znaczących postaci, które zmarły śmiercią męczeńską. Dostrzegano analogie pomiędzy ofiarą męczenników Kościoła a ofiarą Chrystusa. Obok otoczonej czcią grupy 'deesisdeesisdeesis', obejmującej obrazowym przedstawieniem Chrystusa, Marię i Jana Chrzciciela, w pierwszych wiekach chrześcijaństwa rozpoczęto kultem otaczać również groby, a później wizerunki męczenników. Męczeństwo w oczach wiernych czyniło podstawy Kościoła wiarygodnymi. Idąc za myślą Tertuliana, podkreślano, że 'Sanguis martyrum – semen christianorum' (krew męczenników – posiewem chrześcijan), a istotą kultu świętych jest zjednoczenie w Chrystusie poprzez powtórzenie jego ofiary, udział w niej. W wiekach późniejszych, gdy prześladowania osłabły, naśladowanie ofiary męczeństwa Syna Bożego symbolizował ascetyczny tryb życia. Naśladownictwo stanowiło – i nadal stanowi – istotny aspekt kultu świętych, gdyż to ich życie pełni rolę przykładu wskazującego wiernym, czym mają się kierować, by przez udział w ofierze Chrystusa dojść do zjednoczenia z Bogiem. Z czasem wybór drogi skomplikowało ukształtowanie się dwóch wzorów postępowania: ascetycznego, uosabianego z postacią św. Aleksego i przeciwnego mu, wiązanego ze św. Franciszkiem z Asyżu, wzoru afirmującego świat. Asceza podkreślała marność pełnego cierpienia świata doczesnego przeciwstawianego wizji zbawienia w Bogu, podczas gdy św. Franciszek w świecie doczesnym dostrzegał piękno dzieła Bożego, a drogę ku zbawieniu poprzez niesienie ulgi w cierpieniu związanym z życiem wszystkich stworzeń, a zatem i nas samych. Wierni mogą liczyć na wstawiennictwo świętych, należy jednak podkreślić, że niezależnie od wybranej drogi do zbawienia, możliwe jest wzajemne wstawiennictwo wszystkich uczestników wspólnoty Kościoła - zarówno żyjących, jak i zmarłych i nie ogranicza się tej możliwości jedynie do tych, których otaczano szczególnym kultem świętości.

Bardzo ciekawą postacią jest święty Aleksy, asceta, patron ubogich, który porzucił dobra doczesne i zaczął życie w ubóstwie.

Po ludzku rzecz ujmując, św. Aleksy to człowiek okrutny: opuścił kochających go rodziców i świeżo poślubioną żonę. Dlaczego więc został uznany za świętego? Bo na poważnie potraktował ustanowione przez Jezusa przykazanie miłości. Wprawdzie mówi ono: Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego (Mt 22, 40), ale na pierwszym miejscu stawia miłość do Boga: Będziesz miłował Pana Boga swego całym swoim sercem, całą swoją duszą i całym swoim umysłem (Mt 22, 37). Aleksy dokonał więc odpowiedniego wyboru i z własnej woli pozbawił się doczesnych wartości – został ascetą, a to doprowadziło go do świętości i do nieba.