W XVI wieku szlachta stała się dominującą siłą w państwie, tylko ona korzystała z przywileju posiadania ziemi. Gospodarowała w swoich majątkach, a liczne wioski przynosiły spore dochody. Folwark pańszczyźniany opierał się na przymusowej i darmowej pracy chłopa na rzecz właściciela ziemi. Przeciętny szlachcic‑ziemianin żył zgodnie z rytmem natury, który wyznaczały zmiany pór roku. Drugą sferą obowiązków szlacheckich był udział w życiu politycznym kraju. Szlachcic miał prawo do wybierania króla i kandydowania do Sejmu, ponadto mógł piastować urzędy państwowe i zajmować się sądownictwem.

Mikołaja Reja uważa się za jednego z głównych twórców literatury ziemiańskiej. Wielokrotnie w swych dziełach podkreślał on, że wprawdzie szlachcic polski może być np. dworzaninem lub żołnierzem, ale ideał był (według niego) jeden – szlachcic ziemianin. Poświęcił udowadnianiu tej tezy setki stron. Mówiły one o tym, że życie na wsi łączy się przede wszystkim z czystym sumieniem (nie ma tylu pokus, ile czeka w mieście) i i dostatkiem, wystarczającym do spokojnej egzystencji.