Charakterystyka epoki

R13EHFXB2MV121

Ilustracja przedstawia szkice szkieletów ludzkich oraz nieczytelne notatki zrobione pismem lustrzanym. Ukazane są żebra i kręgosłup oraz kości kończyn górnych. Inny rysunek przedstawia kości miednicy i kończyn górnych. Ukazane są z różnych perspektyw.

W 1550 r. ukazała się ważna dla kultury europejskiej książka – Żywoty najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów włoskiego malarza Giorgio Vasariego. Użył on, w kontekście malarstwa Giotta, terminu rinascità (odrodzenie), mając na myśli powrót do tradycji antyku. Francuskie słowo renesans, do dziś opisujące epokę obejmującą drugą połowę XV i XVI w., zostało natomiast zastosowane w połowie XIX w. przez francuskiego teoretyka Micheleta, a spopularyzowane w książce szwajcarskiego historyka sztuki Jakuba Burckhardta, Kultura Odrodzenia we Włoszech (Die Kultur der Renaissance in Italien, 1860). Obaj uczeni przeciwstawiali nową epokę średniowieczu, za jej cechy charakterystyczne uznając powrót do wzorów i wartości starożytnych, co wiązali z duchowym odrodzeniem ludzkości, autonomią jednostki i rozumu. Wciąż żywy był np. uniwersalizm, czyli dążenie do jedności europejskiej poprzez jedność językową, religijną, także polityczną. Idea ta w praktyce jednak napotykała coraz większe problemy, związane z postępującym rozwojem języków narodowych i ostatecznie z ruchem reformacji, który doprowadził do radykalnych podziałów w Kościele. 

Niewątpliwą zdobyczą i wyróżnikiem epoki jest nurt zwany humanizmemhumanizmhumanizmem, zakładający powrót do starożytnej koncepcji człowieka oraz antycznego ideału ludzkiego życia, opartego na harmonii, rozumie i umiarze (łatwo zauważyć, że ze spuścizny myśli starożytności wybrano przede wszystkim nurt stoicki i epikurejski). 

Twórcy renesansowi poszukiwali inspiracji we wcześniejszych epokach, czerpiąc z nich wzory. Zwrot ku tradycji dokonywał się zgodnie z humanistycznym hasłem powrotu do źródeł: Ad fontesad fontesAd fontes!ad fontes! Szczególną rolę odegrały tradycje: grecka, łacińska i biblijno‑hebrajska. To one w istotny sposób współtworzyły renesansową kulturę.

R1NRLU1ORH9DX

Ilustracja ukazuje szkic portalu. Jest on bogato zdobiony. Podparty jest o kolumny. Nad drzwiami znajduje się zdobiona, okrągła wnęka.

Literatura

Literatura odrodzenia opierała się w dużej mierze na zasadzie naśladownictwa – powracano do dawnych dzieł i pomysłów, odczytywano je na nowo i twórczo wykorzystywano, chcąc dorównać artystom starożytnym. Dotyczyło to zarówno motywów czy tematów, jak i nawiązań oraz zapożyczeń w ramach różnych konwencji gatunkowych.

Renesansowi humaniści ponownie odkryli m.in. PoetykęparafrazowaćPoetykę Arystotelesa i chętnie odwoływali się do zarysowanej tam teorii literatury, komentując problemy związane z gatunkami i stylem tekstów. Z antyku przejęli teorię trzech funkcji literatury i trzech stylów, zgodnie z którą teksty pisane mają uczyć, podobać się lub wzruszać. Na tym gruncie zarysowano podział na trzy rodzaje literackierodzaj literackirodzaje literackie, które następnie podzielono na gatunki. Normy i modele przedstawiane w poetykach renesansowych były próbą uporządkowania i podsumowania wiedzy o literaturze, ale nie obejmowały całej praktyki literackiej. Wynikało to z bogactwa form, czerpanych zarówno z dorobku kulturalnego antyku, jak i średniowiecza. Gatunki szczegółowo opisane w humanistycznych poetykach i najchętniej uprawiane przez ówczesnych poetów wywodziły się głównie z literatury starożytnych Greków i Rzymian. Były to przede wszystkim: pieśń, sielanka, oda oraz odmiany epigramatuepigramatepigramatu nazwane w literaturze polskiej figlikami (Mikołaj Rej) i fraszkami (Jan Kochanowski).

RJVRVX9ZD3CEN

Obraz przedstawia rozległe pole i drogę. Po drodze idą wieśniacy z grabiami, a także inni ludzie z koszami na głowach. Jedzie także mężczyzna na koniu i ciągnie za sobą niewielki wóz z dwoma dużymi, wypełnionymi koszami. Przy drodze siedzi mężczyzna, który ostrzy kosę. Za drogą rozciąga się duże pole, na którym trwają sianokosy. Ludzie układają siano w kopce, ładują je na wóz zaprzężony w dwa konie. W tle pagórkowate wzgórze, na którym znajdują się budynki mieszkalne, kościół. Płynie też rzeka. Znajdują się tu także skaliste góry.

Należy także pamiętać, że renesans był epoką licznych przekładów Biblii na języki narodowe, co wynikało przede wszystkim z postulatów ówczesnych reformatorów Kościoła. Tłumaczono i parafrazowanoparafrazowaćparafrazowano fragmenty Biblii, a ponadto odwoływano się do wybranych gatunków biblijnych – głównie do psalmu, przypowieści i paraboli. Wszystkie te gatunki stały się składnikami poezji odrodzeniowej.

RCG1VP74OKRQ7

Zdjęcie przedstawia fragment karty z Biblii. Na górze znajduje się napis Rozdział VI, a w górnym, lewym rogu ozdobny kształt.

Twórcy renesansu naśladowali autorytety literackie wcześniejszych epok, ale uwzględniali też własne gusta. Najwybitniejsi pisarze epoki nie tylko adaptowali pewne formy wypowiedzi, ale jednocześnie modyfikowali je i udoskonalali. Dante Alighieri i Francesco Petrarka w pełni ukształtowali reguły włoskiego sonetu, który w XV i XVI wieku rozpowszechnił się w literaturze europejskiej.

Filozofia

Uniwersytety zakładane w średniowieczu, oparte na metodzie scholastycznej, wykształciły jednak uczonych myślących niezależnie, czasem wbrew autorytetom. Coraz odważniej rozwijały się nauki empiryczne. Podstawy do zmian w myśleniu i do rozkwitu humanizmu renesansowego dały takie wydarzenia, jak: wielkie odkrycia geograficzne (odkrycie Ameryki, opłynięcie świata dookoła), wystąpienie Lutra i ruch reformacji, będący konsekwencją upadku moralnego hierarchii kościelnej i utraty autorytetu przez Kościół oraz teorie Kopernika, podważające dotychczasowy geocentryzmgeocentryzmgeocentryzm. W renesansowej Florencji rozwijał się nurt zwany neoplatonizmem, pielęgnowany w tzw. Akademii Platońskiej, której wybitnym członkiem był Giovanni Picó della Mirandola (1463–1494), autor Mowy o godności człowieka (1486), uznanej za manifest renesansowego humanizmu.  Swoje piętno na epoce wywarli przede wszystkim:

Słownik